سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - فریبا حیدرپور: هفته کتاب هر سال با مجموعهای از شعارها، همایشها و آیینهای تقدیر از راه میرسد، اما در استان خوزستان مسائل عمیق و چالشهای جدی از محرومیت زیرساختها، اقلیم و زبان، جدی نگرفتن مقوله کتاب و کتابخوانی، فراهم نکردن بستری مناسب با نیاز کودکان و نوجوانان، در دسترس نبودن کتاب در روستاها و عشایر، گرانی کتاب و... وجود دارد.
باید به این موضوع نیز توجه کنیم که وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی از سال ۹۴ با ایجاد دبیرخانه رویدادهای ترویج کتابخوانی در دفتر مطالعات و برنامهریزی و برگزاری رویدادهایی چون جشنواره روستاها و عشایر دوستدار کتاب، جشنواره مروجان کتاب، ایجاد باشگاههای کتابخوانی و استمرار این برنامهها گامهای موثری در این زمینه برداشته اما در هفته کتاب همه نهادها، سازمانها، ارگانها از یکدیگر گوی سبقت ربودهاند و هرکدام به نوعی داعیه فرهنگ کتاب و کتابخوانی را دارند.
این هفته فرصتی است برای نمایش دادن جلوهای از آئینهای این مناسبت اما اگر به معنا و عمق کلمه «ترویج» بنگریم، درمییابیم که ترویج مترادف ابلاغ، اشاعه، تبلیغ، تداول، رواج، روایی و نشر به کار میرود و خود کلمه ترویج میتواند سرآغاز گفتوگویی را شکل دهد. بر همین اساس ترویج کتاب و کتابخوانی در ظرف هفته قرار نمیگیرد. روایت ترویج و گفتوگو با کتاب باید با روح مستمر در جریان باشد. اگرچه میتوان به جای سالی یکبار، فصلی به دیدار یار مهربان برویم و برای هر فصل یک دیباچهای از جهان بیانتهای کتاب را بگشاییم.اینکه چگونه و به چه شکل میتوان به اهمیت موضوع پی برد و این فرهنگ را در طول سال نهادینه کرد، جای پرسش دارد؟

در همین راستا با عماد عسکری زاده نویسنده و پژوهشگر خوزستانی به مناسبت هفته کتاب به گفتوگو نشستهایم.
هر سال هفته کتاب با شعارها و پوسترهای رنگارنگ آغاز میشود. اگر این شعارها را در کنار وضعیت واقعی یک جوان یا نوجوان در اهواز، خرمشهر، ماهشهر ، آبادان و دیگر شهرهای کم برخوردار استان بگذاریم، تا چه اندازه برای او ملموس و قابل دسترسی است؟ آیا کتاب در سبد مصرفی خانواده خوزستانی قرار دارد؟
به باور من، نمیتوان هفته کتاب را با چند پوستر رنگارنگ و شعارهای زیبا به خانههای مردم برد. کتاب زمانی در زندگی یک نوجوان معنا پیدا میکند که امکان دسترسی به آن را داشته باشد. وقتی از اهواز، آبادان، خرمشهر، ماهشهر و دیگر مناطق کم برخوردار خوزستان صحبت میکنیم، باید واقعیتهای اقتصادی و معیشتی خانوادهها را هم ببینیم. خانوادهای که برای تأمین نیازهای اولیه زندگی تلاش میکند، شاید خرید کتاب را در اولویتهای خود قرار ندهد؛ نه از سر بیعلاقگی به فرهنگ، بلکه به دلیل محدودیتهای اقتصادی. به گمان من، کتاب در بسیاری از خانوادههای خوزستانی هنوز جایگاه شایستهای در سبد مصرفی ندارد. گرانی کتاب، کمبود کتابخانههای مجهز و نابرابری در دسترسی به امکانات فرهنگی، فاصله نسل جوان با دنیای مطالعه را بیشتر کرده است. معتقدم مسئله فقط کتاب نخواندن نیست، بلکه مسئله اصلی، فراهم نبودن فرصت برابر برای کتابخواندن است. نمیتوان از نوجوانی که در منطقه محرومی زندگی میکند انتظار داشت بدون فراهم بودن امکانات، با کتاب مأنوس شود. کتاب نباید به کالایی لوکس تبدیل شود که تنها خانوادههای برخوردار توان خریدنش را داشته باشند. اگر میخواهیم فرهنگ مطالعه در جامعه ریشه بدواند، باید کتاب را از ویترین نمایشگاهها و شعارهای مناسبتی بیرون بیاوریم و به مدرسهها، محلهها، روستاها و خانههای مردم ببریم. چرا که آینده فرهنگی یک جامعه را نه تعداد پوسترهای هفته کتاب، بلکه تعداد کودکانی میسازند که فرصت خواندن دارند.
