سرویس استان‌های خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): با از راه رسیدن سی و چهارمین هفته کتاب جمهوری اسلامی ایران، شعار امسال یعنی «با کتاب گفت‌وگو کنیم» بار دیگر اهمیت جایگاه کتاب و مطالعه را در جامعه یادآوری می‌کند. در عصری که دنیای مجازی با سرعتی سرسام‌آور پیش می‌رود و توجه مخاطبان را به خود جلب می‌کند، پیوند دوباره انسان با کتاب و گشودن باب گفت‌وگو با آن، ضرورتی انکارناپذیر به نظر می‌رسد. اما این «گفت‌وگو» چگونه شکل می‌گیرد؟ چگونه می‌توانیم از ورای صفحات کتاب، با نویسندگان، با شخصیت‌ها، با مفاهیم و با خودمان سخن بگوییم؟ در همین راستا، و با هدف واکاوی عمیق‌تر این شعار، در این سلسله گزارشات به سراغ فعالان و صاحب‌نظران حوزه کتاب رفته‌ایم تا از منظر آنان، شعار «با کتاب گفت‌وگو کنیم» را مورد بررسی قرار دهیم. عالمه امیری، نویسنده کودک و نوجوان و مؤسس انجمن داستان کودک و نوجوان نیشابور است در خصوص این شعار گفت: ما از ابتدای کودکی با شعار کتاب، یار مهربان است، آشنا شده‌ایم اما آیا این شعار توانسته است معنا و مفهوم واقعی این همراهی را برای ما روشن کند؟
وی افزود: امروز در نقطه‌ای از زندگی ایستاده‌ایم که جهان با سرعتی غیرقابل تصور رو به پیشرفت است. فضای مجازی، هوش مصنوعی و ابزارهای بازی و سرگرمی، در سال‌های اخیر بخش بزرگی از اوقات فراغت فرزندان ما و حتی خودمان را به خود اختصاص داده‌اند. اما آیا صرفاً پر کردن اوقات فراغت کافی است؟ آیا این ابزارها توانسته‌اند آن‌گونه که باید، نیازهای فکری و عاطفی ما را پاسخ دهند؟
عالمه امیری ادامه داد: به اعتقاد من، کتاب واقعیتی فراتر از یک شعار ساده مانند یار مهربان دارد. کتاب می‌تواند بخشی از هویت، شخصیت و احساسات ما را آشکار کند، دریچه‌ای به درون خودمان و جهان پیرامونمان بگشاید که شاید هیچ ابزار سرگرمی دیگری نتواند جایگزین آن شود.
وی افزود: کتاب ما را به گفت‌وگو با خود، تأمل و اندیشیدن وامی‌دارد. گاهی تنها یک پرسش کافی است تا مسیر زندگی ما برای همیشه تغییر کند.
لزوم پرسشگری
این نویسنده کودک و نوجوان اظهار کرد: اگر بخواهیم شعار امسال را به تجربه‌ای واقعی در زندگی مردم تبدیل کنیم، شاید نخستین قدم این باشد که هرکدام از ما از خود بپرسیم، کتاب چه چیزی به من می‌دهد؟ آیا فقط با تصاویر و کلماتش مرا سرگرم می‌کند؟ آیا به پرسش‌هایم پاسخ می‌دهد؟ آیا راهکارهای متفاوتی پیش روی من قرار می‌دهد؟
وی افزود: به باور من، یکی از نخستین و ضروری‌ترین گام‌ها در رشد و بالندگی انسان، پرسشگری است. حتی در مسیر شناخت توحید، که یکی از والاترین عرصه‌های شناخت انسان از جهان هستی است، تأمل، پرسش از خود و جست‌وجوی حقیقت، جایگاهی بنیادین دارد. انسان در این مسیر با این باور حرکت می‌کند که برای پرسش‌هایش پاسخی وجود دارد و می‌تواند در جست‌وجوی آن باشد.
امیری با طرح دو پرسش گفت: منظور از گفت‌وگو با کتاب چیست؟ آیا صرفاً کتاب خواندن است یا رابطه‌ای عمیق‌تر میان انسان و کتاب را دنبال می‌کند؟ به نظر من، کتاب قرار است دانه‌ای در ذهن من بکارد و در هر صفحه و هر کلمه، به آن نور و آب کافی برساند؛ مرا به چالش بکشد، در موقعیت‌هایی از زندگی قرار دهد که شاید هرگز تجربه نکرده باشم، احساساتم را شکوفا کند و دریچه‌ای تازه با نگاه‌هایی نو به رویم بگشاید. آری، همه این‌ها درست، اما در نهایت ارتباط واقعی با کتاب زمانی شکل می‌گیرد که کتاب ما را به پرسیدن وادار کند.
این نویسنده کودک و نوجوان بیان کرد: کتاب خوب کتابی نیست که صرفاً پاسخ‌های آماده در اختیار من بگذارد، کتاب خوب، پرسش‌های خوبی در ذهن من بیدار می‌کند، پرسش‌هایی که باور دارم برای آن‌ها پاسخ‌هایی وجود دارد، نه فقط یک پاسخ، بلکه گاهی صدها و هزاران پاسخ و در نهایت، پرسشگری می‌تواند سرآغاز هدایت و روشنایی باشد.
