-
در سالروز درگذشت استاد برجستهی زبان و ادبیات فارسی؛
پرویز ناتل خانلری کاروانسالار سخن و نسل بیتکرار
همزمان با یکم شهریور سالگرد درگذشت پرویز ناتل خانلری، مهدی نوریان، استاد دانشگاه اصفهان، در یادداشتی با مرور خاطرات خود از این استاد ادبیات فارسی، از جایگاه علمی، اخلاقی و پژوهشی او و نسلی از استادان ادبیات دانشگاهی ایران نوشته است.
-
نگاهی به رمان «پنالتی نبود» اثر خوان بیورو؛
چشمی که همهچیز را نمیبیند
رمان کوتاه «پنالتی نبود» نوشته خوان بیورو، نویسنده و روزنامهنگار برجسته مکزیکی و برنده جایزه هرالده، با ترجمه فریدالدین سلیمانی و رضا احسانگر توسط انتشارات خوب منتشر شد. این کتاب که در سال ۲۰۲۳ توسط نشر آلمادیای مکزیک به چاپ رسیده، از زبان دو دوست دوران کودکی روایت میشود که برخوردی تصادفی در یک تمرین فوتبال، مسیر زندگیشان را برای همیشه از هم جدا کرد.
-
نگاهی به «با عشق از میدان جنگ» و «سراغم را از جنگ بگیر»؛
صدای آدمهایی که قرار نبود تاریخ شوند
نامههای جنگی اسناد تاریخی عجیبیاند. آنها الزاماً قرار نبودهاند «تاریخ» باشند. نویسنده آنها اغلب نمیدانسته روزی کسی در قرن بیستویکم آنها را خواهد خواند. نامه برای مخاطبی مشخص نوشته شده بود: معشوق، همسر، مادر، پدر، فرزند یا دوستی که در خانه مانده بود. همین خصوصیبودن، ارزش آنها را بیشتر میکند. آنها به جای آنکه تصویری رسمی از جنگ ارائه دهند، نشان میدهند جنگ با انسان چه میکند.
-
دربارهی نوولای «چه کسی پدرم را کشت؟» نوشته ادوئار لوئی؛
جنایتی که پیش از مرگ اتفاق میافتد
«چه کسی پدرم را کشت؟» نوشته ادوئار لوئی، با ترجمهی نگار یونسزاده در نشر اوزالید، از آن کتابهایی است که تجربهی شخصی را به پرسشی اجتماعی و جهانی تبدیل میکند.
-
بازخوانی زندگی یک هنرمند در سکوت؛
سالواتیهرا؛ مردی که با رنگها سخن گفت
کتاب «سالِ لال» اثر پدرو مایرال، زندگی نقاش لالی را روایت میکند که تمام خاطرات، رنجها و پیوندهای انسانیاش را بر کاغذهای عظیم به تصویر کشیده است. این اثر با محوریت مفهوم «گم شدن» در سه مقطع زمانی، مخاطب را با مفاهیمی چون سکوت، غیاب و بازشناسی روبرو میکند. در دنیای سالواتیهرا، هنر تنها راه بیان حقیقت است؛ راهی که در آن سوختن به معنای تطهیر است و غیبت مؤلف، بیننده را به اثر نزدیکتر میکند.
-
درآمدی بر آثار و میراث علمی یکی از نامدارترین محققان ایران؛
محمدعلی موحد؛ از تخصص در حقوق نفت تا تصوف و عرفان
محمدعلی موحد، اندیشمندی جامعالاطراف که در تقاطع تخصصهای بهظاهر متضاد چون حقوق بینالملل و عرفان سیر کرده است، با انتشار آثاری چون «برگ و بار» و «گوهر معنا»، کارنامهی پژوهشی هفت دههای خود را به نمایش گذاشته است؛ مردی که از ژنو و پاریس تا قونیه و تبریز، با نگاهی نافذ، میراث علمی و فرهنگی ایران را در آثارش بازتاب داده است.
-
نگاهی به «رقیب» اثر درخشان امانوئل کارر؛
بیرحمی زندگی در کمال خونسردی
«رقیب»ِ امانوئل کارر اثری است سرد، دقیق و بیرحم؛ اما نه از سر قساوت، بلکه از سر صداقت.
