سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- آناهید خزیر؛ موزهها و کتابهای تاریخی، دو حافظه ارزشمند بشر، هر دو پاسدار خاطرات و تجربههای نسلهای گذشتهاند. کتابهای تاریخی با قلم و کاغذ، روایتی مستند و دقیق از زندگی انسانها، فرهنگها، اتفاقات و اندیشههای زمانهای گذشته ارائه میدهند. موزهها نیز، با زبان بیکلام آثار و اشیاء، همان داستانها را به شیوهای ملموس و دیداری بازگو میکنند. هر دو، گذشته را از فراموشی نجات میدهند و پلی هستند میان زمانها، مکانها و فرهنگها.
موزهها نه تنها محلی برای نمایش اشیاء و آثار هنری و تاریخیاند، بلکه ارتباطی میان گذشته و حال، میان نسلها و فرهنگها هستند. هر اثر در موزه داستانی دارد؛ داستانی از زندگی انسانها، هنرشان، باورهایشان و دستاوردهایشان. موزهها به ما این امکان را میدهند که با لمس و مشاهده این آثار، با هویت فرهنگی خود و دیگران ارتباط برقرار کنیم و از تجربههای پیشینیان درس بگیریم.
کتابهای تاریخی به ما امکان میدهند با مطالعه و پژوهش، تحلیل کنیم و درباره چرایی و چگونگی رویدادها بیاموزیم. آنها دسترسی به اطلاعات، روایتها و تفکرات انسانهای گذشته را فراهم میکنند و به ما کمک میکنند هویت فرهنگی و تاریخی خود را بهتر درک کنیم. موزهها نیز به همان اندازه آموزندهاند، اما با تفاوتی ظریفتر. آنها تاریخ را نه تنها روایت میکنند، بلکه به شکل ملموس و قابل مشاهده ارائه میدهند. وقتی در موزه ایستادهایم و یک شیء تاریخی را لمس یا مشاهده میکنیم، با گذشته ارتباطی عمیقتر برقرار میکنیم؛ ارتباطی که تنها از طریق کلمات کتاب ممکن نیست. هر اثر، هر ابزار، هر اثر هنری، دریچهای است به زندگی، باورها و دستاوردهای انسانی در زمان خود.
شباهت اصلی موزهها و کتابهای تاریخی در نقش آنها به عنوان آموزگار و حافظ فرهنگ است. هر دو به ما کمک میکنند از تجربیات گذشته درس بگیریم، ارزشها و هویت فرهنگی خود را بشناسیم و به آیندهای آگاهانه و پایدار بیندیشیم. درست همانطور که کتابها صفحه به صفحه ما را با زندگی گذشتگان آشنا میکنند، موزهها نیز با هر نمایشگاه و هر اثر، روایت تاریخ را برای بازدیدکنندگان بازگو میکنند. در حقیقت، موزهها را میتوان همان کتابهای تاریخی زنده دانست که علاوه بر روایت، تجربه و حس کردن تاریخ را نیز به ما هدیه میکنند.
بازدید از موزهها و مطالعه کتابهای تاریخی، دو فعالیت مکمل و ضروری برای حفظ و انتقال میراث فرهنگی ما هستند. هر کدام به نوبه خود، پلی هستند میان گذشته و حال، و نقشی حیاتی در شکلدهی به هویت فرهنگی و اجتماعی ما دارند. با احترام به تاریخ و مراقبت از آثار مادی و معنوی، میتوانیم این گنجینههای ارزشمند را برای نسلهای آینده نیز حفظ کنیم.
جایگاه موزه در جامعه فراتر از مکانی برای تماشای آثار است؛ موزهها مراکز آموزش و پژوهش، ترویج فرهنگ و حفاظت از میراث فرهنگی هستند. آنها مسئول حفاظت از گذشتهاند و در عین حال به ایجاد هویت فرهنگی، آگاهی تاریخی و حس تعلق اجتماعی کمک میکنند. پاسداشت جایگاه موزهها اهمیت و حفاظت از میراث مشترک انسانی است. ما میتوانیم با بازدید از موزهها، مطالعه آثار تاریخی و انتقال این دانش به نسلهای آینده، قدر تاریخ و فرهنگ خود را بیشتر بدانیم و پیوندی مستحکم با ریشههای فرهنگیمان بسازیم.
