محمدتقی حقبین، عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، درباره معیارهای پیشبینی بازار و میزان فروش کتاب بیان کرد: یکی از پرسشهای اساسی این است که معیار دقیق پیشبینی بازار کتاب چیست؟ در حال حاضر بسیاری از ناشران با رویکرد سنتی عمل میکنند، بهویژه ناشرانی که تجربه کافی ندارند و گاهی تیراژهایی را انتخاب میکنند که پس از تولید کتاب، متوجه مشکلات آن و ناتوانی در فروش میشوند.
وی افزود: با توجه به اینکه امروزه قیمت تمامشده کتاب بسیار افزایش یافته است، اشتباه در تعیین تیراژ میتواند مشکلات جدی برای ناشر ایجاد کند. البته ناشران حرفهای نیز با یک مسئله اساسی، بهویژه درباره کتابهای چاپ نخست، مواجه هستند؛ آنها نمیدانند یک کتاب چاپ نخست پس از ورود به بازار با چه شرایطی روبهرو خواهد شد.
حقبین ادامه داد: در گذشته فرصتهایی جدی برای معرفی آثار وجود داشت؛ برای مثال، دیدار با نویسندگان که نویسنده شناخته شده، میتوانست به فروش کتاب کمک کند. امروزه تعداد نویسندگان جوان افزایش یافته اما بسیاری از آنها برای مخاطبان ناشناخته هستند. حتی اگر این نویسندگان کتابهای خوبی داشته باشند و کتاب از نگاه یک ناشر حرفهای نیز اثر قابل قبولی باشد، باز هم ناشر در تعیین تیراژ آن با تردید مواجه میشود.
وی با اشاره به نقش نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران در معرفی آثار چاپ اول اظهار کرد: درگذشته یکی از مهمترین راههای آشنایی مخاطبان با کتابهای چاپ اول، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران بود. در مرحله اولیه عرضه یک کتاب، همچنان نوعی سردرگمی وجود دارد، اما فناوریهایی که امروزه وارد صنعت چاپ شدهاند، تا حد زیادی به ناشران کمک میکنند.
فناوری چاپ، ریسک سرمایهگذاری ناشران را کاهش داد
عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان گفت: ناشران میتوانند کار خود را با یک تیراژ حداقلی آغاز کنند. ناشران حرفهای پس از مشاهده پاسخ بازار، این امکان را دارند که در صورت استقبال مخاطبان، کتاب را با سرعت، دوباره به بازار برسانند. فناوریهای جدید چاپ در این بخش به ناشر کمک کردهاند با سرمایه کمتری فعالیت خود را مدیریت و از آسیبپذیری سرمایه جلوگیری کند.
وی درباره امکان پیشبینی دقیق میزان فروش کتابها، افزود: ناشران حرفهای که در موضوعات و گونههای مشخص فعالیت میکنند و در آن حوزهها شناخته شدهاند، تقریباً مخاطبان خود را پیدا کردهاند. آنها میدانند حداقل چه تعداد مخاطب دارند و شناخت نسبتاً دقیقی از جامعه هدف خود به دست آوردهاند؛ بنابراین میتوانند حداقل تیراژ یک کتاب را با اطمینان بیشتری تولید کنند.
حقبین، همچنین، گفت: ممکن است در ادامه مخاطبان جدیدی نیز به این گروه اضافه شوند یا مخاطبانی که به یک نوع خاص از کتاب علاقه دارند، با معرفی اثر به دیگران زمینهساز گسترش بازار آن شوند. با این حال، به نظر من چنین امکانی، بیشتر برای ناشران حرفهای و شناختهشده وجود دارد.
فروش بازار کتاب در اختیار تعداد معدودی از ناشران است
وی با اشاره به وضعیت ناشران موفق در بازار کتاب گفت: اگر آمار کلی فروش کتاب در کشور را بررسی و فروش در نمایشگاه مجازی، نمایشگاه بینالمللی کتاب تهران و سکوهای برخط را بهعنوان بخشی از معیارها در نظر بگیریم، متوجه میشویم با وجود اینکه هزاران ناشر دارای پروانه مشغول فعالیت هستند، فروش عمده بازار در اختیار تعداد اندکی از ناشران قرار دارد.
عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان افزود: شاید بتوان گفت حداکثر حدود ۱۵۰ ناشر از میان این تعداد توانستهاند، مخاطبشناسی را با دقت بیشتری انجام دهند، کتابهای مناسبتری انتخاب کنند و تیراژ آثار خود را دقیقتر تعیین کنند. تعداد ناشرانی که امروزه در بازار موفق هستند و انتخاب کتاب و شناخت مخاطب آنها دقیق است، اندک شده.
هر ناشر تخصصی، حتماً پیشبینی دقیقی خواهد داشت
حقبین، درباره تأثیر تخصصیشدن فعالیت ناشران بر پیشبینی بازار، گفت: اینکه یک ناشر برای مثال در ژانر جنایی، حوزه کودک یا ترجمه رویکرد تخصصی دارد، میتواند به پیشبینی دقیقتر بازار کمک کند، اما الزاماً به این معنا نیست که هر ناشر تخصصی، حتماً پیشبینی دقیقی خواهد داشت.
وی افزود: امروزه ناشرانی داریم که بهطور همزمان در دهها حوزه و ژانر فعالیت میکنند، اما به دلیل اینکه مخاطبان آثارشان آنها را میشناسند یا برند ناشر شناخته شده است، میتوانند در بازار موفق باشند. این تجربه در صنعت نشر جهان نیز وجود دارد و مخاطبان، برخی ناشران را میشناسند و به انتخاب آنها اعتماد دارند.
حقبین ادامه داد: برای مثال، وقتی یک ناشر شناختهشده جهانی مانند پنگوئن مجموعه کتابی را منتشر میکند، گروهی از مخاطبان به دلیل شناختی که از آن ناشر دارند، به اثر اعتماد میکنند. در ایران نیز بهتدریج با چنین پدیدهای مواجه شدهایم و برخی برندهای نشر برای مخاطبان شناخته شدهاند.
کتابهای خوب ناشران کوچک دیده نمیشوند
وی با بیان اینکه این شرایط میتواند هم نقطه قوت و هم نقطه ضعف بازار نشر باشد، اظهار کرد: از یک سو شناختهشدن یک ناشر و اعتماد مخاطب به برند او یک نقطه قوت است، اما از سوی دیگر ناشران زیادی داریم که کتابهای خوبی آماده و منتشر میکنند، اما آثار آنها دیده نمیشود.
عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان افزود: ناشرانی که کمتر دیده میشوند باید راهکارهای خود را برای معرفی کتاب پیدا کنند. استفاده از فضای مجازی، برگزاری دیدارهای حضوری، نشستهای معرفی کتاب و جلسات نقد و بررسی میتواند در این زمینه مؤثر باشد.
حقبین، در ادامه با انتقاد از جریان ضعیف نقد و بررسی کتاب در فضای رسانهای کشور گفت: امروزه نقد و بررسی کتاب بسیار ضعیف شده است و جامعه مطبوعاتی نیز از این حوزه فاصله گرفته؛ بهگونهای که گاهی احساس میشود کتاب دیگر موضوع جدی بخشی از رسانهها نیست. درحالی که نقد و بررسی میتواند به مخاطب شناخت بدهد و او را با کتابهای خوب آشنا کند.
وی افزود: امیدوارم ناشران کوچک یا ناشرانی که کمتر دیده میشوند، راهکارهایی برای معرفی آثار خود پیدا کنند تا کتابهای خوب به دلیل ضعف در معرفی و اطلاعرسانی از چرخه بازار خارج نشوند.
حقبین، درباره خطر رسوب کتاب در انبار و قفسه ناشران اظهار کرد: در شرایط کنونی نشر ایران، گاهی یک کتاب که مخاطب کافی پیدا نمیکند میتواند ناشر را با مشکلات جدی مواجه کند و حتی زمینه آسیب اقتصادی شدید به یک مجموعه نشر را فراهم آورد. رسوب کتابها در قفسه و انبار، سرمایه ناشر را درگیر میکند و به همین دلیل ناشر باید برای کاهش این آسیب، شناخت دقیقتری از بازار داشته باشد.
