سرویس دین و اندیشه خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)؛ ترجمه و شرح کتاب «منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری» اثر محمد نیکنام عربشاهی منتشر شد. کتاب منازلالسائرین، اثر ماندگار پیر هرات، خواجه عبدالله انصاری، تنها یک اثر مکتوب نیست؛ بلکه نقشهای دقیق و حسابشده برای مسافرانی است که قصد سفر درونی و رسیدن به قرب الهی را دارند.
این کتاب به دلایل زیر، انتخاب بیبدیل برای آشنایی با عرفان عملی است:
۱. پختهترین اثر پیر هرات (تکامل یافته «صد میدان»)
خواجه عبدالله انصاری این کتاب را حدود ۲۵ سال پس از کتاب معروف دیگرش، «صد میدان»، تالیف کرده است. منازلالسائرین در واقع نسخهی اصلاحشده، دقیقتر و تکاملیافته آموختههای اوست. نویسنده این متن را در حین تدریس عرفان عملی نگاشته و تمامی نواقص و گرههای آثار قبلی را در آن گشوده است؛ به همین خاطر، آن را دقیقترین درسنامه در این علم میدانند.
۲. ساختار هندسی و گامبهگام (ترتیب منطقی)
یکی از ویژگیهای برجسته این کتاب، نظم منطقی آن است. در منازلالسائرین، شما نمیتوانید از پله اول به پلهی دهم بپرید! هر منزل و مقام، پیشنیازِ فهم و سپری کردن منزل بعدی است. این پیوستگی به سالک کمک میکند تا بداند در هر مرحله از رشد معنوی، دقیقاً در کجا ایستاده است.
۳. تکیه بر آیات وحی (استشهادات قرآنی)
خواجه عبدالله در ترسیم هر منزل، به آیات قرآن تمسک جسته است. هرچند صاحبنظران معتقدند در برخی موارد میتوان آیات متناسبتری را نیز تصور کرد، اما انتخابهای او چنان دقیق و بهجاست که نشاندهنده پیوند ناگسستنی عرفان اصیل اسلامی با کلام وحی است.
۴. تفاوتی مهم: «علمِ عرفان» در برابرِ «خودِ عرفان»
باید توجه داشت که این کتاب، «نقشهی راه» است، نه «خودِ سفر». نویسنده بهخوبی تبیین کرده که دانستنِ علم عرفان به معنای عارف بودن نیست. چه بسیار افرادی که سالها این کتاب را تدریس کردهاند اما طعم مقامات معنوی را نچشیدهاند. منازلالسائرین راه را نشان میدهد، اما قدم گذاشتن در مسیر و «عمل کردن»، بر عهدهی خودِ خواننده است.
۵. رهاوردِ تجربهی زیسته (کتابی برخاسته از دل)
این اثر، گزارش شنیدهها یا یافتههای دیگران نیست. خواجه عبدالله آنچه را که در طول سالیان دراز با مجاهدت، ریاضت و تهذیب نفس یافته، به رشتهی تحریر درآورده است. به همین دلیل، کلام کتاب دارای نفوذ و غنای خاصی است که از «تجربهی شخصی» نویسنده سرچشمه میگیرد.
۶. مخاطب کتاب کیست؟ (برای رهروان میانه)
این کتاب بهطور اختصاصی برای «متوسطین» از سالکان نوشته شده است؛ یعنی کسانی که به راهنما و استاد نیاز دارند و باید منازل صدگانه را یکبهیک طی کنند. برخلاف «مجذوبان» که با یک عنایت الهی، راه صدساله را یکشبه میروند، مخاطب این کتاب تشنهی یادگیری اصول نظاممند سلوک است.
۷. تقسیمبندی سهگانهی کمال
در هر منزل از منازل صدگانه، نویسنده سه مرتبه یا درجه را تعریف میکند:
- درجه اول: مخصوص مبتدیان و عموم مسلمین.
- درجه دوم: مخصوص متوسطین و مؤمنانِ راهیافته.
- درجه سوم: مخصوص واصلین و کسانی که به مقام «احسان» رسیدهاند.
کلام آخر:
«منازل السائرین» منبعی ارزشمند برای شناخت این دقیقه عرفانی است که از «یقظه» (بیداری) تا «توحید»، چه منازلی پیش روی روحِ انسان است. این کتاب سفری است از دانش به بینش، و از بینش به آرامش.
ترجمه و شرح کتاب «منازل السائرین خواجه عبدالله انصاری» اثر محمد نیکنام عربشاهی به همت انتشارات پژوهشکده ادیب فقه جواهری منتشر شده است.
نظر شما