حفاظت از نسخههای خطی در جنگ رمضان
علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی به خبرنگار ایبنا گفت: خوشبختانه آثار تاریخی، نسخههای خطی، اسناد مکتوب و اشیای موزهای در جنگ رمضان به موقع به مخازن امن رفت و یک اثر ما در جنگ آسیب ندید و این قابل افتخار بزرگی برای ایرانیان است. بیشتر آسیب ما در جاهایی نظیر چهل ستون بود که دشمن میخواست استانداری را تخریب کند که این اماکن تاریخی نیز آسیب دید.
او ادامه داد: البته ما اکنون در حال تهیه گزارشی از برخی از بناهای تاریخی هستیم که وابسته به وزارت میراث فرهنگی نیست و مربوط به نهادهای دیگر است تا بدانیم آیا نسخههای خطی و آثار تاریخی آسیب دیدهاند یا خیر؟ تا بتوانیم این متون کهن را به مخازن امن بفرستیم تا بتوانیم به خوبی از آنها حفاظت کنیم. البته همکاران ما در سراسر کشور مثل جان از میراث فرهنگی و اشیای موزههای و نسخههای خطی به خوبی مراقبت کردهاند و حتی شبها در موزهها و اماکن تاریخی خوابیدند و جای نگرانی درباره این آثار گرانبها نیست.
قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی، با تشریح ابعاد خسارات واردشده به میراثفرهنگی کشور در پی حملات آمریکایی-صهیونی علیه ایران، از آسیبدیدگی ۱۴۹ اثر تاریخی در ۱۸ استان، خسارت به ۵۴ موزه، هفت بافت تاریخی و پنج اثر ثبت جهانی خبر داد و تاکید کرد: با وجود گستره تهدیدات، بهواسطه تمهیدات حفاظتی و اقدامهای فوری، حتی یک شیء تاریخی آسیب ندیده و روند مرمت اضطراری، استحکامبخشی و بازسازی آثار آغاز شده است.
وی با اشاره به گستره آسیبها بیان کرد: هفت بافت تاریخی و پنج اثر ثبت جهانی نیز در معرض تعرض و آسیب قرار گرفتهاند، اما بهرغم شرایط دشوار و پیچیده، با اتخاذ تدابیر تخصصی و اجرای برنامههای حفاظتی، حتی یک شیء تاریخی از میان نرفته است؛ موضوعی که نشاندهنده آمادگی، اشراف تخصصی و تلاش شبانهروزی مجموعههای حفاظتی و کارشناسی کشور است.
صدای ایران در حوزه حفاظت از میراثفرهنگی
دارابی با بیان اینکه صدای ایران در حوزه حفاظت از میراثفرهنگی به مجامع بینالمللی رسیده است، افزود: یونسکو ضمن دریافت گزارشهای رسمی ایران، برای اعزام کارشناسان و همراهی در روند بررسی و حفاظت از آثار اعلام آمادگی کرده است. او با اشاره به استمرار تعطیلی موزهها تصریح کرد: با وجود محدودیتها، در ایام نوروز گردشگران در محوطهها و پایگاههای تاریخی حضور داشتند و خدمات لازم ارائه شد.
وی همچنین از آغاز برنامههای هفته میراثفرهنگی از ۲۹ اردیبهشتماه خبر داد و گفت: نشست با انجمنهای تخصصی، دیدار با چهرههای ماندگار میراثفرهنگی، تجلیل از نیروهای یگان حفاظت و پایگاهها، تکریم خانواده شهدای مرتبط با حوزه میراثفرهنگی و رونمایی از چند اثر فرهنگی و تاریخی در دستور کار قرار دارد.
