-
واکاوی بحران نقد ادبی در ایران؛
چگونه «آییننامهها» قاتل نقد ادبی شدهاند؟
عدم انتخاب نامزد برای بخش نقد ادبی در جایزهی ادبی جلال، سیگنال هشداردهندهای برای وضعیت تولید محتواست. اگرچه ریشههای این بحران میتواند پیچیده و چندوجهی باشد اما در یک نگاه کاربردی و ساده، مستقیمترین عامل بازدارنده، همان آییننامههای نمرهدهی دانشگاهی است.
-
چرا همچنان پس از هفت دهه، «چشمهایش» بزرگ علوی پرفروش است؛
رازی که در قاب نمیگنجد
بعضی کتابها با گذر زمان پیر نمیشوند، عمیقتر میشوند. «چشمهایش» بزرگ علوی از همین دست است. این کتاب هنوز پس از هفت دهه، خوانندهٔ امروزی را برابر آن تابلوی خیالی میخکوب میکند و به جستوجوی راز آن چشمها میفرستد.
-
یادداشتی بر غربتِ یاد و خاطره محمد معین؛
درخت فرهنگ معین
محمد معین کارهای بزرگی کرده که همه زیر سایه تنومندترین درختی که کاشت «فرهنگ معین» گمنام ماندهاند.
-
چرا کتاب «شهر و خانه» این روزها خواندنیتر از هر وقت دیگری است؟
نامهنگاریِ روزنامهنگارِ رفته
کتاب «شهر و خانه»، حکایت زندگیِ روزنامهنگاران بهوقت دلتنگی، بیزاری و تکرار زندگی و مشکلات اقتصادی در وطن است.
-
نقد و تحلیلی بر رمان «بهسوی فانوس دریایی» اثر ویرجینیا وولف؛
سفری ذهنی برای درک مرگ، عشق و معنا
«بهسوی فانوس دریایی» در ظاهر داستانی ساده دارد اما درواقع سفری درونی به ذهن شخصیتهاست و استعارهای از آرزو، معنا و ثبات در جهانی متغیر است.
-
کنیزکان عمارت ملکخانی تازهترین اثر بلقیس سلیمانی در بازار کتاب؛
روایتی عریان از کینه، قدرت و بقا در برهوت سنت
در رمان جدید بلقیس سلیمانی، عمارت ملکخانی به صحنه نبردی زنانه بدل میشود که در آن عشق رخت بربسته و جای خود را به تیغ انتقام و زهر خیانت داده است؛ اثری که لایههای پنهان تاریخ اجتماعی را بازخوانی میکند.
-
معرفی و نقد رمان «امیر ساباط» اثر محمدعلی علومی؛
اسطوره سلطه
رمان «امیر ساباط» که بهعنوان یکی از کاندیداهای جایزه جلال آلاحمد معرفی شد، نشان از اهمیت و اعتبار ادبی آن در میان آثار معاصر دارد و گواهی است بر توانایی محمدعلی علومی در پیوند دادن تخیل، اسطوره و نقد اجتماعی در قالبی تازه و بدیع.
-
نگاهی به زندگی استاد دکتر اصغر دادبه؛
پیامرسانِ داد و بهی
دکتر اصغر دادبه از برجستهترین اندیشمندان معاصر ایران در حوزه فلسفه اسلامی و ادبیات عرفانی بود. او با رویکردی میانرشتهای کوشید تا پیوندی عمیق میان سنت فلسفی و میراث ادبی فارسی برقرار کند.
-
یادداشتی به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی؛
جایگاه خرد در نگاه حکیم فردوسی توسی
خِرَد در شاهنامه تنها یک فضیلت اخلاقی یا ابزار پندآموز نیست، بلکه ستون نظم هستی، معیار مشروعیت قدرت و نیروی پیونددهنده انسان با جهان و سرنوشت است.
-
در تولد سیمین دانشور؛
بانوی داستان ایران در لابهلای مجلات قدیمی
در این نوشته کوشش شده در تولد سیمین دانشور به مجلات قدیمیای که او در آن مینوشته رجوع کنیم و شرحی بر روند نویسندگی بانوی داستان ایران داشته باشیم.