-
بررسی بیخوابیِ قدرت در؛
خوانشی از «سرهنگ نمیخوابد» اثر امیلی ملفتو
«سرهنگ نمیخوابد» داستان مردی در رأس یک دستگاه امنیتی و سرکوبگر است؛ مردی که سالها دستور داده، بازجویی کرده، امضا کرده و زندگی دیگران را زیرورو کرده است. او در ساختاری زندگی میکند که بر پایه ترس و اطاعت بنا شده، اما خود او گرفتار پدیدهای ساده و در عین حال ویرانگر است: بیخوابی. همین بیخوابی، به هسته مرکزی رمان بدل میشود. شبها برای سرهنگ پایانی ندارند. سکوت خانه، تاریکی اتاق و صدای نفسکشیدن اطرافیانش، بدل به صحنهای میشود که ذهن او در آن به پرسه میافتد.
-
یادداشتی درباره «اول خیابون قنات» نوولای محمد چرمشیر؛
بازتاب فرهنگ عامه در حافظه تهران
یادداشتی درباره «اول خیابون قنات» نوشته محمد چرمشیر که در نشرچشمه منتشر شده؛ این نوولا روایتی از شیوه حرف زدن، قصهگویی و بخشی از حافظه فرهنگی تهران است که آرامآرام از زندگی روزمره فاصله گرفته است.
-
مروری بر کتاب «نخل و همسایهها» نوشته «غائب طعمه فرمان»؛
رمانی در شناخت عراق دههی چهل و پنجاه میلادی
رمان «نخل و همسایهها» اثر غائب طعمه فرمان، تصویری رئالیستی از عراقِ دهههای جنگ و قحطی است؛ روایتی از زندگی فرودستان در سایهی اشغال و فقر، که در آن امید و رنج در مرز باریکی از هم عبور میکنند و جهان شخصیتها را دگرگون میسازند.
-
نگاهی به نامهنگاریهایِ متفکران و نویسندگان؛
احساسات لطیف در تلألو واژهها
پشت هر اثر ماندگار، انسانی با احساسات پیچیده و روابطی پنهان نهفته است. نامههای نویسندگان بزرگ قرن بیستم، از کافکا تا جیمز جویس، کلیدی برای ورود به دنیای خصوصی و درونیترین لایههای شخصیت آنهاست. این نوشتار به بررسی اهمیت نامهنگاری در زندگی این متفکران و تأثیر عمیق روابط عاطفی آنها بر شکلگیری شاهکارهای ادبیشان میپردازد.
-
تبارشناسی رسانه و سوگ در بازخوانی آرای شاهرخ مسکوب؛
عبور شعر پارسی از سد فقه در جانپناه سوگ عاشورا
این نوشته با تلفیق چارچوب نظری دو کتاب «سوگ سیاوش» و «هویت ایرانی و زبان فارسی» اثر شاهرخ مسکوب، به تبارشناسی یک پارادوکس بزرگ در فرهنگ ما میپردازد؛ این که چگونه شعر فارسی با وجود مخالفت و طرد اولیه از سوی فقه سنتی، سرانجام سدها را شکست و به اصلیترین رسانه برای جاودانگی سوگ عاشورا و آیین تعزیه تبدیل شد. این نوشتار چگونگی تلاقی پنهان حماسه کهن پارسی با باورهای شیعی را بررسی میکند.
-
بازگشایی یک پرونده قدیمی در باب عطار؛
بازخوانی سرنوشت دو کتابِ نایافته عطار نیشابوری
این موضوع که کدام آثار، در میان آثار پرشمار عطار نیشابوری، واقعاً از زبان و خامه پیر نیشابور بوده هنوز محل بحث و اختلاف نظر است. چنان که درباره ترتیب سرایش آثار نیز هنوز میتوان تردیدهایی داشت. این نوشته بازخوانی سرنوشت دو کتابِ نایافته عطار نیشابوری است.
-
یادداشتی درباره یک نویسنده؛
محمدرضا صادقی گم شده است!