وی با بیان اینکه ابزارهای رقیب کتاب، می توانند در عادت به مطالعه اثربخش باشند، گفت: در دنیای امروز و با پیشرفت علم و فناوری، بیش از گذشته به این موضوع پی می‌بریم که ابزارها همیشه دشمن ما نیستند، آن‌ها می‌توانند دوستان خوبی برای ما باشند علی‌الخصوص در زمینه کتاب و در پیشبرد اهداف‌مان در این زمینه.
عالمه امیری تاکید کرد: با استفاده درست و هدفمند از این ابزارها می‌توانیم مسیرهایی پیش روی کودکان قرار دهیم تا با نگاهی متفاوت به کتاب نزدیک شوند و ارتباطشان با کتاب از یک امر شعاری به تجربه‌ای زیسته و واقعی تبدیل شود.
این نویسنده کودک و نوجوان با ذکر مثالی تصریح کرد: برای مثال، وقتی کودکان در یک جمع یا انجمن دور هم می‌نشینند، کتاب می‌خوانند، درباره آن صحبت می‌کنند و بدون ترس از قضاوت شدن سؤال می‌پرسند، تجربه‌ای ارزشمند برایشان شکل می‌گیرد. آن‌ها فرصت پیدا می‌کنند با نگاه ظریف و کودکانه خود به موضوعات بنگرند، پاسخ‌های متفاوتی بشنوند و در کنار یکدیگر از کشف و گفت‌وگو لذت ببرند.
وی افزود: این لذت در کنار هم بودن و تجربه مشترک می‌تواند خود به مشوقی برای حضور دوباره آن‌ها در چنین جمع‌هایی تبدیل شود.
ضرورت بیشتر شدنِ مجامع کتابخوانی
مؤسس انجمن داستان کودک و نوجوان نیشابور تاکید کرد: محور اصلی شعار امسال باید ایجاد مجامع، نشست‌ها و جمع‌هایی باشد که در آن‌ها کودکان و بزرگسالان بتوانند آزادانه نقش خود را ایفا کنند، حرف‌هایی را که دوست دارند بیان کنند، پرسش‌هایی را که در ذهن دارند مطرح کنند و بدون ترس از قضاوت شدن، در یک فضای امن و تعاملی به گفت وگو بپردازند.
وی افزود: در انجمن داستان کودک و نوجوان نیشابور نیز هدف ما ترویج کتاب با نگاهی نو و متفاوت است، نگاهی که در آن کودک خود را یک پرسشگر می‌بیند. ما تلاش می‌کنیم با ایجاد فضایی تعاملی و گفت‌وگومحور در حوزه ادبیات کودک، این آگاهی را در میان کودکانمان تقویت کنیم و اجازه دهیم بذر پرسشگری و اندیشیدن در ذهن آن‌ها رشد کند؛ به امید آنکه در سال‌های آینده، ثمره‌های شیرین این درخت تنومند را در رشد و بالندگی فرزندانمان ببینیم.
عالمه امیری گفت: من باور دارم اگر بتوانیم کتاب را بهانه‌ای برای گفت‌وگو، اندیشیدن، شنیده شدن و کشف جهان کنیم، به تجربه‌ای بسیار ارزشمند دست یافته‌ایم، تجربه‌ای که مهر و آگاهی حاصل از آن می‌تواند برای کودکان لذت‌بخش و ماندگار باشد.
وی بیان کرد: بیایید کتاب را فقط نخوانیم، با آن گفت‌وگو کنیم، از آن سؤال بپرسیم و اجازه دهیم پرسش‌هایش ما را به کشف جهان‌های تازه هدایت کنند. پیشنهاد من این است که امسال به جای تمرکز صرف بر برگزاری برنامه‌های مناسبتی و نمایشگاه‌های کتاب، به سراغ ایجاد تجربه‌های واقعی کتابخوانی برویم.
امیری گفت: برای عملی‌تر شدن این پیشنهاد، می‌توانیم در مدارس، کتابخانه‌ها و انجمن‌های ادبی، پس از خواندن هر داستان، فرصتی برای گفت‌وگوی آزاد کودکان فراهم کنیم. به جای اینکه مربی درباره پیام داستان توضیح دهد یا برداشت درستی را به کودک منتقل کند، می‌توانیم با چند پرسش ساده و باز، ذهن او را به حرکت درآوریم، مثلاً اگر تو جای شخصیت داستان بودی چه تصمیمی می‌گرفتی؟ آیا با انتخاب او موافقی؟ اگر قرار بود پایان داستان را تغییر بدهی، چه اتفاقی می‌افتاد؟
وی در انتها تاکید کرد: مهم‌تر از همه، باید به کودک فرصت بدهیم بدون ترس از اشتباه کردن یا قضاوت شدن، نظرش را بیان کند. حتی گاهی لازم است ما بزرگ‌ترها به جای پاسخ دادن، همراه کودکان به دنبال پاسخ بگردیم. به باور من، این همان نقطه‌ای است که کتاب از یک متن خواندنی به تجربه‌ای زنده و ماندگار تبدیل می‌شود.
نظر شما