-
یادداشت «المیرا یادمند» درباره روزهای جنگ و تاثیر نوشتن بر زندگی؛
غوغای همیشه کلمات
المیرا یادمند، نویسنده، در یادداشتی از قدرت «کلمات» در روزهای سیاه جنگ میگوید. او معتقد است در حالی که اخبار تلخ روح جامعه را میخراشد، هنر نوشتن میتواند با خلق امید و تابآوری، به پناهگاهی برای قلبهای خسته تبدیل شود و بار سنگین جنگ را بر شانههای مردم سبکتر کند.
-
پاینده در یادداشتی درباره اهمیت ثبت این روزهای وطن نوشت؛
قلمهایی که باید به آنها سوگند یاد کرد
حسین پاینده، نویسنده، مترجم و استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی در یادداشتی به نقش ادبیات و هنر در روایت روزهای جنگ پرداخت. وی معتقد است که نخستین گام برای بیان ادیبانه و هنرمندانهی جنایتهایی که در این جنگ در حق مردم ما صورت گرفته، مشاهدهگری تیزبینانه و توأم با تفکر عمیق است.
-
یادداشت «نسیبا عظیمی» درباره روزهای جنگ و تاثیر نوشتن بر زندگی
کتابها، پنجرههایی رو به دنیای دیگرند
نسیبا عظیمی، نویسنده و منتقد ادبی، متولد 1355 در تهران و دارای مدرک کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی است. از این نویسنده، تاکنون کتابهای «در چند ثانیه»، «نبضی برای زندگی»، «آغوش امن» و «برمیگردم» منتشر شده است. به بهانه زیستن در روزگار جنگ و پیامدهای آن، عظیمی یادداشتی با مضمون تاثیر نوشتن و مطالعه بر زندگی امروز مردم در اختیار ما قرار داده است که میخوانید.
-
به یادگار از کشیکهای جنگ؛
رد پای شازده کوچولو در جنگ
رادمان امیری نوشت: اینبار با اندکی چاشنی کمدی باز سراغ چشمهای میم رفتیم و در خواب و بیداری بود که آن تکههای شیشه چسبیده روی قرنیهاش، ستارههایی کوچک شده بودند. شبیه ستارههایی که سین از کتاب شازده کوچولو از زبان مادرش شنیده بود… !
-
یادداشت امید طبیبزاده در روزهای جنگ؛
فرهنگ و اقلیم ایران در نبرد تاریخی با استعمار
استعمار هیچگاه در مقابل ایران چنین ضعیف و ناتوان نبوده و هیچگاه چنین وحشتزده و شتابزده عمل نکرده است. این مرحله از جنگ حاصل چندین دهه مبارزهٔ بیامان ایرانیان با استعمار بوده است. هم دولتمردان و هم مردم ایران باید قدر این فرصت را بدانند تا بتوانند خود را برای همیشه از شر استعمار رهایی بخشند.
-
یادداشت؛
زندگی و زمانه استاد نجف دریابندری
نجف دریابندری دقت و وسواس بالایی در انتخاب آثار برای ترجمه نشان میداد. او درباره هر اثر مطالعه میکرد و در ابتدای ترجمه خود مقدمهای مفصل، جذاب و قابل تأمل درباره کتاب مینوشت و به معرفی زندگی و زمانه نویسنده کتاب میپرداخت. این کار در معرفی چهرههای ادبی جهان به جامعه فارسیزبان از اهمیت بالایی برخوردار بود.
-
خاطرات رضا براهنی از اسماعیل شاهرودی؛
آینده، بیگانۀ رو به روبرو
فردا، دهم بهمنماه، زادروز اسماعیل شاهرودی، متخلص به «آینده»، است. این بهانهای شد برای بازنشر خلاصهای از جستاری که رضا براهنی در زمانی که شاهرودی هنوز زنده بوده، درباره این شاعر مطرح معاصر نوشته است؛ جستاری که ضمن ترسیم شخصیت اسماعیل شاهرودی و گوشههایی از زندگی و سلوک او، تصویری از جهان شعری شاهرودی هم بهدست میدهد. در بخشی از این جستار آمده است: «آینده پس از مبارزه با جنون، نه آن را تسلیم خود کرده، نه تسلیم آن شده است. بهنحوی شاعرانه با آن آشتی کرده، کنار آمده است...»