همه چیز از یک سفارش فیلمنامه و پیدا کردن کتابی قدیمی به نام «آلبوم» شروع شد. جستوجویی که از قفسههای غبارگرفتهی کتابخانهها آغاز و به کشف نویسندهای ختم شد که آثارش در دهه ۵۰، طنینِ خشم و رنجِ طبقات فرودست بود. محمدرضا صادقی، که نامش سالها از حافظهی ادبی ما پا پس کشیده بود، حالا دوباره پیدا شده است؛ نویسندهای که اگرچه تلفنها را جواب نمیدهد، اما کلماتش هنوز زنده و نفسگیر در دل تاریخ معاصر ما میتپند.
-
«چشمهای اینشتین»؛ تاریخ عاطفی یک نسل در نگاه یک کودک؛
چشمهایی که شهر را روایت میکنند
«چشمهای اینشتین» از آن کتابهایی است که بیهیاهو پیش میرود اما آرامآرام جهان خود را بر خواننده آشکار میکند. ساناز اسدی در این نوولا، با تکیه بر نگاه یک کودک و در بستری آشنا از کارخانه، فوتبال و زندگی خانوادگی، روایتی خلق کرده که هم قصهای شخصی است و هم بازتابی از حافظه جمعی و تجربه اجتماعی یک شهر.
-
به مناسبت سالگرد درگذشت شاعر رمانتیک معاصر؛
فریدون توللی؛ پلی هوشمند میان شور نو و ریشههای کهن
به مناسبت سالگرد درگذشت فریدون توللی (۹ خرداد ۱۳۶۴)، شاعر برجسته و متفکر ادبی معاصر، به سراغ یکی از مهمترین ویژگیهای شعر او میرویم: توانایی ساختن پلی هوشمند و ظریف میان شور نوآوری و ریشههای عمیق سنت شعری. توللی نه در دام افراط نوگرایی گرفتار شد و نه به تکرار سنت پناه برد؛ او راه میانهای یافت که هنوز هم پس از دههها، تازه و الهامبخش باقی مانده است.
-
واکاوی بحران نقد ادبی در ایران؛
چگونه «آییننامهها» قاتل نقد ادبی شدهاند؟
عدم انتخاب نامزد برای بخش نقد ادبی در جایزهی ادبی جلال، سیگنال هشداردهندهای برای وضعیت تولید محتواست. اگرچه ریشههای این بحران میتواند پیچیده و چندوجهی باشد اما در یک نگاه کاربردی و ساده، مستقیمترین عامل بازدارنده، همان آییننامههای نمرهدهی دانشگاهی است.
-
چرا همچنان پس از هفت دهه، «چشمهایش» بزرگ علوی پرفروش است؛
رازی که در قاب نمیگنجد
بعضی کتابها با گذر زمان پیر نمیشوند، عمیقتر میشوند. «چشمهایش» بزرگ علوی از همین دست است. این کتاب هنوز پس از هفت دهه، خوانندهٔ امروزی را برابر آن تابلوی خیالی میخکوب میکند و به جستوجوی راز آن چشمها میفرستد.
-
یادداشتی بر غربتِ یاد و خاطره محمد معین؛
درخت فرهنگ معین
محمد معین کارهای بزرگی کرده که همه زیر سایه تنومندترین درختی که کاشت «فرهنگ معین» گمنام ماندهاند.
-
چرا کتاب «شهر و خانه» این روزها خواندنیتر از هر وقت دیگری است؟
نامهنگاریِ روزنامهنگارِ رفته
کتاب «شهر و خانه»، حکایت زندگیِ روزنامهنگاران بهوقت دلتنگی، بیزاری و تکرار زندگی و مشکلات اقتصادی در وطن است.
-
نقد و تحلیلی بر رمان «بهسوی فانوس دریایی» اثر ویرجینیا وولف؛
سفری ذهنی برای درک مرگ، عشق و معنا
«بهسوی فانوس دریایی» در ظاهر داستانی ساده دارد اما درواقع سفری درونی به ذهن شخصیتهاست و استعارهای از آرزو، معنا و ثبات در جهانی متغیر است.
-
کنیزکان عمارت ملکخانی تازهترین اثر بلقیس سلیمانی در بازار کتاب؛
روایتی عریان از کینه، قدرت و بقا در برهوت سنت
در رمان جدید بلقیس سلیمانی، عمارت ملکخانی به صحنه نبردی زنانه بدل میشود که در آن عشق رخت بربسته و جای خود را به تیغ انتقام و زهر خیانت داده است؛ اثری که لایههای پنهان تاریخ اجتماعی را بازخوانی میکند.
