به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در یزد، رئیس کتابخانه وزیری یزد در نشست «آیینه‌دار غزل» که به مناسبت بزرگداشت حافظ در فضای تاریخی کتابخانه و موزه وزیری یزد برگزار شد، با اشاره به ساختار ادبی حافظ، وی را فراتر از یک شاعر، معمار هندسه قدسی دانست و بیان کرد: اگر از دریچه حکمت به ساختار غزل حافظ بنگریم، با یک بیان پریشان‌گویانه روبه‌رو نیستیم، بلکه با یک هندسه قدسی و برهان روبه‌رو هستیم. حافظ در منطقه اصولی خود، جهان را صورت تجلی حق می‌بیند.

سعید زارع با استناد به آیه شریفه «الله نور السماوات والارض» افزود: او هنگامی که از می، ساقی و پیر مغان سخن می‌گوید، الفاظ را از نشئه خاکی به ساحت تجرد و معارف توحیدی هجرت می‌دهد. حافظ به ما آموخت که نفاق، بزرگترین آفت عقلانیت و معنویت است و گوهر دینداری در اخلاص و مهرورزی به خلق خدا نهفته است.

کتابخانه وزیری؛ اقیانوسی از اسناد تاریخی و نسخ خطی

زارع با اشاره به اهمیت کتاب‌شناسی و سندشناسی در این محفل، کتابخانه و موزه وزیری را اقیانوسی از میراث مکتوب دانست و با اشاره به دارا بودن بیش از ۳۰۰ هزار جلد کتاب، 51 هزار نسخه خطی نفیس و صدها هزار سند تاریخی دست‌نخورده، تأکید کرد: بررسی اسناد مرتبط با مشاهیر و ادیان عصر ایلخانی و تیموری که در این مخازن حفاظت می‌شود، کلید گشایش بسیاری از معماهای متن حافظ است.

وی تصریح کرد: ما متعهدیم که میراث مکتوب را از حبس در قفسه‌ها و آرشیوهای خاموش خارج کرده و آن را به متنِ پژوهش‌های زنده دانشگاهی و حوزوی بیاوریم.

رئیس کتابخانه وزیری یزد در بخش دیگری از این نشست، رسالت کتابخانه و موزه وزیری به عنوان پایگاه فرهنگی آستان قدس رضوی در فلات مرکزی ایران، در قالب چهار محور راهبردی را شامل تأسیس اندیشکده متون و احیای کرسی‌های نسخه‌پژوهی و دعوت از محققان و فضلای حوزه و دانشگاه برای بازخوانی و تصحیح نسخ خطی منحصربه‌فرد همچنین هوشمندسازی و دسترسی دیجیتال و تبدیل کتاب به ابزاری مدرن و در دسترس پژوهشگران سراسر جهان اسلام و در ادامه پیوند با جامعه و مساجد و انتقال عطر کتاب و فرهنگ رضوی به میان خانواده‌ها، نوجوانان و محلات اصیل یزد و همچنین مرکزیت رویدادهای فرهنگی فاخر و تبدیل این مکان به قطب تلاقی هنر، حکمت، ادبیات و معارف قرآنی استان یزد برشمرد.

شعر؛ ابزاری برای تعالی روح در سرزمین ایران

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان یزد نیز در این نشست، با نگاهی معرفتی به جایگاه شاعران بزرگ ایران، بر پیوند ناگسستنی میان هنر، ادبیات و وحی الهی تأکید کرد و با توصیفی از نیازهای بشر، بیان کرد: اگر خداوند در طبیعت، نعمت‌های مادی همچون انجیر و زیتون را برای تغذیه جسم انسان قرار داده است، برای تغذیه روح بشر نیز «وحی» را نازل فرموده است.

حجت‌الاسلام دانشی تأکید کرد: هنر، علم و دانش، اگرچه ابزارهای ارزشمندی هستند، اما تنها زمانی در پیشگاه خداوند حائز ارزش و معنا می‌شوند که رنگ و بوی معنوی به خود گرفته و از وحی الهی الهام بگیرند.

وی افزود: حتی دستاوردهای علمی همچون هندسه، نجوم، طب و فلسفه، اگر با هدف رسیدن به ساحت تعالی و پیوند با خالق انجام شوند، می‌توانند ره را به آسمان‌های هفتم بگشایند؛ اما هنر و ادبیات، وظیفه‌ای فراتر دارد؛ هنر باید در مسیر تعالی روح و تربیت انسان‌ها باشد.

مدیرکل فرهنگ و ارشاد اسلامی یزد با اشاره به بزرگان ادب فارسی، بر این نکته تأکید کرد که تمام این آثار در واقع تفسیری از کلام وحی و سخنان پیامبر اکرم (ص) بوده‌اند.

وی با استناد به اشعار حافظ گفت: حافظ که همواره مورد ستایش است، خود می‌گوید: هرچه کردم همه از دولت قرآن کردم؛ این یعنی تمام هنر او برخاسته از قرآن است.

دانشی همچنین با اشاره به اشعار سعدی و دیدگاه‌های آیت‌الله حائری شیرازی، خاطرنشان کرد: در ادبیات ما، عشق و معرفت همواره به عشق محمدی بازمی‌گردد. سعدی با تمام ابیاتش می‌خواهد بگوید که در جوانی، عشق به پیامبر (ص) برای رسیدن به کمال، کافی و بس است.