-
یادداشت ارمغان جان، منتقد ادبی اهل ترکیه، بر «قاصدک» سینان سولون؛
سرنوشتی به کوتاهی یک نفس
ارمغان جان - منتقد ادبی اهل ترکیه - در یادداشتی که در اختیار ایبنا گذاشته، از مجموعه داستان «قاصدک» سینان سولون - نویسنده معاصر ترکیه - نوشته است؛ مجموعه داستانی که متن فارسی آن بهتازگی با ترجمه رضا اهرابیان در نشر ثالث به چاپ رسیده است. در بخشی از یادداشت ارمغان جان آمده است: «قلمِ سینان سولون روایتی میسازد که فریاد نمیزند، اما گفتههایش تا مدتها در ذهن میماند. آگاهانه از جملههای پرطمطراق و مواجهههای دراماتیک پرهیز میکند و در عوض، دلشکستگیهای نهفته در امرِ روزمره را آشکار میسازد.»
-
یادداشت؛
راز ماندگاری آگاتا کریستی
آگاتا کریستی از جهانی مینویسد که دیگر وجود ندارد؛ جهانی از دهکدهها، سالنهای بزرگ روستایی، چای عصرانه، قطارهای کند، و آدمهایی که نقاب نجابت بر چهره دارند. اما این جهان، با همهی کهنگیاش، هنوز زنده است. شاید چون ما، برخلاف تصور خودمان، هنوز به همان اندازه مستعد شر هستیم؛ فقط شیوهی پنهانکردنش عوض شده است. کریستی نویسندهی گذشته است، اما نه گذشتهای بیخطر و نوستالژیک؛ بلکه گذشتهای که زیر پوستش، شر آرام و صبور نشسته است.
-
یادداشت؛
تقاطع گناه، شعر و داستان کارآگاهی در آثار نیکلاس بلیک
بلیک، برخلاف بسیاری از همعصرانش، ادبیات را فقط زینت نمیدانست. شعر و نمایشنامه، نه فقط ارجاعی روشنفکرانه، که کلید حل معما میشوند. نقلقولی از یک نمایشنامه ژاکوبیایی، میتواند قاتل را لو دهد. رفتار عصبی یک قو، میتواند راز دو خواهر را برملا کند. استعاره، به ابزار بازجویی بدل میشود.
-
یادداشت؛
چرا ادبیات جنایی را جدی نمیگیرند؟
با آنکه در دو سه دههی اخیر، دانشگاهها رسماً ادبیات عامهپسند و بهویژه ژانر جنایی را به رسمیت شناختهاند، اما شکاف هنوز پابرجاست. هنوز هم در بسیاری از محافل، رمان جنایی «سرگرمی» محسوب میشود، نه «هنر». انگار لذت، با ارزش هنری در تضاد است. انگار اگر کتابی پرخواننده باشد، خودبهخود مشکوک است.
-
بهمناسبت برگزاری شب سروانتس؛
سروانتس؛ سعدی ادبیات اسپانیا
تاثیری که دُنکیشوت بر شخصیت داییجانناپلئون، اثر ماندگار ایرج پزشکزاد که ناصر تقوایی آن را به تصویر درآورد، گذاشت و بخشی از ادبیات سیاسی در ایران را شکل داد، از یکسو نشانگر اشتراکات فرهنگی میان دو جامعه است و از سوی دیگر نشاندهنده ظرفیت خوب برای انجام مطالعات تطبیقی در حوزه زبان و ادب فارسی و اسپانیولی و ضرورت برنامهریزی برای ترجمه شمار بیشتری از آثار مهم ادبی این دو زبان، با هدف افزایش آگاهی بیشتر نسبت به ظرایف ادبی در میان مردمان این جوامع.
