حسین مسرت در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در یزد، با اشاره به قدمت و ارزش کتابخانه وزیری یزد و همچنین گرامیداشت روز حافظ بیان کرد: کتابخانه وزیری یزد یکی از کتابخانه‌های کهن ایران است که نزدیک به شش هزار نسخه خطی دارد و برخی از آنها نفیس و یگانه‌اند. یکی از این نسخه‌ها، دیوان حافظ شیرازی است که به دلیل در برداشتن چندین لوحه مینیاتور، از خطی نیکو و نگاره‌هایی ارزنده برخوردار است.

وی به معرفی نفیس‌ترین نسخه دیوان حافظ در این کتابخانه پرداخت و گفت: در میان انبوه نسخه‌های خطی کتابخانه وزیری یزد، شمار زیادی نسخه نفیس، ممتاز، منحصربه‌فرد و هنری وجود دارد که گل سرسبد آن، دیوان غزلسرای نامی ایران، شمس‌الدین محمد حافظ شیرازی با چهارده لوحه مینیاتور (نگارگری) است که یکی از شاهکارهای عصر صفوی به شمار می‌رود. دیرینگی آن به ۴۰۰ سال می‌رسد و مایه فخر این کتابخانه در بین کتابخانه‌های ایران است. در این گنجینه در مجموع ۱۴ نسخه از دیوان حافظ شیرازی وجود دارد که نسخه یاد شده، از همه نفیس‌تر است.

مسرت با اشاره به مشخصات فنی این کتاب بیان کرد: دیوان حافظ شیرازی، نسخه شماره ۲۶۹۹، خط: نستعلیق، کاغذ: اصفهانی آهارمهره، ۲۲۴ برگ، ۱۴ سطری، قطع: رقعی، ۵/۷ × ۱۴ سانتیمتر، شماره ثبت (عمومی) ۱۱۲۴۷، اهدایی محمد هراتی یزدی، شعر فارسی، قرن ۸ است.

آغاز و انجام نسخه

مسرت درباره آغاز و انجام این نسخه گفت: آغاز مقدمه آن «حمد بیعدد و ثنای بیحد و سپاس...» است، آغاز متن با «الا یا ایها الساقی ادرکاسا و ناولها / که عشق آسان نمود اول، ولی افتاد مشکل‌ها» شروع می‌شود و انجام موجود آن «چون کرم شود زیاده ما را رگ و پی / منت نبریم یک جو از خاتم می» است.

مشخصات هنری کتاب

وی درباره مشخصات هنری این نسخه بیان کرد: آغاز مقدمه دارای سرلوحه زر، شنگرف، لاجورد، سفیداب، مشکی و غیره با تشعیر و تحریر صفحه اول و دوم، همراه با ترنج‌های متداخل است. آغاز متن زرافشان غباری دارای حاشیه که با گل و بوته‌های زرین، شنگرف، لاجوردی، زنگار، مشکی، زرد و سفیداب زینت یافته است. در صفحه پنجم بین سطور، طلااندازی شکل چهارگوشه متن دیده می‌شود، به گونه‌ای که مستطیل‌های ایجاد شده در دو طرف بیت متخلص، مزیّن و مذهّب به گل و بوته شده است.

مسرت افزود: تمام صفحات کتاب دارای جدول زر تحریردار و لاجوردی و کمندکشی به طلا است و جمعاً دارای چهارده لوحه مینیاتور بسیار ممتاز و ظریف، مشتمل بر اشکال درختان و حیوانات و مناظر طبیعی و مجالس طرب و شکارگاه است که متناسب با موضوع غزل‌ها در داخل نسخه جلوه نمایی می‌کند. در آغاز غزل‌ها نیز حاشیه پهن مذهّب و منقّش با نیم ترنج های متناظر است.

وی درباره جلد این نسخه گفت: جلد مقوایی روغنی دورو با گل و بوته های رنگارنگ و حاشیه با گل و بوته های پرکار و شنگرف و لاجوردی و غیره است و داخل ترنج، حاشیه و لچکی‌ها دارای گل‌های زرین به طرز زنجیرهای و اسلیمی زر است. درون روغنی با گل و بوته و یک سرو رنگارنگ و حاشیه با گل و بوته منقّش با حاشیه زرین ۲۳ × ۱۴ است.

نگاره‌ها اثر نگارگران اصفهانی

مسرت با اشاره به اینکه مجالس (لوحه ها) رقم و امضا ندارد، گفت: بنا به گفته مدیر کتابخانه وزیری یزد که او هم به نقل از کارشناسان کتاب‌های خطی بیان می‌دارد، نسخه متعلق به عصر صفوی است و نگاره‌ها اثر نگارگران اصفهانی است (دانشورز، ص ۷). وی افزوده است: «این اثر ادبی و هنری بیاندازه نفیس، از زیباترین و نفیس‌ترین نسخه‌های خطی موجود از دیوان حافظ در کتابخانه‌ها و مراکز اسنادی کشور محسوب می‌شود».

نظر فهرست‌نگار کتابخانه

وی در ادامه به نظر منوچهر آراسته، فهرست نگار کتابخانه وزیری، اشاره کرد و گفت: آراسته ذیل فهرست کتاب نامبرده آورده است: تمام صفحات دارای رکابه است. مینیاتورهای آن با گذشت سال‌های زیاد از لحاظ رنگ و ترکیب‌بندی هنوز ثابت مانده است. در ابتدای نسخه، قبل از مقدمه و متن اصلی، دو صفحه شعر به صورت مورّب و چلیپا و دفتری نوشته شده است. با توجه به ویژگی‌های مکتب صفوی و اصفهان، این نسخه در زمان خودش دارای ارزش هنری بوده است. در نقوش صفوی تمایل به ایجاد ظرافت و پیچیدگی های اعجاب انگیز در تزئینات به چشم می‌خورد؛ این امر از مینیاتورهای به کار رفته در این نسخه و همچنین استفاده از آرایه‌ها و تزئیناتی که رنگ غالب آنها در تذهیب طلایی و لاجورد است، کاملاً مشخص می‌شود که نسخه موجود یک نسخه منحصر به‌فرد است و از نفاست بالایی برخوردار است و نسخه‌شناسان آن را در زمره نسخه اصل به شمار می‌آورند.

هشدار درباره آسیب‌پذیری نسخه

مسرت گفت: این دیوان به دلیل زیبایی فراوان، سال‌هاست در گنجینه (موزه) کتابخانه وزیری یزد در معرض دید عموم قرار دارد و شوربختانه بیم آن می‌رود که به دلیل قرار داشتن زیاد در برابر نور و هوای آزاد، به آن آسیب جدی برسد.