وی، جایگاه مولانا جلال‌الدین محمد بلخی را در این مسیر ترسیم کرد و گفت: اشعار مولانا، تلاش جان‌ها برای گشودن سوی آسمان‌هاست. شاعران بزرگ ایران، از قرن‌ها پیش، از دانشمندان و عالمان وام گرفته‌اند تا وحی را با زبانی آسان، روان و دلنشین برای مردم تفسیر کنند.

دانش عامیانه؛ فراتر از خرافات

شاعر و نویسنده یزدی نیز در این مراسم با بیان اینکه میان دانش علمی و دانش عامیانه (فرهنگ توده مردم) باید تمایز قائل شد، بیان کرد: باورهایی نظیر افسانه‌ها، تعبیر خواب، اسطوره‌ها و فال‌گیری، اگرچه لزوماً پشتوانه منطقی و علمی ندارند، اما بخشی جدایی‌ناپذیر از زیستِ فرهنگی مردم هستند و تضادی با ساختار مقدس یا خرافات محض ندارند، بلکه بخشی از هویت رفتاری جامعه محسوب می‌شوند.

غلامرضا محمدی با اشاره به جایگاه منجمان در تمدن‌های باستان و تأثیر آن‌ها بر شاعران، تأکید کرد: شاعران همواره نوعی همزادگی با آسمان‌ها داشته‌اند. اگر ما از شعر برای فال‌گیری استفاده کنیم، در واقع از قدرت‌های درونی و معنوی متنی بهره می‌گیریم که از هزار سال پیش در ایران رواج داشته است.

وی با استناد به اشعار منوچهری دامغانی، نشان داد که چگونه در ادبیات کلاسیک، پرندگان و طبیعت به عنوان «فال‌گویان» تصویر شده‌اند. شاعران بزرگی چون سعدی، مولانا و حافظ، همواره در تلاش بوده‌اند تا برای «بیچاره بشر» که در میان مصیبت‌های زمین به دنبال آرامش است، راهی برای تسکین نگرانی‌ها و یافتن معنا از طریق کلام پیدا کنند.

مشاور فرهنگی استاندار یزد با اشاره به ویژگی بارز اشعار حافظ، بر «چندلایه بودن» و «نمادین بودن» کلام او تأکید کرد و گفت: شعر حافظ به گونه‌ای است که هر مذهب، هر مسلک و هر عقیده‌ای می‌تواند مقصود و حقیقت خود را از یک بیت یا یک شعر او استخراج کند. برخی از اشعار او چنان عمودی و مستقل هستند که می‌توان آن‌ها را جداگانه برداشت کرد؛ این ویژگی باعث شده تا هر فال‌گیرنده یا مفسری، بتواند در یک جمله، معنای مورد نیاز خود را بیابد.

وی در تحلیل ریشه‌های معنوی حافظ عنوان کرد: او تنها یک شاعر نبود، بلکه «حافظ قرآن» بود. اعتقاد مردم به او که وی را لسان‌الغیب می‌نامیدند، ریشه در این حقیقت دارد که او با قرآن و معارف الهی پیوند داشت. حافظ از دولت قرآن بهره برده بود و این کلامِ خداداد، از طریق او، با حکمت‌های الهی جاری می‌شد. کسانی که با تهجد، نماز شب و سحرخیزی و راز و نیاز عاشقانه با خدا سر کار دارند، می‌توانند این حکمت‌ها را در کلام او لمس کنند.

محمدی با مقایسه نگاه حافظ با سایر عالمان و متکلمان گفت: برخلاف بسیاری از انسان‌ها که با ترس و اضطراب از مفاهیمی چون جهنم، آتش و پل صراط، زندگی را دشوار می‌کنند، حافظ نگاهی متفاوت داشت. او به جای تمرکز بر جزا و عقاب، بیشتر از لطف، رحمان و رحمت الهی سخن می‌گفت و انسان را به شادی و زیبایی‌های زندگی دعوت می‌کرد.

وی با توصیفی استعاری، به تبیین جایگاه شعر حافظ در جهان امروز پرداخت و عنوان کرد: شعر حافظ مانند یک آینه بلند و بالایی است که هر کسی، خودش را در آن می‌بیند. متن او چنان گشوده و نقش‌پذیر است که هر کس با هر پیشینه و پریشانی‌ای به سراغ او می‌آید، می‌تواند معنایی برای خود بیابد. اگر نسل امروز بتواند به این ادبیات عالی و این مهربانی‌های نهفته در کلام حافظ رجوع کند، از بسیاری از پریشانی‌های دنیای امروز نجات خواهد یافت.

حسین مسرت، نویسنده و پژوهشگر یزدی نیز در ادامه این نشست، با اشاره به قدمت و ارزش کتابخانه وزیری یزد بیان کرد: کتابخانه وزیری یزد یکی از کتابخانه‌های کهن ایران است که نزدیک به شش هزار نسخه خطی دارد و برخی از آنها نفیس و یگانه‌اند. یکی از این نسخه‌ها، دیوان حافظ شیرازی است که به دلیل در برداشتن چندین لوحه مینیاتور، از خطی نیکو و نگاره‌های ارزنده‌ای برخوردار است.

وی خاطرنشان کرد: در گنجینه کنونی کتاب‌های خطی، بسیاری از آثار نفیس و منحصربهفرد از کاتبان، نویسندگان و شاعران یزدی به چشم می خورد که از این میان حدود ۱۵۰ جلد آن قرآن مجید و بیشترین درصد کتاب ها را کتاب های مذهبی تشکیل می‌دهد.