-
یادداشت؛
زندگی و زمانه دکتر محمدعلی موحد
استاد محمدعلی موحد، که در ادب فارسی و عربی و تصحیح متون کهن و تحقیقات ارزنده تاریخی بهغایت هوشمند و نکتهسنج بود، توانست ضمن تبیین شخصیت حقیقی شمس تبریزی مجموعهای پیراسته از گفتار وی را جمع و مقالات این پیر خرقهپوش را بازشناسی و تصحیح کند.
-
برگی از تاریخ روزنامهنگاری ادبی: «خاک» سپانلو از چشم رؤیایی؛
خاک؛ منظومهای در ۸۰ صفحه اثر م. ع. سپانلو
بهمناسبت زادروز محمدعلی سپانلو مروری را از شمارۀ چهارمِ دورۀ سوم مجلۀ «انتقاد کتاب»، شمارۀ آذرماه و دیماه ۱۳۴۴، برای بازنشر در پروندۀ «برگی از تاریخ روزنامهنگاری ادبی» انتخاب کردهایم که توسط یدالله رؤیایی بر منظومۀ «خاک»، دومین دفتر شعر سپانلو، نوشته شده است؛ دفتر شعری که اولین بار در سال ۱۳۴۴ به چاپ رسید.
-
به بهانهی هفتهی کتاب و کتابخوانی؛
خواندن؛ مقاومت علیه فراموشی
در جامعهی تصویرزده و شتابان امروز که میخواهد یک «حقیقت» واحد، فوری و قابل مصرف به خورد ما دهد، خواندنِ تأملی، عملی پیشگامانه و مقاومتی است. این مقاومت، در برابر فراموشی است. این مقاومت، در برابر سکوتِ تحمیلیِ معناست.
-
یادداشت؛
هیجده سال پس از قیصر امینپور
میراث قیصر امینپور در شعر امروز یادآور این حقیقت است که شاعر اگر صادق باشد، زمان او را کهنه نمیکند. زبان او همچنان طراوت خود را حفظ کرده و شعرش هنوز در کتابها، در ذهن جوانان و در مجالس شعرخوانی جاری است. او از معدود شاعرانی است که شعرشان تنها خوانده نمیشود، بلکه زیسته میشود.
-
یادداشت؛
پژوهش و تصحیح نسخ خطی فارسی در گروههای فارسی بنگلادش
هنگام تأسیس دانشگاه داکا بخشهای فارسی و اردو با هم فعالیت میکردند. پس از آن، در سال ۲۰۰۶، بخشهای فارسی و اردو از یکدیگر جدا شدند. یکی از مهمترین دلایل راهاندازی بخش فارسی به عنوان یکی از بخشهای تأسیسی، توجه به اهمیت نسخ خطی پراکنده در نقاط مختلف بنگلادش بود.
-
یادداشت؛
«تاریخ بیهقی»؛ تجسم هماهنگی نثر و اندیشه و سبک
بیهقی در قصهگویی و داستانپردازی توانایی چشمگیری داشته و شخصیتهای تاریخی را به شکلی زنده روایت کرده است. هماهنگی و پیوستگی میان نثر، اندیشه و سبک نویسنده، از دیگر ویژگیهای برجسته «تاریخ بیهقی» است.
-
یادداشت؛
حکیم قاآنی شیرازی و دو پرده نادر تئاتری در شعرش
در تقویم فرهنگی کشورمان ۲۸ مهر، زادروز حکیم قاآنی شیرازی (۱۱۸۷–۱۲۳۳ خورشیدی) از درخشانترین قصیدهسرایان مکتب بازگشت ادبی در دوره قاجار است که در کنار فصاحت و بلاغت کلاسیک، ذوقی سرشار در طنزپردازی و بازیهای زبانی داشت که در برخی از آثارش طنز موقعیت و شخصیتپردازی نمایشی را شاهدیم.
-
یادداشت؛
جایگاه خواب و رویا در عرفان مولانا
امروزه بازخوانی اندیشههای مولانا درباره خواب میتواند برای انسان معاصر الهامبخش باشد. در جهانی که اضطرابها و فشارهای روانی فراوان است، نگاه مولوی به خواب بهعنوان فرصتی برای رهایی از غم و اتصال به معنویت، میتواند آرامشی عمیق به ارمغان آورد.