دارابی از تصویب «سند ملی موزهداری» در شورایعالی انقلاب فرهنگی خبر داد و خاطرنشان کرد: پیش از این نیز سند ملی میراثفرهنگی به تصویب رسیده بود و این اسناد، افق راهبردی و سیاستگذاری کلان حوزه میراثفرهنگی کشور را تقویت میکنند.
وی میزان خسارات وارده به میراثفرهنگی در دوران جنگ را حدود ۷ هزار و ۵۰۰ میلیارد تومان اعلام کرد و گفت: برای مرمت اضطراری ۱۰۰ بنای آسیبدیده، برآورد اولیهای نزدیک به دو هزار میلیارد تومان انجام شده است.
قائممقام وزیر میراثفرهنگی با تأکید بر ضرورت بهرهگیری از ظرفیتهای ملی و بینالمللی برای حفاظت و مرمت آثار تاریخی اظهار داشت: هیچ محدودیتی برای استفاده از ظرفیت جامعه جهانی در حوزه مرمت وجود ندارد و در کنار آن، خیرین میراثفرهنگی در استانهای مختلف نیز برای مشارکت در فرآیند بازسازی و احیا اعلام آمادگی کردهاند.
وی همچنین از تشکیل شورای فنی در تمامی استانها با حضور ۱۲ متخصص و نخبه حوزه میراثفرهنگی خبر داد و افزود: کمیتههای کارشناسی ذیل ادارههای حفظ و احیا، ارزیابیهای میدانی و مستندنگاری خسارات را انجام دادهاند و گزارش ۱۸ استان هفته آینده در شورای فنی وزارتخانه بررسی خواهد شد.
دارابی با اشاره به تخصیص بودجه اولیه برای مستندسازی، استحکامبخشی و مرمت آثار خسارتدیده تصریح کرد: منابع استانی در این مسیر نقشی تعیینکننده دارند و هماهنگیهای لازم برای تسریع در روند تخصیص اعتبارات در حال انجام است.
معاون میراثفرهنگی کشور در ادامه از آسیبدیدگی مجموعه فرهنگیتاریخی سعدآباد خبر داد و گفت: این مجموعه چندینبار مورد حمله قرار گرفته و ۱۴ موزه مستقر در آن دچار آسیب شدهاند، اما عملیات استحکامبخشی و مرمت آنها آغاز شده است. او با اشاره به وجود ۸۸۷ موزه فعال در کشور اعلام کرد: برای ۵۴ بنای موزهای آسیبدیده، برآورد خسارت انجام و میزان آسیبها درجهبندی شده است.
وی همچنین از رونمایی سامانه بازدید مجازی موزههای کشور در ۲۹ اردیبهشتماه خبر داد و این اقدام را گامی مهم در توسعه دسترسی عمومی و عدالت فرهنگی دانست. او در بخش دیگری از سخنانش به موضوع میراث زیر آب و ظرفیتهای تاریخی تنگه هرمز اشاره کرد و گفت: جلسات تخصصی متعددی در این زمینه برگزار شده و پرونده تاریخی سیراف نیز برای ثبت جهانی ارسال شده است.
وی در ادامه با اشاره به موضوع جیرفت و شهر تاریخی دقیانوس تصریح کرد: فرآیند تعیین عرصه و حریم این محوطه تاریخی در سال ۱۴۰۴ نهایی شده و هیچگونه مجوز ساختوساز در آن صادر نشده است.
معاون میراثفرهنگی کشور همچنین از طراحی محتوایی موزه شهدای میناب در مجموعه سعدآباد خبر داد و گفت: این موزه در مجاورت موزه فرشچیان قرار خواهد گرفت تا در بازدیدهای رسمی، رؤسای کشورها و هیأتهای خارجی نیز از آن بازدید کنند.
دارابی با اشاره به همکاریهای بینالمللی ایران در حوزه میراثفرهنگی گفت: پرداخت حق عضویت ایران در یونسکو در اولویت دولت قرار گرفته و مکاتبات گستردهای برای تبادل علمی و همکاری میان دانشمندان و متخصصان انجام شده است. بانک اطلاعات کارشناسان حوزه حفظ و احیا نیز در ادارهکل مربوطه تشکیل شده و برنامههای آموزشی سال جاری با تمرکز بر حفاظت، صیانت و مدیریت بحران برگزار خواهد شد.
