سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ درگذشت نابهنگام کریشتوف کیشلوفسکی درست در اوج دوران حرفه‌ای‌اش رخ داد؛ زمانی که سه‌گانه‌ی «سه رنگ» با تحسین گسترده‌ی جهانی روبه‌رو شده بود و نامزدی جایزه‌ی اسکار را برای او به ارمغان آورده بود. بسیاری از منتقدان در آن سال‌ها او را مهم‌ترین فیلم‌ساز اروپا می‌دانستند. کیشلوفسکی که در سال ۱۹۴۱ متولد شده بود، هنگام مرگ تنها ۵۴ سال داشت. پس از ساخت فیلم قرمز از فیلم‌سازی کناره گرفته بود، اما در اندیشه بازگشت به سینما و ساخت سه‌گانه‌ای تازه درباره بهشت، دوزخ و برزخ بود؛ پروژه‌ای که با مرگ ناگهانی‌اش هرگز به سرانجام نرسید.

بااین‌حال، آنچه از او باقی ماند تنها فیلم‌هایش نیست. گفت‌وگوها، یادداشت‌ها و تأملاتش نیز امروز راهی برای شناخت جهان فکری این فیلم‌ساز برجسته به شمار می‌آیند. کتاب «بدک نیستم» از مهم‌ترین این آثار درباره اوست؛ مجموعه‌ای از گفت‌وگوها و خاطرات که تصویری نزدیک و بی‌واسطه از شخصیت، اندیشه و مسیر هنری کیشلوفسکی ارائه می‌کند و به‌تازگی از مجموعه «ناداستان» وزن دنیا با ترجمه «سهیل گلچین» روانه بازار نشر شده است.

نسخه انگلیسی این کتاب در سال ۱۹۹۸ از سوی آکادمی دولتی هنر اشتوتگارت منتشر شد، اما گفت‌وگوهای آن تا اندکی پیش از درگذشت کیشلوفسکی انجام شده‌اند. خواننده با هنرمندی روبه‌رو می‌شود که پس از سال‌ها تجربه، از فراز و فرود زندگی حرفه‌ای‌اش سخن می‌گوید، درباره موفقیت‌ها و تردیدهایش حرف می‌زند و نگاه خود را به سینما، زندگی، مرگ و مسئولیت هنرمند توضیح می‌دهد.

کتاب «بدک نیستم» مجموعه‌ای از گفت‌وگوها، تأملات و خاطرات کریشتوف کیشلوفسکی است که تا اندکی پیش از درگذشت او انجام شده‌اند. این اثر با نگاهی صمیمی، مخاطب را به دنیای درونی، دیدگاه هنری، تجربه‌های شخصی و حرفه‌ای و تأملات او درباره زندگی، مرگ و مسئولیت هنرمند می‌برد. در کنار این گفت‌وگوها، کتاب راهی برای شناخت مسیر فیلم‌سازی او فراهم می‌کند.

عنوان «بدک نیستم» از عبارت انگلیسی I'm So-So گرفته شده که کیشلوفسکی در یکی از گفت‌وگوهایش برای توصیف حال خود به کار می‌برد. مترجم نیز همین عبارت را برای عنوان فارسی کتاب برگزیده است؛ انتخابی که به گفته او، علاوه بر حفظ لحن متواضعانه کیشلوفسکی، تداعی‌کننده نوعی بدبینی رندانه و نگاه خاص او به زندگی است.

از مستند تا سینمای فلسفی

کیشلوفسکی فعالیتش را با ساخت مستند آغاز کرد، چراکه به گفته خودش، مستند این امکان را فراهم می‌کرد تا درباره زندگی واقعی آدم‌ها فیلم بسازد. اما خود کیشلوفسکی گفته بود که از پیروی نعل‌به نعل از واقعیت، دوری می‌کرد.

او سرانجام در سال ۱۹۷۶، نخستین فیلم بلند خود با نام «زخم» را کارگردانی کرد؛ اثری که امضای کیشلوفسکی در آن مشاهده می‌شد. این تغییر مسیر نتیجه سال‌ها اندیشیدن به نسبت میان واقعیت، اخلاق و هنر است. آنچه برای او اهمیت داشت، کشف لایه‌های پنهان تجربه انسانی بود که گاه در سکوت، نگاه یا یک حرکت ساده دست آشکار می‌شوند.

چنین رویکردی در آثار مختلف او نیز دیده می‌شود و شخصیت‌ها در موقعیت‌هایی قرار می‌گیرند که انتخاب‌های اخلاقی آن‌ها بیش از هر اتفاق بیرونی اهمیت پیدا می‌کند. در ادامه این مسیر، مجموعه سریالی «ده فرمان» به یکی از مهم‌ترین تجربه‌های هنری او تبدیل شد. مجموعه‌ای که از ده فرمان کتاب مقدس الهام گرفته شده و مخاطب را با پرسش‌های دشوار اخلاقی روبه‌رو می‌کند. شخصیت‌های این مجموعه در مرز میان درست و نادرست حرکت می‌کنند و هر تصمیم، پیامدهای انسانی پیچیده‌ای به همراه دارد.

در ادامه، زندگی دوگانه‌ی ورونیکا و سه‌گانه سه رنگ: آبی، سفید و قرمز نشان می‌دهند که کیشلوفسکی چگونه به تدریج از روایت‌های اجتماعی فاصله گرفت و به جهان درونی انسان نزدیک‌تر شد. هویت، سرنوشت، فقدان، عشق، تنهایی و ارتباط‌های نامرئی میان انسان‌ها به محور اصلی آثار او تبدیل شدند. این فیلم‌ها ثابت کردند که سینمای اندیشه‌ورز می‌تواند با مخاطبان گسترده نیز ارتباط برقرار کند و بدون تکیه بر شعار، پرسش‌های فلسفی را به تجربه‌ای عاطفی تبدیل سازد.

کتابی برای شناخت انسان پشت دوربین

«بدک نیستم» فقط درباره فیلم‌ها نیست. ارزش اصلی آن در این است که تصویری انسانی از کیشلوفسکی ارائه می‌دهد. خواننده با هنرمندی روبه‌رو می‌شود که از شهرت فاصله می‌گیرد، درباره تردیدهایش بی‌پرده حرف می‌زند و بارها از مسئولیت اخلاقی فیلم‌ساز سخن می‌گوید. او خود را صاحب حقیقت نمی‌داند و اصراری هم بر ارائه پاسخ ندارد. برعکس، معتقد است وظیفه هنر طرح پرسش‌هایی است که مخاطب را به تأمل وادارد.

از خلال گفت‌وگوها می‌توان دریافت که تجربه زندگی در لهستان کمونیستی و سپس سال‌های پس از فروپاشی آن نظام، تأثیر عمیقی بر نگاه او گذاشته است. کیشلوفسکی از دشواری‌های فیلم‌سازی در آن دوران، فشارهای سیاسی و بعدها محدودیت‌های اقتصادی سخن می‌گوید. با وجود این، دغدغه اصلی او همواره انسان باقی می‌ماند؛ انسانی که میان امید و تردید، آزادی و مسئولیت، عشق و فقدان در نوسان است.

یکی دیگر از ویژگی‌های کتاب، لحن صمیمی آن است و در گفت‌وگوها فروتنی و گاهی خستگی در کلام کیشلوفسکی حضور دارد.

کتاب «بدک نیستم» در۲۱۰ صفحه و با قیمت ۵۰۰ هزار تومان از سوی انتشارات وزن دنیا روانه بازار کتاب شده و در اختیار علاقه‌مندان قرار دارد.