سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: ادبیات ژاپن در سالهای اخیر به یکی از موفقترین حوزهها در کتابفروشیهای بریتانیا تبدیل شده است. در سال ۲۰۲۴، نزدیک به نیمی از آثار داستانی ترجمهشده پرفروش، ژاپنی بودند؛ کتابهایی که اغلب در دستههایی آشنا مانند داستانهای گربهها، جنایت یا کافهها جای میگیرند. با این همه، یک نام در میان پرفروشها مسیر متفاوتی را پیموده است: اوسامو دازای.
فروش آثار دازای، که در سال ۱۹۴۸ و در ۳۸سالگی درگذشت، در چند سال گذشته بهسرعت بالا رفته است. شناختهشدهترین اثر او، دیگر انسان نیست (No Longer Human، ۱۹۴۸)، فقط در بریتانیا بیش از ۷۵ هزار نسخه فروش داشته است. این رمان خودزندگینامهای و تکاندهنده، روایت بیگانگی مردی با جهان است و آخرین اثر داستانی دازای پیش از مرگش به شمار میرود.
تا پیش از این، آثار دازای در بریتانیا عمدتاً از راه نسخههای وارداتی ناشر آمریکایی نیو دایرکشنز (New Directions) به دست خوانندگان میرسید. اکنون پنگوئن کلاسیکس (Penguin Classics) با انتشار دختر دانشآموز (Schoolgirl)، مجموعهای از داستانهای کوتاه با زاویه دید زنانه، نخستین چاپ بریتانیایی از آثار دازای را عرضه کرده است.
پالی بارتن، مترجم و انتخابکننده داستانهای این مجموعه، میگوید دازای شاید برای مخاطب انگلیسیزبان چهرهای تازه باشد، اما در ژاپن یکی از «سه چهره بزرگ» ادبیات مدرن است؛ در کنار یوکیو میشیما و ریونوسوکه آکوتاگاوا. او میافزاید دازای در سالهای اخیر به دست نسل تازهای از خوانندگان جوان کشف شده و محبوبیت پیدا کرده است؛ گروهی که معمولاً گفته میشود کمتر کتاب میخوانند.
این اقبال در نگاه اول عجیب به نظر میرسد. رمانهای دازای آثار سرخوش و امیدبخشی نیستند؛ تلخ، نیهیلیستی و سرشار از خودبیزاریاند. راوی "دیگر انسان نیست" خود را ناسازگار با نوع بشر میداند، جهان را «جایی با وحشتی بیانتها» میخواند و سرانجام به این نتیجه میرسد که «خود زندگی سرچشمه گناه است».
پالی بارتن معتقد است دازای به جای پنهان کردن خودبیزاری، با «شور و سرزندگی» به استقبال آن میرود. جذابیت او از همین کیفیت عاطفی بیپروا میآید؛ کیفیتی که با هوشمندی و مهارت ادبی فراوان همراه شده است.
تاینان کوگانه، سردبیر نیو دایرکشنز در نیویورک، میگوید خوانندگان جوان خود را در آثار دازای میبینند. به گفته او، نیهیلیسم و نومیدی موجود در ژاپن پس از جنگ، برای بسیاری از مخاطبان امروز نیز آشناست. مرد ناخشنود آثار دازای، با اضطراب و بیمعنایی زمانه جدید همصدا شده است.
فضای آنلاین نیز در این بازگشت نقش داشته است. در ردیت و تیکتاک، کاربران از دازای به عنوان نویسندهای یاد میکنند که «تنها کسی است که مرا میفهمد». اما یکی از مهمترین عوامل محبوبیت جدید او، نه از دنیای کتاب، بلکه از انیمه آمده است: سگهای ولگرد بونگو (Bungo Stray Dogs)، مجموعه تلویزیونی ژاپنی سال ۲۰۱۶ که نسخههای تخیلی نویسندگان واقعی را به شخصیتهای اصلی خود تبدیل میکند.
این مجموعه، دازای را در قالب شخصیتی ماجراجو و پرتحرک به مخاطبان معرفی کرد. کریس ویت، ویراستار نیو دایرکشنز، میگوید پس از پخش انیمه در آمریکا در سال ۲۰۱۸، فروش آثار دازای به شکلی محسوس افزایش یافت. پیش از آن، ناشر سالانه چند ده یا چند صد نسخه از کتابهای او میفروخت. اما با گسترش تب "سگهای ولگرد بونگو"، فروش سالانه به حدود ۱۵۰ هزار نسخه رسید؛ رقمی که به گفته ویت، برای این ناشر بسیار استثنایی است. فروش "دیگر انسان نیست" حتی به نیو دایرکشنز امکان داد طبقهای تازه برای دفترش تهیه کند؛ ویت با شوخی میگوید موکتهای قدیمی دفتر هم واقعاً به تعویض نیاز داشتند.
اما محبوبیت دازای را نمیتوان فقط به حضور او در انیمه تقلیل داد. آثارش علاوه بر مضمون، از نظر شیوه روایت نیز جاذبه دارند. ویت از «قصهگویی طبیعی و گیرا» در کار دازای حرف میزند؛ تواناییای که خواننده را، هر موضوعی که در میان باشد، با خود نگه میدارد.
دیگر انسان نیست شاید چهره نومید و عاطفی دازای را برجسته کند، اما داستانهای بلند او مانند گلهای دلقکبازی (The Flowers of Buffoonery، ۱۹۳۵) و دانشجوی گدا (The Beggar Student، ۱۹۴۰) پر از بازیگوشی، طنز، خودارجاعی و خودتمسخریاند. راوی دانشجوی گدا میپرسد آیا برای شکوه شهرت ادبی مینویسد یا برای نوشتن پرفروشها و نقد کردن چکهای بزرگ؛ بعد بیپرده پاسخ میدهد: «هر دو را میخواهم.»
"دختر دانشآموز" نیز سویهای متفاوت از این نویسنده نشان میدهد. داستانهای مجموعه از زاویه دید زنانه روایت میشوند و بارتن میگوید داستان عنوانی آن بهشدت بر دفترچه روزانه واقعی یک دختر دانشآموز ۱۹ساله بنا شده است؛ دفترچهای که از راه پست به دست دازای رسیده بود. همین منبع شاید بخشی از اصالت و باورپذیری صدای راوی را توضیح دهد.
با این همه، نام دازای بیش از هر چیز با دیگر انسان نیست و سرگذشت شخصیاش پیوند خورده است. راوی رمان از پیمان خودکشیای جان به در میبرد که در آن معشوقش میمیرد. دازای نیز اندکی پس از پایان کتاب، همراه معشوقش، تومیه یامازاکی، به زندگی خود پایان داد. پیکر هر دو شش روز بعد، در روزی که میتوانست سیونهمین زادروز دازای باشد، پیدا شد.
با وجود این پایان تلخ، آثار او امروز بیش از هر زمان دیگری خوانده میشوند. دازای از دل یأس، خودبیزاری، شوخطبعی و نبوغ رواییاش با مخاطبان تازه سخن میگوید؛ مخاطبانی که شاید نخست او را از انیمه شناخته باشند، اما در نهایت به تاریکی و پیچیدگی ادبیاتش رسیدهاند.
منبع: گاردین، Sun 26 Jul 2026
نظر شما