دارابی در پایان با تاکید بر حمایت از موزههای خصوصی و مجموعههای وابسته به سایر نهادها خاطرنشان کرد: برای این مجموعهها نیز مخازن پشتیبان، تسهیلات و وامهای حمایتی پیشبینی شده است. وی همچنین از برنامهریزی برای ثبت ملی برخی مکانهای مرتبط با رویدادهای مهم اخیر و پیگیری ثبت جهانی آثاری همچون قلعه الموت، سیراف، فرهنگ لالایی، نمدمالی و فرهنگ گلابگیری خبر داد.
آسیب به ۵۴ موزه و نیاز کشور به ساخت ۸۲ مخزن امن
در این نشست لیلا خسروی، مدیرکل موزههای وزارت میراث فرهنگی، گردشگری و صنایع دستی گفت: در جریان جنگ، ۵۴ موزه دچار آسیب شدند. میزان خسارت این موزهها برآورد و بررسی شده و مرمت آنها در دستور کار قرار دارد. به گفته او، میزان آسیبها درجهبندی شده و بازسازی موزهها بر اساس اولویت انجام خواهد شد.
وی همچنین درباره وضعیت مخازن امن آثار تاریخی گفت: در حال حاضر کشور به ساخت ۸۲ مخزن امن در نقاط مختلف نیاز دارد که انشاءالله این موضوع در برنامهها و دستور کار ساخت قرار گرفته است.
او همچنین درباره همکاریهای موزهای با کشورهای خارجی در ایام جنگ اظهار کرد: نمایشگاه «سرزمین مهر» در چین تمدید شد. در حال حاضر همکاران ما در ادارهکل میراث فرهنگی استان تهران مسئولیت بازگرداندن اشیای این نمایشگاه را بر عهده دارند. آثار این نمایشگاه در سفارت چین بستهبندی شده و برای بازگشت به کشور آماده شدهاند.
انتقال اشیای تاریخی به مخازن امن در سراسر کشور
فرهاد عزیزی، مدیرکل پایگاهها و محوطههای جهانی نیز با اشاره به اقدامات حفاظتی در دوران بحران اظهار کرد: در جریان جنگ اخیر تمام اشیای تاریخی در سراسر کشور به مخازن امن منتقل شدند و اقدامات مستندسازی و رفع خطر برای آثار آسیبدیده در سه سطح انجام شده است. در برخی آثار ثبت جهانی نیز با وجود محدود بودن سهمیه مالی، یونسکو برای همکاری در روند حفاظت و مرمت اعلام آمادگی کرده است.
ثبت چند پرونده در حوزه میراث ناملموس
علیرضا ایزدی، مدیرکل دفتر ثبت و احیای بناهای تاریخی درباره روند ثبت آثار گفت: ثبت ملی و جهانی آثار برای ما اهمیت زیادی دارد و حتی در زمان بحران نیز ثبت مکانهای رویداد و وقایع تاریخی مورد توجه است. در همین راستا مکان رویداد دشت مهیار در جنگ رمضان و تجمعات مردمی میدانی و شهدای میناب ثبت ملی میشوند. پرونده ثبت جهانی ماسوله در حال پیگیری است و مطالعات مربوط به آن با همکاری کشور چین انجام شده است.
ایزدی درباره وضعیت شهر تاریخی جیرفت نیز گفت: این محوطه تاریخی برای میراث فرهنگی اهمیت بسیاری دارد و ادعای ساختوساز در عرصه آن صحت ندارد. با پیگیریهای انجامشده، عملیات عمرانی در محدوده شهر تاریخی دقیانوس انجام نمیشود. همچنین امسال چند پرونده در حوزه میراث ناملموس از جمله جشن تیرگان، لالاییهای مادران و نمدبافی برای ثبت جهانی در دست بررسی است و مهارت گلابگیری و قلعه الموت نیز در دستور کار قرار دارد.
نظر شما