سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمیه نوری: هر استان ایران گنجینهای آشکار و پنهان از استعدادها و چهرههای ادبی است، صدایی که نیاز دارد شنیده شود اما در دنیای پرشتاب امروز برای اینکه صدای شاعران و نویسندگان از میان هیاهو شنیده شود و به بلوغ برسد دیگر جلسات سنتی کافی نیستند؛ باید به سراغ یک نهاد ساختاریافته برویم؛ خانههای شعر و ادبیات. این خانهها نه صرفاً محفلهای کوچک بلکه سازوکارهایی هدفمند هستند که وظیفه مهمی را بر دوش میکشند؛ آنها شبکهسازی میکنند، هویت ادبی منطقه را تعریف میکنند و با نگاهی علمی مسیر انتشار و نقد کتاب را هموار میسازند؛ دقیقاً جایی که انجمنهای ادبی معمولاً نمیتوانند آن سطح از سازماندهی را فراهم آورند.
اگر ادبیات یک جریان رودخانه باشد این خانهها، سدها و کانالهای هدایتکنندهاند؛ کارکرد اصلی آنها فراتر از برگزاری چند شب شعر است، بحث بر سر تربیت نسلی جدید است که توانایی تحلیل و تولید آثار عمیق را داشته باشد. این مراکز با پوشش دادن تمام ژانرها از شعر کلاسیک تا داستانهای معاصر تضمین میکنند که هیچ صدایی از قلم نیفتد و همه شکوفا شوند، این همان تفاوت بنیادین است که تبدیل شدن از یک گردهمایی دورهمی به یک نهاد توسعه ادبیات فرهنگی یک استان را شکل میدهد.
در این بررسی سراسری نگاه ما به سوی استانی متمرکز میشود که ظرفیت عظیمش نیازمند مدیریتی ساختاریافته است، استان کرمانشاه با وجود ریشههای عمیق فرهنگی و سابقه پربار در عرصه ادب، فاقد این مرکز حیاتی است؛ این فقدان باعث میشود استعدادهای فراوان به شکلی پراکنده شکوفا شوند و از نبود یک استراتژی واحد برای معرفی و ارتقای ادبیات استان رنج ببرند. نبود این ساختار یک نقص ساده نیست بلکه مانعی جدی در برابر شکوفایی کامل پتانسیلهای فرهنگی این دیار است.
خانه شعر و ادبیات نهادی فرهنگی هنری است که با هدف پاسداشت زبان فارسی، گسترش شعر و داستاننویسی معاصر، حمایت از شاعران و نویسندگان و ایجاد پیوند میان نسلهای مختلف اهل ادبیات تأسیس شده است. در ایران چند مرکز با این نام یا کارکرد مشابه وجود دارد اما در کل فلسفه وجودی همه آنها بر محور ترویج ادبیات و فراهمکردن بستری برای فعالیت ادبی مردمی است.
خانه شعر و ادبیات پلی میان سنت و امروز است؛ هم برای حفظ ارزشهای ادبی کلاسیک (حافظ، سعدی، مولوی…) و هم برای رشد نسل جدید شاعران معاصر همچون قیصر امینپور، سیدحسن حسینی یا فاضل نظری؛ این خانهها معمولاً بستری برای گفتوگو، نقد و همافزایی فرهنگی در میان شاعران جوان و پیشکسوت هستند.
ادبیات کرمانشاه یکی از شاخههای عمیق و متنوع در پهنه فرهنگ ایرانی است که ریشه در تاریخ، زبان، اسطوره و روح مقاومت مردم این دیار دارد. کرمانشاه از دیرباز با شعر، داستان، ترانههای کُردی و فرهنگ شفاهی مردمش شناخته میشود؛ استانی که دروازه غرب ایران و گذرگاه تمدنها بوده و همین موقعیت جغرافیایی باعث تعامل فرهنگی با اقوام و زبانهای گوناگون شده است.
شعر کردی در این استان جایگاهی ویژه دارد؛ بیشتر شاعران کرمانشاهی با زبان مادری خود شعر میگویند، هرچند شعر فارسی نیز در میان آنان رواج دارد. در اشعار کردی این منطقه محورهایی چون عشق، طبیعت، غربت، آزادگی و سوگواری تاریخی بسیار دیده میشود.
این پرونده به طور ویژه با تکیه بر گفتوگوهایی که در ادامه خواهیم دید به تحلیل لزوم و فوریت ایجاد چنین خانههایی در کرمانشاه خواهد پرداخت. هدف نهایی این است که نشان دهیم چگونه یک نهاد ادبی منسجم میتواند هویت فرهنگی یک استان را احیا کند و چرا زمان تأسیس آن در کرمانشاه اکنون است.
تاسیس خانه شعر و ادبیات نیازمند حمایت ادارهکل فرهنگ و ارشاد
رضاییفر استاد ادبیات دانشگاه کرمانشاه در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در کرمانشاه، با اشاره به تلاشهای صورت گرفته برای تاسیس خانه شعر و ادبیات در کرمانشاه اظهار کرد: در دهه ۹۰ توسط جمعی از فعالان شعر و ادبیات در استان تلاشهایی برای تاسیس خانه شعر و ادبیات صورت گرفت اما مورد حمایت مدیرکل ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی وقت قرار نگرفت، با وجود آنکه مقدمات اجرایی این طرح انجام گرفته بود.
