سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ نخستین روز از هجدهمین نمایشگاه کتاب ارومیه، فضای نمایشگاه متفاوت و آمیخته با همهمه دانشآموزانی بود که با اشتیاق در میان غرفهها به دنبال دریچهای تازه به دنیای دانایی میگشتند. این حضور، فراتر از یک بازدید ساده، فرصتی برای پیوند مستقیم نسل جدید با یار مهربان فراهم کرد.
تلفیق آموزش و فرهنگ در حاشیه نمایشگاه
همچنین یکی از نقاط عطف امروز، برگزاری کارگاههای ترویج کتابخوانی بود. در این کارگاهها که با هدف ارتقای مهارتهای مطالعاتی و ایجاد انگیزه در مخاطبان کودک و نوجوان برگزار شد، مربیان و کارشناسان حوزه کودک و نوجوان با شیوههای نوینِ قصهگویی و معرفی کتاب، سعی کردند نگاهی نو به مفهوم «مطالعه لذتبخش» را به شرکتکنندگان ارائه دهند.
در اولین روز از هجدهمین نمایشگاه کتاب ارومیه مربیان و اعضای باشگاههای کتابخوانی روستای دوستدار کتاب بالو ارومیه در کارگاه آموزشی «ترویج کتابخوانی» در غرفه رویدادهای ترویج کتابخوانی اداره کل مجامع و فعالیتهای فرهنگی حضور یافتند.
تفکر، حلقه مفقوده کتابخوانی است
مهدی محسنی، معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران در حاشیه هجدهمین نمایشگاه کتاب ارومیه و در کارگاه آموزشی «ترویج کتابخوانی» با اشاره به ضرورت توجه به مفهوم کتابخوانی اظهار کرد: اگر میخواهیم دیگران را کتابخوان کنیم، ابتدا باید خودمان کتابخوان باشیم و بدانیم یک کتابخوان باید چه باورها و اعتقاداتی داشته باشد و اساساً چگونه باید به کتابخوانی نگاه کند.
معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران، با تأکید بر اینکه ترویج کتابخوانی باید به رشد واقعی مطالعه در جامعه منجر شود، گفت: زیاد کتاب خواندن بهتنهایی مهم نیست، بلکه آنچه اهمیت دارد درگیری فکری خواننده با متن و توانایی او برای ساختن و بازآفرینی معناست.
وی با بیان اینکه ترویج کتابخوانی یک فعالیت فرهنگی است، افزود: فرهنگ مجموعهای از عقاید، افکار و باورها، عواطف و احساسات و هیجانات، امیال و خواستها و در نهایت رفتار و گفتار انسان است. هر تلاش آگاهانهای که با هدف تغییر یک یا چند مورد از این عرصهها در یک یا چند فرد انجام شود، فعالیت فرهنگی محسوب میشود.
محسنی ادامه داد: توسعه فرهنگی صرفاً انجام فعالیت فرهنگی نیست، بلکه زمانی اتفاق میافتد که این فعالیتها نتیجهبخش باشند و حجم و شکل فعالیت فرهنگی به اندازهای گسترش پیدا کند که دیگر قابل بازگشت نباشد. بنابراین ترویج کتابخوانی باید در مسیر توسعه فرهنگی قرار گیرد.
معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به ویژگیهای توسعه فرهنگی گفت: توسعه فرهنگی ماهیتی ملی دارد و هر کشور و جامعهای میتواند مبتنی بر سنتها و پیشینه تاریخی خود، الگوی خاصی از توسعه فرهنگی داشته باشد. توسعه فرهنگی به معنای جهانیشدن فرهنگ نیست و تحقق آن نیازمند سیاستگذاری فرهنگی، پژوهشهای عمیق و تطبیقی و تکیه بر مبانی ارزشی و اخلاقی مشخص است.
وی خردورزی و توجه به نقش عقل، نگاه مثبت به دنیا و امور دنیوی، رویکرد تعاملی میان فرهنگها و باور به آزادی بیان را از جمله مؤلفههایی دانست که در تبیین توسعه فرهنگی مورد توجه قرار میگیرند.
خواندن؛ فرآیندی ذهنی و فراتر از تعداد صفحات
محسنی در ادامه با اشاره به مفهوم «رخداد خواندن» اظهار کرد: خواندن یک فرآیند ذهنی است که هرگز مکانیکی نبوده و نخواهد بود. اگر هدف از مطالعه، رسیدن به شناخت بیشتر و ارتقای دانش و مهارت باشد، خواننده باید با متن درگیر شود.
وی افزود: این درگیری صرفاً انتقال دادههای موجود در متن به ذهن خواننده نیست، بلکه فرآیندی برای ساختن و بازآرایی معنا در ذهن و زبان اوست. از این منظر، کیفیت خواندن بر کمیت آن تقدم پیدا میکند و مطالعه چیزی فراتر از تعداد صفحاتی است که خوانده میشود.
محسنی تأکید کرد: معنا بخشیدن به متنی که خوانده میشود، رخدادی منحصربهفرد است و به زمان، تأمل و درنگ نیاز دارد. بنابراین آنچه در خواندن اهمیت دارد، معنا و مفهومی است که خواننده از متن میسازد و میتواند آن را برای بهبود زندگی فردی و اجتماعی خود به کار گیرد.
وی با تأکید بر اهمیت تأمل در فرآیند مطالعه گفت: «رخداد خواندن در مرحله اول نیازمند تأمل است.»
