احسان مسعودی، در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره فروش برخط کتاب و تأثیر آن بر کتابفروشیها، بیان کرد: امروزه بسیاری از فروشگاههای برخط کتاب، تخفیفهای زیادی ارائه میدهند؛ بهطوری که تخفیفهای ۳۰ درصدی امری رایج است اما در برخی مناسبتها حتی تا ۵۰ درصد نیز افزایش پیدا میکند.
وی با انتقاد از تخفیفهای نامتعارف برخی فروشگاههای برخط کتاب، افزود: این تخفیفها، بهویژه در مناسبتها یا نمایشگاههای برخط، بازار کتاب را دچار مشکل میکند. این سایتها با تأمین کتاب با درصدهای زیاد، نقدینگی قابل توجهی به دست میآورند و مخاطب جذب میکنند، اما در نهایت کتابفروشیها از این وضعیت متضرر میشوند.
مدیر فروشگاه آنلاین فراکتاب، ادامه داد: بهنظرم تعاونی و اتحادیه ناشران و کتابفروشان، طوری چرخه بازار را شکل دهند که کتابفروشان فیزیکی و برخط، در انتهای چرخه فروش باشند و همواره دیدگاه ناشران و پخشها به کتابفروشیها بهعنوان بازوی فروش عمل کند.
مسعودی، با این توضیح که فروشگاه برخط «فراکتاب» تخفیفهای محدودی ارائه میدهد، ادامه داد: اهمیت دارد که تخفیفها بهگونهای نباشد که به کتابفروشیهای سطح شهر آسیب وارد شود. تلاش داریم تعادلی میان فروش آنلاین و حفظ چرخه سنتی فروش کتاب برقرار بماند. بارها پیش آمده که مخاطبان آدرس ما را پیدا کردهاند و بهصورت حضوری مراجعه کردهاند و گفتهاند کتاب را فوری میخواهند. حتی در این شرایط نیز، مخاطب را به کتابفروشیهای سطح شهر ارجاع دادهایم، زیرا خود را رقیب کتابفروشیها نمیدانیم و قصد نداریم مشتری آنها را جذب کنیم.
وی با تاکید بر اینکه در قامت یک فروشگاه اینترنتی، رقابتی با کتابفروشیهای حضوری نداریم، گفت: حتی در بسیاری موارد، مخاطبان را به خرید از کتابفروشیها تشویق میکنیم. اساساً کتابفروشی آنلاین و حضوری از دو جنس متفاوت هستند و کارکردهای متفاوتی دارند. مخاطبی که از فروشگاه آنلاین کتاب خرید میکند، معمولاً زمان برایش اولویت اصلی نیست، بلکه تنوع عناوین اهمیت بیشتری دارد؛ او میخواهد از میان تعداد زیادی کتاب انتخاب کند. امکانی که در بسیاری از کتابفروشیها، بهویژه کتابفروشیهای کوچکتر، فراهم نیست. البته کتابفروشیهای بزرگ و شناختهشده معمولاً تنوع بیشتری دارند، اما این امکان برای همه کتابفروشیها وجود ندارد.
مدیر فروشگاه آنلاین فراکتاب، افزود: در مقابل، مخاطبی که میخواهد کتاب را فوری تهیه کند، آن را در دست بگیرد، کیفیت چاپ و جنس کاغذ را ببیند و لمس کند، طبیعتاً به کتابفروشی حضوری مراجعه میکند. از نظر هزینهای نیز شرایط فروشگاه آنلاین و کتابفروشی حضوری کاملاً متفاوت است، چراکه راهاندازی و اداره یک کتابفروشی نیازمند سرمایهگذاری سنگینتری است.
مسعودی با اشاره به اینکه فروشگاههای برخط هزینه کمتری نسبت به کتابفروشیها دارند، بیان کرد: به همین دلیل امکان تخفیف دادن از سوی فروشگاههای اینترنتی وجود دارد. طی سالهای متمادی ذائقه افراد در فضای اینترنت به این صورت شکل گرفته که محصولات را با تخفیف خریداری کنند. البته بهنظرم، تخفیففروشی کار پسندیدهای نیست؛ ولی چنین فضایی وجود دارد و مخاطب نیز انتظار تخفیف دارد. به همین جهت نمیتوان در فضای آنلاین فروش تماماً بدون تخفیف داشت. ما این نکته را مدنظر داریم که تا حد امکان تخفیفهای درصد بالا اعمال نکنیم.
