به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در کرمان، دهمین نشست مؤسسه فرهنگی و هنری تمدن جاوید با عنوان «پژواک تاریخ در کلمات؛ سفری به ژرفای زبانهای ایران باستان» با همکاری بنیاد ایرانشناسی شعبه کرمان، کتابخانه مرکزی کرمان و انجمن فرهنگ عامه در کتابخانه مرکزی برگزار شد.
در حاشیه این نشست، مجموعه داستان «به سوگ خیال» اثر عماد خالوییپور رابُری نیز رونمایی شد. این کتاب شامل شش داستان کوتاه است که در ۱۰۶ صفحه توسط نشر فرهنگ عامه منتشر شده است.
زبان فارسی حاصل هزاران سال تکامل تاریخی و فرهنگی است
محبوبه مهدیپور، دکتری فرهنگ و زبانهای باستانی ایران، با اشاره به روند شکلگیری زبان در جوامع انسانی گفت: آنچه انسان را از دیگر موجودات متمایز میکند، توانایی عقلانی و قدرت معنا بخشیدن آگاهانه به نشانههاست و زبان نیز از همین فرایند شکل گرفته است.
وی افزود: انسان در طول تاریخ برای انتقال مفاهیم از نشانهها استفاده کرده و به تدریج این نشانهها به نظامهای پیچیدهتری از ارتباط تبدیل شدهاند، صداها، واژهها و جملهها در نتیجه همین روند تکاملی شکل گرفته و زبان را پدید آوردهاند.
مهدیپور با تشریح روند شکلگیری زبان و خط در جوامع انسانی، زبان فارسی را یکی از مهمترین عوامل تداوم هویت و تمدن ایرانی دانست و بر ضرورت پاسداشت آن تأکید کرد.
وی با اشاره به دیدگاههای مطرح در حوزه زبانشناسی اظهار کرد: رابطه میان واژهها و مفاهیم، رابطهای ذاتی نیست، بلکه بر پایه قراردادهای اجتماعی شکل میگیرد، جوامع انسانی در دورههای مختلف برای اشیا، پدیدهها و مفاهیم نامهایی برگزیدهاند و این نامها در بستر زمان تثبیت شدهاند.
وی ادامه داد: وجود زبانهای گوناگون در جهان نشان میدهد که ارتباط میان واژه و معنا قراردادی است و اگر این ارتباط ذاتی بود، همه انسانها از یک نظام زبانی واحد استفاده میکردند.
این پژوهشگر با تأکید بر تقدم زبان بر خط گفت: هزاران سال پیش از اختراع خط، انتقال دانش، تجربه و فرهنگ از طریق سنت شفاهی انجام میشد و حافظه جمعی جوامع وظیفه حفظ و انتقال این اطلاعات را بر عهده داشت.
وی افزود: خط در واقع ابزاری برای ثبت زبان است و نباید آن را با خود زبان یکسان دانست، نشانههای نوشتاری تنها زمانی معنا پیدا میکنند که افراد زبان مرتبط با آن را بشناسند.
از نشانههای تصویری تا خط میخی
مهدیپور با اشاره به روند تکامل خط در تمدنهای باستانی گفت: نخستین نظامهای ثبت معنا بر پایه تصاویر و نشانههای تصویری شکل گرفتند و به مرور زمان به نظامهای نوشتاری پیچیدهتر تبدیل شدند.
وی افزود: در جوامع مختلف از تصاویر، رنگها، اشکال هندسی و حتی ریسمانهای گرهخورده برای انتقال پیام استفاده میشد و بعدها این شیوهها جای خود را به خطوط مدون دادند. از قدیمیترین نمونههای شناختهشده نیز میتوان به خط میخی سومری اشاره کرد.
وی با اشاره به خاستگاه زبان فارسی اظهار کرد: زبان فارسی در خانواده بزرگ زبانهای هندواروپایی قرار دارد؛ خانوادهای که زبانهایی همچون انگلیسی، فرانسوی و آلمانی نیز از آن منشعب شدهاند.
این پژوهشگر ادامه داد: زبانشناسان معتقدند این زبانها از یک زبان مادر مشترک منشأ گرفتهاند؛ زبانی که اگرچه اثری مستقیم از آن در دست نیست، اما از طریق مطالعات تطبیقی بازسازی شده است.