وی افزود: با وجود پراکندگی انجمنهای ادبی مختلف و برگزاری محافل گوناگون در کرمانشاه، این ضرورت احساس میشد که مکانی برای تجمیع فعالیتهای فرهنگی پیرامون حوزه شعر و ادبیات صورت گیرد تا بتواند تأثیرگذاری عمیقتری را در فرهنگ این شهر داشته باشیم.
این استاد ادبیات تصریح کرد: در مراکز آموزشی دانشگاهی افراد بهصورت کلی در مورد ادبیات فارسی علمآموزی میکنند و شاید بهصورت تخصصی در مورد اشعار کلاسیک و شاعران معاصر تخصص نداشته باشند اما در خانه شعر و ادبیات، بهصورت تخصصی به شاعران معاصر پرداخته خواهد شد.
غنای ادبی کرمانشاه؛ گنجینهای نیازمند ساختار هدفمند
رضاییفر با بیان اینکه خانه شعر و ادبیات میتواند پاتوق فرهنگی شهر باشد، گفت: ما به دنبال آن هستیم با تاسیس خانه شعر و ادبیات کلاسهای آموزشی، کارگاههای شعر و داستاننویسی را برپا کنیم تا علاقهمندان بتوانند از آن بهره ببرند که در این مسیر به حمایتهای ادارهکل فرهنگ و ارشاد نیازمندیم.
این استاد ادبیات خاطرنشان کرد: برپایی کارگاههای شعر و ادبیات به پراکندگی دورهمیهای ادبی پایان میدهد و علاقهمندان، پیشکسوتان، شاعران و نویسندگان میتوانند در یک مکان منسجم دورهم جمع شوند و اقدامات خود را شکل دهند.
اعلام آمادگی برای تاسیس خانه شعر و ادبیات کرمانشاه
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه نیز در این باره در گفتوگو با خبرنگار ایبنا با اشاره به اینکه حمایت از هنرمندان جزو اولویتهای اصلی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه است، اظهار کرد: اداره ارشاد مسئولیت صدور مجوز برای موسسات، انجمنها و گروههای مختلف فرهنگی و هنری را بر عهده دارد و در این راستا تلاش میکند فعالیتهای هنری را در جامعه ترویج کند.
مظفر تیموری افزود: از سالهای گذشته تأسیس خانههای شعر و داستان در استانها بسته بهنوع تقاضا از سوی هنرمندان آغاز شده اما در استان کرمانشاه با توجه به فعالیت گروهها و انجمنها، تاکنون عزم جدی برای تاسیس خانه شعر و داستان انجام نگرفته است.
تیموری تصریح کرد: ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه آمادگی دارد تا در صورت تقاضا از سوی شاعران، داستاننویسان و هنرمندان خانه شعر و ادبیات را تاسیس و حمایتهای لازم را بهعمل آورد تا بتواند گامی در راستای حمایت از هنرمندان و تجمیع فعالیتهای فرهنگی و هنری بردارد.
اقدامات جاری و نقشه راه آینده: برنامههای مکمل اداره ارشاد
وی با اشاره به اینکه برنامههای متنوع فرهنگی و هنری در استان کرمانشاه درحال اجرا است، بیان کرد: کارگاههای آموزشی شعر و ادبیات با حضور اساتید مجرب، رونمایی از تازههای نشر در استان با همکاری انجمنهای فرهنگی و هنری در شهرستانها، نشستهای نقد و بررسی کتاب، ماه نشست ادبی، تجلیل از شاعران و نویسندگان، دهکده شعر روستا، معرفی روستاهای دوستدار کتاب با پیشینه فرهنگی، تاریخی و ادبی، جشنواره شعر کردی ویژه شهرهای مناطق مرزی از جمله فعالیتها است.
مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان کرمانشاه اضافه کرد: یکی از برنامههای جدید اداره فرهنگ و ارشاد کرمانشاه، معرفی ماهانه چهرههای برجسته شعر، ادبیات و داستان استان کرمانشاه در بستر فضای مجازی است که تاکنون اطلاعات این هنرمندان از جمله احمد عزیزی، محمدجواد محبت و آیتالله سید مرتضی نجومی در تارنمای این ادارهکل و وزارت فرهنگ و ارشاد به ثبت رسیده است.
تیموری با اشاره به ارتباط نزدیک ادارهکل فرهنگ و ارشاد استان کرمانشاه با دیگر ادارات و نهادهای فرهنگی، خاطرنشان کرد: تشکیل گروه شاهنامهخوانی و اجرای برنامههای فرهنگی، برگزاری کلاسهای آموزشی با همکاری سازمان فرهنگی شهرداری کرمانشاه، همکاری با نویسندگان بنیاد حفظ آثار و نشر ارزشهای دفاع مقدس و بسیج هنرمندان از جمله اقدامات صورت گرفته است که میتوان برای حمایت و برگزاری دیگر برنامهها برای هنرمندان از آنها کمک گرفت.
بهنظر میرسد تأسیس خانه شعر و ادبیات کرمانشاه دیگر یک گزینه نیست، بلکه یک فوریتی فرهنگی است. این نهاد با برگزاری کلاسها و کارگاههای تخصصی میتواند پلی محکم میان سنت و نسل معاصر بزند، استعدادهای پراکنده را تجمیع و از هدر رفتن پتانسیلهای عظیم ادبی استان جلوگیری کند. تقویت هویت فرهنگی استان از طریق این نهاد منسجم، گامی اساسی است که باید با حمایت شود و عزم جدی ادارهکل فرهنگ و ارشاد اسلامی کرمانشاه به سرانجام برسد و ادبیات این دیار صدای رسا خود را در سپهر فرهنگی کشور پیدا کند.
نظر شما