وی در تشریح چرخه توزیع کتاب، گفت: معمولاً ناشر کتابها را با درصد تخفیف زیاد به شرکتهای پخش میدهد، زیرا پخشکنندهها تعداد زیادی کتاب خریداری میکنند، درحالی که یک کتابفروشی ممکن است از یک عنوان فقط چند نسخه سفارش دهد. طبیعی است که برای ناشر تفاوت دارد که ۲۰۰ نسخه از یک کتاب را یکجا بفروشد یا بخواهد دو نسخه دو نسخه تحویل دهد. این روند در همه صنوف وجود دارد و بازار کتاب نیز از این قاعده مستثنی نیست.
مسعودی افزود: کسی که کتاب را عمده و مستقیم از ناشر تهیه میکند، طبیعتاً دست بازتری برای اعمال تخفیف دارد. نکته مهم اینجاست که برخی از پخشکنندهها خودشان سایت فروش تکفروشی دارند و همین موضوع موجب میشود تخفیفهای بیشتری در بازار دیده شود. درحالی که چرخه درست این است که ناشر کتاب را تولید کند، به پخش بسپارد و پخشکننده نیز کتاب را در اختیار کتابفروشیها یا فروشگاههای اینترنتی قرار دهد تا آنها به فروش برسانند.
به گفته این فروشنده کتاب، اما وقتی پخشکننده یا حتی خود ناشر وارد تکفروشی میشود، این چرخه به هم میریزد. در چنین شرایطی کتابفروش بیشترین آسیب را میبیند. ابتدای زنجیره ناشر است و انتهای آن فروشنده، اما وقتی ناشر یا پخشکننده خودش مستقیماً کتاب میفروشد، رقابتی ناعادلانه شکل میگیرد که کنترل آن دشوار است.
وی با بیان اینکه فروشگاه اینترنتی باید صرفاً نقش فروشنده را داشته باشد و پخشکننده نیز نباید وارد تکفروشی شود، ادامه داد: اگر پخشکننده قصد فعالیت اینترنتی دارد، بهتر است در قالب عمدهفروشی عمل کند. با این حال، زمانی که پخش وارد فروش آنلاین تکفروشی میشود، ناگزیر تخفیفهای بالایی اعمال میکند؛ مشابه آنچه در برخی سایتهای تخصصی فروش کتاب شاهد هستیم.
مسعودی با تاکید بر لزوم اصلاح چرخه توزیع کتاب، افزود: برخی ناشران به این چرخه پایبند هستند و اگر برای خرید تعداد زیاد با آنها تماس بگیریم، ما را به پخش ارجاع میدهند و خودشان مستقیماً کتاب نمیفروشند؛ اما برخی دیگر چنین رویکردی ندارند و مستقیماً فروش انجام میدهند که این مسئله به سیاستها و نگرش آن ناشر بازمیگردد که باید اصلاح شود.
وی با اشاره به طرحهای حمایتی فروش کتابفروشیها، بیان کرد: اجرای این طرحها تا حدی موجب تعدیل شرایط بازار و کمککننده بود، اما با حذف بیشتر آنها وضعیت سختتر شده است. در این طرحها، یارانه کتاب، تخفیف و حتی ارسال رایگان در نظر گرفته میشد اما شامل فروشگاههای اینترنتی نمیشد.
مسعودی افزود: برخی کتابفروشیها چاپهای قدیمیتر بعضی کتابها را در اختیار داشتند که خرید آن برای مخاطب مقرونبهصرفهتر بود و این موضوع نیز به حفظ فروش کتابفروشیها کمک میکرد؛ روندی که با توجه به افزایش هفتهای قیمت کتاب، کمرنگ شده است.
نظر شما