به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، در حالی که نگرانیها درباره کاهش توان تمرکز نسل جوان به دلیل استفاده گسترده از شبکههای اجتماعی، ویدئوهای کوتاه و انبوهی از اعلانهای دیجیتال رو به افزایش است، کتابخانههای ترکیه با موجی از استقبال جوانان روبهرو شدهاند؛ استقبالی که نشان میدهد برخلاف تصور رایج، بسیاری از نوجوانان و جوانان همچنان به دنبال فضایی آرام برای مطالعه، یادگیری و تمرکز هستند.
این استقبال نتیجه تازهترین مرحله از برنامهای است که وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه طی یک دهه گذشته برای بازتعریف نقش کتابخانهها در جامعه دنبال کرده است؛ برنامهای که هدف آن تبدیل کتابخانهها از مکانهایی صرفاً برای نگهداری کتاب به مراکزی پویا برای مطالعه، خلاقیت، یادگیری دیجیتال و تعاملات اجتماعی است.
«الیف»، دانشآموز دبیرستانی ساکن استانبول، چند بعدازظهر از هر هفته را در کتابخانه محله خود به درس خواندن اختصاص میدهد. او میگوید: «در خانه عوامل حواسپرتی زیادی، بهویژه تلفن همراه و تلویزیون، وجود دارد اما در کتابخانه میتوانم خیلی بهتر تمرکز کنم.»
تجربه الیف بازتاب روندی است که امروز در سراسر ترکیه دیده میشود. در زمانی که بسیاری از والدین و کارشناسان آموزشی نگران کاهش قدرت تمرکز جوانان در اثر استفاده مداوم از شبکههای اجتماعی و محتوای کوتاه هستند، کتابخانههای این کشور با استقبال چشمگیری روبهرو شدهاند؛ استقبالی که بخش عمده آن را همان نسلی رقم زده است که معمولاً به کاهش دامنه توجه متهم میشود.
بر اساس آمار منتشرشده از سوی مؤسسه آمار ترکیه، شمار مراجعهکنندگان به کتابخانههای عمومی این کشور طی چهار سال، از ۱۵ میلیون و ۷۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۱ به ۳۹ میلیون و ۲۰۰ هزار نفر در سال ۲۰۲۵ افزایش یافته است. همچنین تعداد اعضای کتابخانهها با رشد ۶.۴ درصدی به بیش از ۷ میلیون و ۱۶۰ هزار نفر رسیده است. از این تعداد، حدود ۵ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر کمتر از ۳۰ سال سن دارند که نزدیک به ۲ میلیون و ۵۰۰ هزار نفر از آنان را کودکان و نوجوانان زیر ۱۸ سال تشکیل میدهند.
این آمار نشان میدهد که با وجود گسترش سرگرمیهای دیجیتال، شمار فزایندهای از جوانان ترکیه همچنان به دنبال فضاهایی برای مطالعه، یادگیری و تمرکز عمیق هستند.
«تانر بیاوغلو»، مدیرکل کتابخانهها و انتشارات وزارت فرهنگ و گردشگری ترکیه، در اینباره گفت: «اگرچه محتوای کوتاه دیجیتال ممکن است باعث کاهش دامنه توجه شود، اما همچنان مخاطبان گستردهای وجود دارند که ساعتهای طولانی را صرف مطالعه کتاب میکنند. این افراد فقط دانشجویان دانشگاه نیستند، بلکه از همه گروههای سنی و حرفههای مختلف در میان آنها دیده میشوند.»
به گفته او، کتابخانههای ترکیه در سال ۲۰۲۵ بیشترین تعداد مراجعهکننده در تاریخ خود را ثبت کردند؛ موضوعی که نشاندهنده تحول گسترده کتابخانهها از مخازن آرام کتاب به مراکز پویای یادگیری، فرهنگ و زندگی اجتماعی است.
