نویسنده این کتاب در معرفی اثرش در گفت‌وگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در اردبیل گفت: حنا به ‌عنوان یکی از کهن‌ترین عناصر نمادین در فرهنگ‌های شرقی، ماده‌ای گیاهی است که از دل طبیعت برمی‌آیـد؛ اما در گذر سده‌ها معنایی فراتر از کارکرد مادی خود یافته است. این عنصر طبیعی، افزون بر کاربردهای زیبایی‌شناختی و درمانی، به‌تدریج به زبانی نمادین برای بیان مفاهیمی چــون پاکی، برکت، گذار، قربانی، شادی، اندوه و پیوند اجتماعی تبدیل شده است.

معناهای آیینی حنا در فرهنگ اردبیلی‌ها تبلور دارد

داود کیانی با اشاره به بخش‌های این کتاب بیان کرد: در این اثر نوشته شده است که تحول معنایی نشـان می‌دهد حنا در نظام فکری جوامع سنتی، نه صرفاً یک ماده‌ مصرفی، بلکه حامل شبکه‌ای از معناها و ارزش‌های فرهنگی بوده است. در این میان، استان اردبیل با پیشینه‌ای غنی از نظر فرهنگی، زبان و ادبیات شفاهی پویا و آیین‌هایی ریشه‌دار، یکی از کانون‌های مهم بازتاب و تداوم معناهـای آیینی حنا به‌شمار می‌آید.

در فرهنگ عامیانه‌ این منطقه، حنا حضوری فراتر از یک رسم ساده دارد، حضوری که از تولد تا مرگ، از زنـدگی فردی تا مناسبات جمعی و از لحظات شادمانی تا موقعیت‌های اندوه‌بار و بحرانی امتداد می‌یابد.

به گفته نویسنده کتاب در این اثر اشاره شده است: حنا در مراسمی چون عروسی و شب حنابندان، ختنه‌سوران، نذر و نیاز، دورهمی‌های زنانه و همچنین در درمان‌های سنتی و باورهای محافظتی، نقشی پررنگ و معنادار ایفا می‌کند. اهمیت حنـا بیش از هر چیز در آیین‌های گذار، به‌ویژه جشن ازدواج، جلوه‌گر می‌شود.

شب حنابندان در فرهنگ مردم اردبیل، آیینی مستقل، چندلایه و سرشار از معناست، که در آن موسیقی محلی، ترانه‌ها و بایاتی‌ها، دعاهـا، شوخی‌ها، اشک و خنده، باورهای عامیانه و کنش‌های نمادین، همگی در خدمت انتقال مفاهیم جمعی و تحکیم پیوندهای اجتماعی قرار می‌گیرند.

حنا نشانه آغاز زندگی نو همراه با امنیت

کیانی اضافه کرد: در این مراسم، حنا نشانه‌ ورود فرد به مرحله‌ای نو از زندگی و بیانگر حمایت، دعا و آرزوی خیر جامعه‌ پیرامون اوست. نقش حنا در فرهنگ عامیانه‌ استان اردبیل، به مراسم ازدواج محدود نمی‌شود. این عنصر در باورهای مرتبط با سلامت جسم و روان، دفع چشم‌زخم، محافظت کودکان، ایجـاد تعادل از دست‌ رفته و تأمین امنیت روانی و اجتماعی نیز حضوری چشمگیر دارد.

وی در ادامه معرفی بخش‌هایی از این کتاب اظهار کرد: در بسیاری از این باورها، حنا واجد نیرویی نمادین تلقی می‌شود که می‌تواند بلا و نحسی را دور سازد و آرامش و اطمینان را به زندگی فردی و جمعی بازگرداند. چنین کارکردی، حنا را از یک ابزار تزئینی فراتر برده و آن را به عنصری مؤثر در جهـان‌بینی و نظام فکری مردم تبدیل کرده است.

کیانی ادامه داد: کتاب «حنـا در فرهنگ عامیانه‌ استان اردبیل» هشت فصل دارد که فصل نخست کتاب به حضور ساده اما معنادار حنا در زندگی روزمره‌ مردم اردبیل می‌پردازد. فصل دوم، جایگاه حنا در فرهنگ اردبیل، ریشه‌های کهن باورهای مرتبط با آن و کاربردهــای آیینی آن را بررسی می‌کند.

وی افزود: فصل سوم به بررسی کاربردهای غیرآیینی حنـا در زندگی روزمره اهالی استان اردبیل اختصاص دارد و موضوع فصل چهارم، حضور حنا در لحظه‌های گذار زندگی و پیوند عمیق حنا با فرهنگ زنانه و بررسی نقش حفاظتی آن است. فصل پنجم به شب حنابندان و آداب متنوع آن در نقاط مختلف استان اردبیل اختصاص دارد. در فصل ششم، جلوه‌های حنا در ادبیات شفاهی، ترانه‌ها و گفتار مردم بررسی می‌شود. همچنین فصل هفتم، حنا را به‌عنوان عنصری زیبایی‌شناختی مورد توجه قرار می‌دهد و در پایان، حنا به‌ عنوان بخشی از میراث فرهنگی ناملموس استان اردبیل معرفی می‌شـود.

به گفته این نویسنده فصل آخر این کتاب بر ضرورت ثبت، حفظ و بازگویی آیین‌های مرتبط با حنا تأکید دارد و نشان می‌دهد که حنا نه تنها یادگاری از گذشته، بلکه بخشی از هویت امروز مردم این سرزمین است، میراثی که اگر روایت نشود، به‌ تدریج خـاموش خواهد شد.

گیاهی ساده که خاطره و زندگی می‌بخشد

کیانی با بیان اینکه این کتاب نشان می‌دهد حنا چگونه از گیاهی ساده به نمادی فرهنگی تبدیل شده است، اظهار کرد: نمادی که زندگی، باور، زیبایی و پیوند انسانی را در خود جمع کرده است. حنـا هنوز در دست‌ها و خاطره‌ها زنده است و شایسته‌ آن است که دیده، شنیده و حفظ شود. امیـد است این اثر بتواند گامی هرچند کوچک در مسیر مستندسازی، حفظ و پاسداشت میراث فرهنگی ناملموس استان اردبیل بردارد و زمینه‌ساز توجه بیشتر به عناصر به‌ظاهر ساده اما ژرف فرهنگ عامیانه شود،؛ چرا که حنا، در این میان، نه‌تنها رنگی بر دست‌ها، بلکه نشانی زنده از پیوند انســـان، فرهنگ و تاریخ است.

داود کیانی نویسنده و پژوهشگر ادبیات شفاهی تاکنون 21 عنوان کتاب در خصوص فرهنگ و جغرافیای استان اردبیل و آداب و رسوم رایج در آن را نوشته است و کتاب حنا در فرهنگ عامیانه اردبیل توسط انتشارات محقق اردبیلی چاپ و روانه بازار شد.