سرویس هنر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)؛ بنیاد سینمایی فارابی در طول چند دهه اخیر، تنها یک مرکز حمایت از تولید فیلم نبوده و طی سالهای گذشته کوشیده بخشی از خلأ جدی نشر تخصصی سینما در ایران را نیز جبران کند. در کنار کتابهای مختلف سینمایی از سوی ناشران مختلف در طول سال منتشر میشود، انتشارات فارابی تلاش کرده به سمت انتشار کتابهای مرجع، پژوهشی و راهبردی حرکت کند. آثاری که بسیاری از ناشران خصوصی، به دلیل هزینه بالا، مخاطب محدود یا پیچیدگی تخصصی، کمتر به سراغ آنها میروند.
مرور فهرست آثار این انتشارات نشان میدهد فارابی تنها به چاپ کتابهای آموزشی ساده بسنده نکرده و تلاش کرده منابع کلاسیک و معتبر مطالعات سینما را در اختیار مخاطبان فارسیزبان قرار دهد. انتشار آثاری چون «روایت در فیلم داستانی» نوشته دیوید بوردول، «نما به نما» اثر استیون دی کاتز، «فیلمنامهنویسی در قرن ۲۱» اثر لیندا آرنسون و «در مسیر فیلمسازی» نوشته الکساندر مکندریک نشان میدهد این انتشارات به سراغ کتابهایی رفته که در بسیاری از دانشگاههای معتبر جهان تدریس میشوند.
اهمیت این رویکرد زمانی بیشتر مشخص میشود که بدانیم انتشار چنین کتابهایی معمولاً سود اقتصادی بالایی برای ناشر ندارد. کتابهای تخصصی سینما مخاطبان محدودی دارند، ترجمه و آمادهسازی آنها زمانبر است و بسیاری از آنها نیازمند ویراستاری تخصصی و تصویرسازی دقیق هستند. همین مسئله باعث شده نقش نهادی مانند فارابی در حفظ و توسعه ادبیات تخصصی سینما اهمیت مضاعف پیدا کند.
اما شاید مهمترین بخش فعالیت نشر فارابی در سالهای اخیر، ورود به حوزه «حکمرانی و سیاستگذاری سینما» باشد. حوزهای که در ایران کمتر به شکل منسجم مورد توجه قرار گرفته است. انتشار کتابهایی مانند «حکمرانی و سیاستگذاری سینما در آمریکا»، «حکمرانی و سیاستگذاری سینما در چین»، «حکمرانی و سیاستگذاری سینما در ترکیه» و «حکمرانی و سیاستگذاری سینما در انگلیس» را باید بخشی از تلاشی دانست که میخواهد سینما را در کنار بُعد هنریاش، همچون صنعت، ابزار دیپلماسی فرهنگی و بخشی از قدرت نرم کشورها بررسی کند.
این کتابها نشان میدهند چگونه دولتها و نهادهای فرهنگی در کشورهای مختلف، سینما را مدیریت میکنند؛ از شیوههای حمایت مالی گرفته تا نظام اکران، سیاستهای جشنوارهای، صادرات فرهنگی و کنترل بازار رسانه. برای مثال، کتاب مربوط به آمریکا تصویری از رابطه پیچیده هالیوود با ساختار اقتصادی و سیاسی ایالات متحده ارائه میدهد و نشان میدهد چگونه صنعت سینما به بخشی از قدرت نرم این کشور تبدیل شده است. در مقابل، کتاب مربوط به چین بر مدل کنترل دولتی، تنظیمگری فرهنگی و استفاده از سینما برای بازنمایی هویت ملی تمرکز دارد. کتاب ترکیه نیز تجربه کشوری را بررسی میکند که طی دو دهه اخیر تلاش کرده با سرمایهگذاری هدفمند، حضور منطقهای و بینالمللی سینمایش را تقویت کند. مطالعه تجربه انگلیس نیز نشان میدهد چگونه سیاستگذاری فرهنگی میتواند میان حمایت دولتی و اقتصاد بازار تعادل ایجاد کند.
در همین چارچوب، کتابهای «جشنواره اسکار» و «جشنواره کن» از منظر حکمرانی و سیاستگذاری سینما نیز اهمیت ویژهای دارند. این آثار جشنوارهها را فقط رویداد هنری نمیبینند، بلکه آنها را بخشی از ساختار قدرت فرهنگی جهان تحلیل میکنند؛ ساختارهایی که میتوانند بر اقتصاد سینما، اعتبار جهانی فیلمها و حتی تصویر بینالمللی کشورها اثر بگذارند. نگاه سیاستگذارانه به جشنوارههایی مانند کن و اسکار برای پژوهشگران ایرانی اهمیت زیادی دارد، زیرا به فهم بهتر جایگاه جشنوارهها در مناسبات جهانی سینما کمک میکند.
انتشار چنین کتابهایی را باید ضرورتی فرهنگی و پژوهشی دانست. سینمای ایران برای توسعه، بیش از هر زمان دیگری نیازمند شناخت تجربههای جهانی در حوزه سیاستگذاری، اقتصاد و حکمرانی فرهنگی است. این آثار میتوانند برای پژوهشگران، مدیران فرهنگی، دانشجویان و حتی فیلمسازان جوان منبعی ارزشمند باشند زیرا به آنها نشان میدهند سینما در کنار خلاقیت هنری، بخشی از ساختار کلان فرهنگ، اقتصاد و قدرت در جهان معاصر است.
