به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در قم، کتاب «تاریخ اخلاق عقلی در ایران» نوشته علی‌اکبر تیموری فریدنی، به بررسی تاریخ اندیشه‌های اخلاقی در ایران از دوران باستان تا دوره‌های متأخر می‌پردازد. نویسنده در این کتاب می‌کوشد نشان دهد ایرانیان در دوره‌های مختلف تاریخی چگونه درباره خوبی و بدی، رفتار درست و زندگی اخلاقی اندیشیده‌اند و عقل و تجربه چه نقشی در شکل‌گیری این اندیشه‌ها داشته‌اند.
چرا اخلاق عقلی اهمیت دارد؟ یکی از پرسش‌های اصلی کتاب این است که چرا با وجود آموزه‌های دینی، عرفانی و اخلاق مدرن، همچنان با مشکلات اخلاقی در جامعه روبه‌رو هستیم. نویسنده معتقد است بخشی از پاسخ را باید در فاصله گرفتن از سنت‌های فکری خودمان جست‌وجو کنیم. از نظر او، بازخوانی سنت اخلاق عقلی ایران می‌تواند به ما کمک کند تا از تجربه‌های تاریخی و اندیشه‌های گذشتگان برای حل مسائل اخلاقی امروز استفاده کنیم. این سنت بر خرد، تجربه زندگی و توانایی انسان برای تشخیص درست و نادرست تکیه دارد.
نویسنده در این کتاب چهار جریان اصلی اخلاقی را از یکدیگر متمایز می‌کند: اخلاق نقلی: اخلاقی که بر آموزه‌های دینی و متون مقدس تکیه دارد. اخلاق عقلی: اخلاقی که بر عقل، تجربه و استدلال استوار است. اخلاق عرفانی: اخلاقی که بر شهود درونی و سیر و سلوک معنوی تأکید می‌کند و اخلاق تلفیقی: اخلاقی که می‌کوشد میان دین، عقل و عرفان پیوند برقرار کند.
ساختار کتاب؛ دو راه برای شناخت اخلاق عقلی کتاب در دو بخش اصلی تنظیم شده است که هرکدام به یکی از دو شاخه اخلاق عقلی می‌پردازد. گفتار نخست: اخلاق اندرزی؛ درس‌هایی از تجربه زندگی این بخش به پندها و اندرزهایی می‌پردازد که در طول نسل‌ها شکل گرفته‌اند و حاصل تجربه انسان‌ها در زندگی فردی و اجتماعی‌اند. این اندرزها لزوماً ساخته یک نویسنده خاص نیستند، بلکه بسیاری از آنها از تجربه‌های مشترک مردم سرچشمه گرفته‌اند.
نویسنده در این بخش آثاری مانند «جاویدان خرد»، «کلیله و دمنه»، «قابوس‌نامه»، «مکارم‌الأخلاق»، «تحفة‌الملوک» و «گلستان سعدی» را بررسی می‌کند. او نشان می‌دهد که عقل سلیم، تجربه‌های زندگی و شیوه بیان اندرزها چگونه در شکل‌گیری این سنت اخلاقی نقش داشته‌اند. همچنین، اخلاق اندرزی را از اخلاق دینی زرتشتی متمایز می‌کند.
گفتار دوم: اخلاق فلسفی؛ اخلاق بر پایه استدلال بخش دوم به اخلاق فلسفی اختصاص دارد؛ جریانی که با آشنایی جهان اسلام با فلسفه یونان و ترجمه آثار فلسفی گسترش یافت. در این سنت، فیلسوفان می‌کوشیدند با استدلال و بحث‌های فلسفی، درباره فضیلت، سعادت و رفتار درست نظریه‌پردازی کنند. در این بخش، اندیشه‌های فیلسوفانی چون زکریای رازی، فارابی، ابن‌مسکویه، ابن‌سینا، خواجه نصیرالدین طوسی، قطب‌الدین شیرازی، جلال‌الدین دوانی و غیاث‌الدین منصور دشتکی بررسی می‌شود. نویسنده همچنین به موضوعاتی مانند شناخت نفس انسان، نظریه حد وسط در اخلاق و دلایل کم‌رنگ شدن این جریان فکری در جامعه می‌پردازد.
چرا این کتاب اهمیت دارد؟ «تاریخ اخلاق عقلی در ایران» تلاشی است برای شناخت یکی از بخش‌های مهم میراث فکری ایران؛ سنتی که در آن، عقل و تجربه در کنار دیگر منابع اندیشه اخلاقی جایگاه داشته‌اند. این کتاب با بررسی آثار ادبی، اخلاقی و فلسفی، تصویری از تحول اندیشه اخلاقی در ایران به دست می‌دهد و زمینه‌ای برای گفت‌وگو درباره نسبت میان میراث گذشته و مسائل اخلاقی امروز فراهم می‌کند.
به گزارش ایبنا؛ کتاب «تاریخ اخلاق عقلی در ایران» اثر علی‌اکبر تیموری فریدنی در ۳۰۸ صفحه در سال ۱۴۰۵ به چاپ رسیده است.
نظر شما