به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، اين اثر نخستين كتاب فلسفي اقبال است كه در زمينه مطالعات شرقي داراي اهميت است. البته برخي از ديدگاه‌هاي اقبال در اين تحقيق بعدها تحول مي‌يابد كه در آثار اخيرش مشهود است. به عنوان مثال زماني كه او اين اثر را پديد آورد حامي آيين وحدت وجود بود، ديدگاهي كه پس از چند سال به كلي از آن دست كشيد. از همين روست كه در مقدمه كتاب «سير حكمت در ايران» با واژگاني ستايش‌آميز از ابن‌عربي سخن مي‌گويد و در متن كتاب نيز هيچ يادي از آموزگار و مراد آينده‌اش (جلال‌الدين مولوي) نمي‌كند، زيرا توجهش بيشتر به تصوف وحدت وجودي معطوف است تا ديگر مكاتب فلسفي.

كتاب حاضر، نخستين گزارش تاريخي انديشه فلسفي در ايران است كه محتواي آن از نام اقبال اعتبار مي‌يابد. او ايده‌گرایی و واقع‌گرايي ايراني را با موفقيت بررسي كرد و با تجزيه و تحليلش از شرايطي كه منجر به سربرآوردن تصوف شد، اشتباهات پيشينيان را در اين باره اصلاح كرد.

به اعتقاد اقبال، برجسته‌ترين ويژگي منش ايرانيان علاقه به تفكر فلسفي است. در نظر او، ذهن ايراني بيشتر گرايش به امور جزيي دارد و در نتيجه نمي‌تواند دستگاه فكري منسجمي را با پرداختن به اصول كلي و واقعيات مشهود بنياد نهد. انديشه ايراني به پروانه‌اي نيم‌مست مي‌ماند كه از گلي به گل ديگر پر مي‌كشد و از اين رو، قادر به ديدن تمام بوستان به‌صورت يكجا نيست. به همين سبب ژرف‌ترين انديشه‌ها و احساسات ايراني اكثرا در غزل تجلي مي‌يابد كه مركب از ابياتي نامرتبط و مبين ظرافت روحي هنري است.

اقبال تاريخ انديشه ايراني را پديده‌اي خاص خود مي‌پندارد. شايد از آنجا كه تفكر فلسفي در ايران تحت تأثير فرهنگ سامي بوده است، به طور عميق با مفاهيم ديني پيوند يافته است و از همين رو متفكران جديد پيوسته پايه‌ريز نهضت‌هاي ديني بوده‌اند. پس از غلبه عرب، فلسفه به‌طور مستقل و جدا از دين به‌وسيله ارسطوييان و نوافلاطونيان اسلامي در ايران شكل مي‌گيرد، اما اين جدايي موقت است.

فلسفه يوناني نهالي بيگانه در اقليم پارس بود، اما سرانجام مكمل فكر ايراني شد و متفكران و منتقدان بعدي به‌علاوه حاميان حكمت يوناني كه به زبان فلسفي ارسطو و افلاطون سخن مي‌گفتند، تحت تأثير انديشه‌هاي اسلامي بوده‌اند.

اقبال در اين اثر كوشيده است تداوم منطقي انديشه ايراني را دنبال كند و آن را به زبان فلسفه جديد شرح دهد. وي همچنين موضوع تصوف را از نظرگاه علمي مورد بحث قرار داده و عوامل پديدآورنده آن را بررسي كرده است. بر همين اساس اقبال بر خلاف تصور معمول، تصوف را دستاورد ضروري نيروهاي مختلف عقلي و اخلاقي دانسته است كه ارواح خفته را به‌اجبار بيدار و متوجه آرمان‌هاي عالي زندگي ساخت.

چاپ نخست كتاب «سير حكمت در ايران» نوشته محمد اقبال لاهوري با ترجمه محمد بقايي ماكان در شمارگان 1500 نسخه، 285 صفحه و بهاي 48000 ريال از سوي انتشارات فردوس منتشر شد.