«مهمت»، یکی دیگر از دانشآموزان دبیرستانی استانبول، نیز میگوید: «کتابخانهها دیگر فقط محل کتاب نیستند. فضاهای راحت برای مطالعه، منابع دیجیتال و گاهی کارگاهها و برنامههای مختلف در آنها برگزار میشود. من آنجا با دوستانم دیدار میکنم، درس میخوانم و کتابهایی را پیدا میکنم که احتمالاً هرگز در فضای اینترنت با آنها آشنا نمیشدم.»
در همین حال، کتابخانههای دانشگاهی ترکیه نیز رشد قابل توجهی را تجربه کردهاند و تعداد کتابهای الکترونیکی آنها با افزایش ۱۷.۱ درصدی به ۱۶۸ میلیون و ۶۰۰ هزار عنوان رسیده است.
بر اساس دادههای مؤسسه آمار ترکیه، تعداد کتابخانههای فعال این کشور در سال ۲۰۲۵ به ۴۵ هزار و ۳۲۷ کتابخانه رسیده است؛ آماری که تازهترین دستاورد برنامه دهساله وزارت فرهنگ و گردشگری برای بازتعریف جایگاه کتابخانهها در جامعه ترکیه به شمار میرود.
بیاوغلو با تأکید بر نقش کتابخانهها در حفظ میراث فرهنگی گفت: «کتابخانهها از مهمترین نهادهای حفظ و انتقال میراث فرهنگی جوامع هستند. امروزه دیگر کتابخانهها صرفاً محل نگهداری کتاب نیستند، بلکه به مراکز زندهای تبدیل شدهاند که در آنها پژوهش انجام میشود، ایدههای خلاق شکل میگیرد، فعالیتهای هنری برگزار میشود و آموزش و تعاملات اجتماعی در کنار یکدیگر جریان دارد.»
شبکه کتابخانههای ترکیه اکنون شامل کتابخانه ملت ریاستجمهوری، که با ۲ میلیون و ۷۱۰ هزار جلد کتاب یکی از بزرگترین و بلندپروازانهترین پروژههای کتابخانهای جهان به شمار میرود، کتابخانه ملی آنکارا، یکهزار و ۳۰۲ کتابخانه عمومی، ۵۵۷ کتابخانه دانشگاهی و بیش از ۴۳ هزار کتابخانه وابسته به مراکز آموزشی است.
به گفته مدیرکل کتابخانهها و انتشارات، وزارت فرهنگ و گردشگری طی سالهای اخیر با اجرای الگوی «کتابخانه زنده» تحول قابل توجهی در خدمات کتابخانههای عمومی ایجاد کرده است. در این الگو، کتابخانهها علاوه بر امانت کتاب، برنامههای آموزشی متنوعی در زمینه سواد اطلاعاتی، فناوریهای دیجیتال، پایداری محیطزیست، هنر، طراحی، زبان و علوم انسانی ارائه میکنند.
به نظر میرسد این سیاست با استقبال شهروندان روبهرو شده است. بر اساس اعلام وزارت فرهنگ و گردشگری، تنها در سال ۲۰۲۵ بیش از ۳۳ هزار و ۸۰۰ برنامه فرهنگی، هنری، آموزشی و ادبی در کتابخانههای عمومی برگزار شد که نزدیک به یک میلیون و ۹۴۰ هزار نفر در آنها شرکت کردند.
اکنون مسئولان فرهنگی ترکیه قصد دارند یک گام فراتر بروند و مفهوم «کتابخانه زنده» را به «کتابخانه تولیدکننده» ارتقا دهند؛ فضاهایی که هدف آنها تنها مصرف دانش نیست، بلکه تولید دانش و ایدههای نو نیز در آنها دنبال میشود.
در قالب این طرح، کتابخانهها میزبان کارگاههای آموزشی، دورههای مهارتی و فعالیتهای عملی خواهند بود که با هدف تقویت کارآفرینی، نوآوری، تفکر انتقادی، سواد دیجیتال و تولید خلاقانه طراحی شدهاند.
بیاوغلو در پایان گفت: «هدف ما این است که کتابخانهها را به مراکز فرصتآفرین و تولیدکننده تبدیل کنیم؛ مراکزی که بتوانند در توسعه اجتماعی، فرهنگی، علمی و حتی اقتصادی کشور نقشآفرین باشند.»
نظر شما