-
معرفی و نقد رمان «امیر ساباط» اثر محمدعلی علومی؛
اسطوره سلطه
رمان «امیر ساباط» که بهعنوان یکی از کاندیداهای جایزه جلال آلاحمد معرفی شد، نشان از اهمیت و اعتبار ادبی آن در میان آثار معاصر دارد و گواهی است بر توانایی محمدعلی علومی در پیوند دادن تخیل، اسطوره و نقد اجتماعی در قالبی تازه و بدیع.
-
نگاهی به زندگی استاد دکتر اصغر دادبه؛
پیامرسانِ داد و بهی
دکتر اصغر دادبه از برجستهترین اندیشمندان معاصر ایران در حوزه فلسفه اسلامی و ادبیات عرفانی بود. او با رویکردی میانرشتهای کوشید تا پیوندی عمیق میان سنت فلسفی و میراث ادبی فارسی برقرار کند.
-
یادداشتی به مناسبت روز پاسداشت زبان فارسی؛
جایگاه خرد در نگاه حکیم فردوسی توسی
خِرَد در شاهنامه تنها یک فضیلت اخلاقی یا ابزار پندآموز نیست، بلکه ستون نظم هستی، معیار مشروعیت قدرت و نیروی پیونددهنده انسان با جهان و سرنوشت است.
-
در تولد سیمین دانشور؛
بانوی داستان ایران در لابهلای مجلات قدیمی
در این نوشته کوشش شده در تولد سیمین دانشور به مجلات قدیمیای که او در آن مینوشته رجوع کنیم و شرحی بر روند نویسندگی بانوی داستان ایران داشته باشیم.
-
یادداشت «المیرا یادمند» درباره روزهای جنگ و تاثیر نوشتن بر زندگی؛
غوغای همیشه کلمات
المیرا یادمند، نویسنده، در یادداشتی از قدرت «کلمات» در روزهای سیاه جنگ میگوید. او معتقد است در حالی که اخبار تلخ روح جامعه را میخراشد، هنر نوشتن میتواند با خلق امید و تابآوری، به پناهگاهی برای قلبهای خسته تبدیل شود و بار سنگین جنگ را بر شانههای مردم سبکتر کند.
-
پاینده در یادداشتی درباره اهمیت ثبت این روزهای وطن نوشت؛
قلمهایی که باید به آنها سوگند یاد کرد
حسین پاینده، نویسنده، مترجم و استاد نظریه و نقد ادبی دانشگاه علامه طباطبائی در یادداشتی به نقش ادبیات و هنر در روایت روزهای جنگ پرداخت. وی معتقد است که نخستین گام برای بیان ادیبانه و هنرمندانهی جنایتهایی که در این جنگ در حق مردم ما صورت گرفته، مشاهدهگری تیزبینانه و توأم با تفکر عمیق است.
-
یادداشت «نسیبا عظیمی» درباره روزهای جنگ و تاثیر نوشتن بر زندگی
کتابها، پنجرههایی رو به دنیای دیگرند
نسیبا عظیمی، نویسنده و منتقد ادبی، متولد 1355 در تهران و دارای مدرک کارشناسی ارشد زبان و ادبیات فارسی است. از این نویسنده، تاکنون کتابهای «در چند ثانیه»، «نبضی برای زندگی»، «آغوش امن» و «برمیگردم» منتشر شده است. به بهانه زیستن در روزگار جنگ و پیامدهای آن، عظیمی یادداشتی با مضمون تاثیر نوشتن و مطالعه بر زندگی امروز مردم در اختیار ما قرار داده است که میخوانید.
-
به یادگار از کشیکهای جنگ؛
رد پای شازده کوچولو در جنگ
رادمان امیری نوشت: اینبار با اندکی چاشنی کمدی باز سراغ چشمهای میم رفتیم و در خواب و بیداری بود که آن تکههای شیشه چسبیده روی قرنیهاش، ستارههایی کوچک شده بودند. شبیه ستارههایی که سین از کتاب شازده کوچولو از زبان مادرش شنیده بود… !