فضای مجازی و ضرورت تقویت تفکر
معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران با اشاره به چالشهای عصر جدید در زمینه مطالعه و تفکر اظهار کرد: در سالهای گذشته معلمان نگران بودند که دانشآموزان نمیتوانند بخوانند، اما امروز با مسئله دیگری مواجه هستیم و آن ناتوانی در اندیشیدن است.
وی با بیان اینکه فضای مجازی میتواند فرصت تأمل و تفکر عمیق را کاهش دهد، گفت: برای رسیدن به جامعه توسعهیافته، صرف ترویج کتابخوانی کافی نیست؛ ما نیاز داریم آنچه را میخوانیم تحلیل و ارزیابی کنیم و درباره آن فکر کنیم.
محسنی در تعریف ترویج کتابخوانی گفت: هر کار آگاهانهای که نتیجه آن رشد کتابخوانی باشد، ترویج کتابخوانی محسوب میشود. روشهای ترویج کتابخوانی محدود و بسته نیستند و با توجه به خلاقیت مجری و شرایط فرهنگی و اجتماعی مخاطبان میتوانند شکلهای بسیار متنوعی داشته باشند.
وی سه سطح برای ترویج کتابخوانی برشمرد و گفت: نخست، اقناع و ایجاد میل به خواندن در افراد به عنوان کنشگر؛ دوم، تبدیل کنش خواندن به عادت و انس با خواندن؛ و سوم، تبدیل افراد به عامل و مروج خواندن است.
محسنی خاطرنشان کرد: برخی فعالیتهای ترویج کتابخوانی حتی بدون حضور مستقیم کتاب نیز امکانپذیر هستند و وجود کتاب در یک فعالیت، الزاماً شرط ترویج کتابخوانی نیست.
وی مهمترین اصل در ترویج کتابخوانی را کمک به رشد واقعی کتابخوانی دانست و افزود: اصل دوم، لذت است. مروجان کتابخوانی باید بتوانند لذت خواندن را ایجاد کنند؛ چراکه انس با کتابخوانی زمانی شکل میگیرد که فرد نوعی لذت مستقیم از خواندن دریافت کند یا خواندن را با انواع لذتهای فردی و اجتماعی پیوند بزند.
محسنی همچنین «چارهجویی» را یکی دیگر از اصول مهم ترویج کتابخوانی عنوان کرد و گفت: یکی از مؤثرترین عوامل ترویج کتابخوانی، استفاده از کتاب برای کاهش دردها، حل مسائل و دستیابی به منابعی برای بهبود زندگی است؛ با این حال متأسفانه در کشور ما به مشاوره و چارهجویی از طریق کتاب به عنوان یکی از راههای ترویج کتابخوانی کمتر توجه شده است.
وی با تأکید بر اینکه تعداد کتابهای خواندهشده معیار اصلی کتابخوان بودن نیست، اظهار کرد: زیاد کتاب خواندن مهم نیست، بلکه درگیری فکری با کتاب اهمیت دارد.
محسنی تفکر نقادانه را یکی از عناصر ضروری در فرآیند کتابخوانی دانست و گفت: بهکارگیری مهارتهای تفکر نقادانه هنگام خواندن، ذهن فرد را برای هضم مطالب خواندهشده و دریافت اطلاعات جدید آماده میکند. تفکر نقادانه شامل تعریف و روشنسازی مسائل، حدس زدن اطلاعات مرتبط، ارزیابی و نتیجهگیری درباره مطالب خواندهشده و بازنمایی و توضیح یافتههای ذهنی است و تفکر، حلقه مفقوده کتابخوانی است.
خانواده؛ واحد اصلی ترویج کتابخوانی
معاون اقتصاد و فرهنگ خانه کتاب و ادبیات ایران در بخش دیگری از سخنان خود با تأکید بر نقش خانواده در شکلگیری عادت مطالعه گفت: مبنا و واحد ترویج کتابخوانی، صرفاً کودک و نوجوان نیست، بلکه خانواده است.
محسنی افزود: کتابخوان شدن کودک زمانی اتفاق میافتد که خانواده کتابخوان باشد و در واقع بچههای خانوادههای کتابخوان، کتابخوان میشوند. بنابراین اگر به دنبال ترویج پایدار کتابخوانی در جامعه هستیم، باید خانواده را به عنوان واحد اصلی ترویج کتابخوانی مورد توجه قرار دهیم.
مهدیه محمدپور، مسئول کتابخانه عمومی مستقل بامداد امیدبالو نیز در حاشیه کارگاه آموزشی ترویج کتابخوانی اظهار کرد: با توجه به اینکه این کارگاه ویژه مربیان جام باشگاههای کتابخوانی برگزار شده بود، تصمیم گرفتیم اعضای کتابخانه را نیز همراه خود به نمایشگاه بیاوریم.
وی افزود: هدف از این حضور، فراهم کردن فرصتی برای اعضا بود تا ضمن شرکت در فضای فرهنگی نمایشگاه، لذت انتخاب و خرید کتاب را بهصورت حضوری تجربه کنند.
محمدپور با اشاره به اهمیت حضور کودکان و نوجوانان در رویدادهای فرهنگی ادامه داد: آشنایی مستقیم اعضای کتابخانه با کتابهای مختلف و قرار گرفتن در فضای نمایشگاه میتواند علاقه آنان به کتاب و کتابخوانی را تقویت کند و تجربهای متفاوت و ماندگار برای آنها رقم بزند.
نظر شما