به نظر شما آیینهای بزرگداشت در هفته کتاب، میتواند تا اندازهای به حل مسئله واقعی ترویج مطالعه کمک کند؟
آیینهای بزرگداشت هفته کتاب زمانی ارزشمند هستند که از مرز مراسم و سخنرانی فراتر رفته و اثری ماندگار در زندگی مردم برجای بگذارند. اگر پس از پایان این مراسم، کتاب همچنان از سبد خانوادهها دور بماند و کتابخانهها خلوت باشند، باید پذیرفت که بخشی از این برنامهها نمادین بودهاند. به نظر من فرهنگ کتابخوانی با بنر و سخنرانی گسترش پیدا نمیکند؛ با فراهم کردن امکان دسترسی به کتاب، ایجاد انگیزه و تبدیل مطالعه به عادت روزمره شکل میگیرد. کتاب را نباید فقط در هفته کتاب به یاد آورد؛ باید کاری کرد که در تمام روزهای سال، در زندگی مردم جریان داشته باشد.
مهمترین مانع ترویج مطالعه در خوزستان چیست؟ کدام شهرها و مناطق استان از نظر دسترسی به کتاب در محرومیت مطلق به سر میبرند؟
مهمترین مانع ترویج مطالعه در خوزستان، تنها گرانی کتاب نیست؛ بلکه مجموعهای از مشکلات اقتصادی، ضعف زیرساختهای فرهنگی و نابرابری در دسترسی به امکانات کتابخوانی است. در شهرهایی مانند هویزه، حمیدیه، شادگان، سوسنگرد و بسیاری از روستاها و مناطق حاشیهای استان، دسترسی به کتابخانههای مجهز و منابع بهروز با محدودیتهایی روبهرو است. البته نمیتوان بدون آمار دقیق از محرومیت مطلق سخن گفت. محرومیت واقعی آنجاست که اشتیاق خواندن وجود دارد، اما کتاب در دسترس نیست. نباید جغرافیای تولد یک نوجوان، مرزهای دانایی و رؤیاهای او را تعیین کند.
برای مناطق روستایی، عشایری و حاشیهنشین شهرهای استان، کدام یک از عوامل؛ کتابخانه سیار، کتاب در مسجد و حسینیه، یا ایجاد باشگاههای کتابخوانی محلی کارآمدتر در عرصه ترویج کتابخوانی بهشمار میآِید؟
هیچ کدام از این روشها بهتنهایی کافی نیست و بهترین راه، استفاده ترکیبی از هر سه ظرفیت است. با این حال، کتابخانههای سیار میتوانند نقش مؤثری در رساندن کتاب به روستاها، مناطق عشایری و حاشیه شهرها ایفا کنند؛ جایی که دسترسی به امکانات فرهنگی محدودتر است. در کنار آن، مساجد و حسینیهها میتوانند به پایگاههای فرهنگی و محل شکلگیری جمعهای کتابخوانی تبدیل شوند و باشگاههای محلی نیز به مطالعه استمرار و پویایی ببخشند. ترویج مطالعه یعنی کتاب را از فضای رسمی و محدود کتابخانهها بیرون بیاوریم و به متن زندگی مردم ببریم. گاهی یک کتابخانه سیار، یک جمع صمیمی کتاب خوانی و یک کتاب خوب میتواند در دل یک روستای دورافتاده، چراغی روشن کند که سالها خاموش نماند.
نظر شما