ماهیت تخصصی کتابها
برای بررسی بهتر کتابهای در حال انتشار فارابی و حضور این کتابها در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب تهران با مریم رهبر، مدیر انتشارات بنیاد سینمایی فارابی به گفتوگو پرداختیم.
رهبر در گفتوگو با ایبنا، درباره چاپهای جدید این انتشارات سینمایی بیان کرد: در سال گذشته، وضعیت چاپ کتب مانند همه صنایع فرهنگی دیگر، درگیر شرایط به وجود آمده از جمله، شرایط اقتصادی، چالشهای موجود در زنجیره تامین و مسائل دیگر بود. جدای از اینکه انتخاب بهینه آثار و تمرکز همیشگی انتشارات بنیاد بر کیفیت و ارزش آثار ترجمه شده یا تالیفی، روند کاری را کمی پیچیده میکند اما به هرحال، انتشارات فارابی ماهیتی تخصصی دارد.
مدیر انتشارات فارابی افزود: بر همین مبنا نیز با همه چالشهایی که همه از آن خبر داریم، چند کتاب در دست آمادهسازی قرار گرفت که دو عنوان از آن، به چاپ رسید. «مناظرات فلسفی» اثر دکتر احمدرضا معتمدی که از فیلمسازان شاخص کشور هستند، با رویکرد نقد چندین اثر در سینمای فلسفی، یکی از دو کتاب جدید بنیاد است. همچنین بر مبنای اینکه بنیاد سینمایی فارابی راهبری جشنوارههای سینمایی کشور را برعهده دارد، کتابی از آقای دکتر حسن خجسته با همکاری آقای علیرضا دباغ به چاپ رسیده که به نوعی تجربهنگاری ایشان از چندین دوره حضور در جمع هیاتهای داوری و انتخاب جشنوارههای فیلم فجر و... است.
بازسازی استانداردهای کیفی
وی ادامه داد: آثار برگزیده دیگری نیز در دست آمادهسازی است که به دلیل دقت در فرایند تولید، انتشار و تاکید بر کیفیت، در برنامههای آتی انتشارات لحاظ شده است. ما بر این نکته تاکید داریم که اولویت فعلی انتشارات، بازسازی استانداردهای کیفی است. به همین جهت مقرر شده است که زمان بیشتری را به فرایند گزینش بازبینی و ارزیابی دقیق آثار اختصاص دهیم تا مطمئن شویم هر اثری که قرار است منتشر شود از بالاترین سطح کیفیت برخوردار باشد.
مدیر انتشارات فارابی درباره حضور این انتشارات در هفتمین نمایشگاه مجازی کتاب ایران نیز توضیح داد: انتشارات فارابی، ناشر شناخته شدهای در حوزه تخصصی سینما است و همواره مخاطبان خاص دانشگاهی را همراه خود داشته است. همچنین با توجه به مرجع بودن بسیاری از آثار این انتشارات، روند همراهی با دانشجویان و مخاطبان، سیری همیشگی و قابل شناخت دارد. بر همین اساس فکر میکنیم آثار تخصصی در حوزههای مختلف که قبلا چاپ شدهاند، مخاطبان خود را خواهد داشت. طبیعتا در این روند، اطلاعرسانی عمومی و اطلاعرسانی به ذینفعان هم مدنظر خواهد بود.
وی درباره برنامههای آتی انتشارات بنیاد سینمایی فارابی گفت: اینکه امسال به دلیل شرایط، نمایشگاه کتاب در بستر مجازی انجام میشود، راه را برای اقدامات آتی بیشتر روشن میکند. به هرحال همگی از وضعیت کاغذ و شرایط نشر مطلع هستیم و میدانیم که برخی رویههای سنتی باید تغییر کنند. انتشارات بنیاد سینمایی فارابی نیز مانند بسیاری از ناشران دیگر، در تلاش است که در سال جاری بتواند برخی رویههای نشر خود را بازبینی کند و در آمادهسازی محصولات، صرفا به آثار چاپ شده بسنده نشود. فعلا در حال بررسی و مذاکره با پژوهشگران و اساتید دانشگاه هستیم که ببینیم در حوزه کتابهای مرجع، میتوان چه تغییراتی ایجاد کرد.
مدیر انتشارات فارابی توضیح داد: از آنجایی که مخاطبان انتشارات فارابی از فعالان سینما، پژوهشگران و اساتید دانشگاهها هستند، معمولاً این آثار توسط اساتید به دانشجویان و علاقهمندان این حوزه معرفی شده و یا مورد پیگیری علاقهمندان قرار میگیرد. بنابراین ما باید سهولت دسترسی و استفاده توسط ذینفعان را مدنظر قرار دهیم.
رهبر در پایان درباره وضعیت فروش در نمایشگاه مجازی کتاب امسال بیان کرد: ما پیش از شروع رسمی ساعت فعالیت نمایشگاه مجازی، شاهد ثبت پیشدرخواست برای خرید برخی آثار بودیم. از میان کتابها نیز، آثار تخصصی در رشتههای مختلف سینمایی از جمله کارگردانی، فیلمنامهنویسی و انیمیشن از جمله انتخابهای مخاطبان بوده است.
نظر شما