بازاریابی و روابط عمومی باید در نشر جدی گرفته شود
وی در پاسخ به این پرسش که ناشران برای پیشبینی بهتر بازار و کاهش آسیب باید کدام بخشهای خود را تقویت کنند، گفت: ناشر باید واحد بازاریابی خود را فعال کند و بخش روابط عمومی و ارتباطات خود را جدی بگیرد. یکی از مسائلی که ناشران در تمام دنیا برای آن تلاش میکنند، شناساندن برند خود به مخاطب است.
عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان ادامه داد: در نشر ایران، تقریباً چیزی با عنوان معرفی جدی برند نداریم. یک ناشر بهسادگی وارد بازار میشود و ممکن است محصول خوبی نیز تولید کند، اما پیش از ورود به بازار، هیچ اقدامی برای معرفی خود انجام نداده است؛ مخاطب نمیداند این ناشر چه اهدافی دارد و در چه حوزهای فعالیت میکند.
وی افزود: با وجود اینکه در حوزه فرهنگ فعالیت میکنیم و معرفی اهداف و هویت یک مجموعه فرهنگی موضوعی دستیافتنی است، متأسفانه کمتر روی معرفی برند کار میکنیم. ناشر باید بتواند به مخاطب توضیح دهد که چه هویتی دارد، در چه حوزهای فعالیت میکند و قرار است چه نوع آثاری را به بازار عرضه کند.
معرفی برند پیش از ورود به بازار ضرورت دارد
حقبین، با اشاره به تجربه معرفی برخی برندهای نشر گفت: در مقطعی یک برند در حوزه نشر، قصد ورود به بازار را داشت و نوعی تبلیغ خارج از کشور درباره آن انجام شد. فارغ از اینکه این اقدام براساس قوانین کشور با چه ملاحظاتی مواجه بود، همین اتفاق در ابتدای فعالیت زمینهساز معرفی گسترده آن برند شد و امروزه نیز آن ناشر فروش درخورتوجهی دارد.
وی اظهار کرد: این تجربه نشان میدهد معرفی یک برند و ایجاد شبکه ارتباطی برای آن، راهکارهای مشخصی دارد. امروزه در سایر رشتههای تجاری هم مشاهده میکنیم مجموعهها پیش از ورود محصول به بازار، زمینه لازم را در بازار ایجاد میکنند.
عضو هیئتمدیره انجمن فرهنگی ناشران کودک و نوجوان، افزود: در چنین شرایطی حتی فروشگاهداران نیز با تقاضای مخاطبان مواجه میشوند؛ یعنی مخاطب به فروشگاه مراجعه و محصول مشخصی را مطالبه میکند. متأسفانه در حوزه نشر، کمتر شاهد چنین رویکردی هستیم و این یک خلأ بزرگ در صنعت نشر به شمار میرود.
ناشران حرفهای هم باید به دنبال مخاطبان جدید باشند
حقبین گفت: باید برای این گروه از ناشران راهکارهایی در نظر گرفته شود. حتی احساس میکنم ناشران حرفهای و شناختهشده نیز نباید تصور کنند که صرفاً به دلیل شناختهشدن برندشان دیگر نیازی به معرفی و ارتباط با مخاطب ندارند.
وی افزود: وقتی نسل جدید وارد بازار میشود، نگاههای تازهای شکل میگیرد؛ بنابراین ناشران حرفهای نیز باید همچنان برای جذب مخاطبان جدید تلاش کنند. توسعه جامعه مخاطبان باید بخشی از مسئولیت ناشر باشد و ناشر نمیتواند تنها به مخاطبان قدیمی خود متکی بماند.
حقبین، ادامه داد: کمک به توسعه جامعه مخاطبان در نهایت به افزایش فروش کتاب نیز منجر میشود. امروزه تبلیغات، معرفی برند ناشر و معرفی درست محصولی که تولید میشود، اهمیت بسیار زیادی دارد و ناشران باید این موضوع را بهعنوان یکی از بخشهای جدی فعالیت حرفهای خود در نظر بگیرند.
نظر شما