مهدیپور با اشاره به جایگاه زبان فارسی در تاریخ ایران گفت: ایران از هزارههای دور صاحب تمدنی درخشان بوده و یکی از مهمترین عوامل تداوم این تمدن، زبان و ادبیات فارسی است. این زبان در طول تاریخ و با وجود رویدادهایی چون جنگها و حملات خارجی توانسته است جایگاه خود را حفظ کند.
وی تأکید کرد: زبانهای گوناگون رایج در ایران بخشی از میراث فرهنگی کشور هستند و نباید میان آنها و زبان فارسی تقابل ایجاد کرد. زبان فارسی به عنوان زبان مشترک فرهنگی ایرانیان، نقشی مهم در حفظ انسجام تاریخی و فرهنگی کشور ایفا کرده است.
این پژوهشگر در بخش دیگری از سخنان خود به نقش زبان آرامی در تاریخ ایران اشاره کرد و گفت: زبان آرامی در دوره هخامنشیان به عنوان زبان اداری و دیوانی کاربرد گستردهای داشت و در کنار فارسی باستان مورد استفاده قرار میگرفت.
وی افزود: در دورههای بعدی، بهویژه در زبانهای پهلوی اشکانی و ساسانی، برخی ویژگیهای نگارشی تحت تأثیر سنت نوشتاری آرامی قرار گرفت و آثار این تأثیر در متون تاریخی آن دوران قابل مشاهده است.
مهدیپور با اشاره به تحولات زبانی پس از ورود اسلام به ایران گفت: با گسترش زبان عربی در حوزههای علمی و اداری، زبان فارسی نیز دستخوش تغییراتی شد، اما توانست حیات خود را حفظ کند و به یکی از مهمترین زبانهای فرهنگی و ادبی جهان اسلام تبدیل شود.
لیلا راهدار، دبیر انجمن داستان کرمان، درباره کتاب «به سوگ خیال» گفت: این اثر متنی عاشقانه و در واقع تقدیم به مادر و همسر نویسنده است که نشاندهنده جهانبینی او است.
وی افزود: در دهه اخیر نویسندگان خوبی در کرمان پرورش یافتهاند و هر روز شاهد آثار ارزشمند تازهای از آنها هستیم که این موضوع شگفتانگیز است.
راهدار تصریح کرد: هر یک از این آثار میتوانند بازتابدهنده تفکر و اندیشههایی باشند که در این مرز و بوم شکل گرفتهاند.
زبان؛ نقطه قوت اصلی «به سوگ خیال»
فرشته سالارکریمی، نویسنده و دانشجوی دکتری پژوهش هنر، درباره این مجموعه داستان گفت: «سوگ خیال» پیچیدگیهای پیرنگ یا غافلگیریهای روایی پررنگی ندارد، اما نقطه قوت اصلی آن حضور آگاهانه زبان است، نویسنده رابطهای جدی با زبان برقرار کرده و پیش از روایت داستان، امکانات زبان را برای بازآفرینی تجربههای زیسته بهخوبی شناخته است.
وی افزود: ارزش یک متن تنها به رخدادهای درون آن نیست، بلکه به شیوه روایت آن نیز وابسته است، این اثر بر شیوه بیان و تجربه زبانی استوار است و همین ویژگی آن را ارزشمند میکند، نویسنده دریافته است که زبان صرفاً ابزار انتقال معنا نیست، بلکه خود میتواند حامل لذت باشد.
سالارکریمی با اشاره به گستردگی واژگان کتاب گفت: تنوع واژگانی و ترکیبهای زبانی در این اثر از نقاط قوت آن است، در حالی که در بسیاری از متون امروزی با فقر واژگانی مواجه هستیم. در سراسر داستان، ترکیب کلمات و آهنگ درونی زبان بهدرستی شکل گرفته و همین موضوع خواندن اثر را لذتبخش کرده است.
وی در پایان خاطرنشان کرد: در مواجهه با نخستین اثر یک نویسنده، مهمترین پرسش این است که آیا عناصر داستان به کمال رسیدهاند یا خیر، در این مجموعه، جهان داستانی در ذهن شخصیتها شکل میگیرد و همه عناصر پیرامون یک هسته منسجم پیش میروند.
نظر شما