مصطفی شاهرضایی، نویسنده کتاب «راز ساقی» در گفت‌وگو با خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) با اشاره به اینکه به‌زودی این اثر روانه بازار نشر می‌شود، عنوان کرد: نوشتن درباره حافظ، پیش از هر چیز، مستلزم روشن‌کردن پرسشی است که با خود به دیوان می‌بریم. گستردگی جهان شعر او، امکان بررسی‌های گوناگون را فراهم می‌آورد؛ اما هر بررسی، هنگامی به فهم متن کمک می‌کند که موضوع، شواهد و حدود ادعای خود را مشخص کرده باشد. کتاب بررسی می‌کند که بازتاب شخصیت امام علی علیه‌السلام را در چه نشانه‌ها و مناسبات معنایی دیوان حافظ می‌توان جست‌وجو کرد. تمرکز آن بر امکان یک خوانش علوی است؛ خوانشی که باید قرائن خود را نشان دهد و حدود نتیجه‌گیری‌اش را نیز روشن کند.
شاهرضایی با بیان اینکه پرسش کتاب «راز ساقی» این است که بازتاب شخصیت امام علی (ع) را چگونه می‌توان در دیوان حافظ بررسی کرد؟ گفت: این پرسش، ما را به تأمل در اشاره‌ها و مناسبات معنایی شعر و به مفاهیمی مانند علم، عدالت، فتوت، بخشندگی و هدایت، و به امکان پیوند آن‌ها با میراث علوی می‌رساند.
وی توضیح داد: برای پاسخ به این پرسش باید میان چند سطح تفاوت گذاشت. اشاره‌ای روشن در متن، با قرینه‌ای که یک تفسیر را تقویت می‌کند، یکسان نیست. همچنین سازگاری معنایی یک برداشت، به‌تنهایی قصد تاریخی شاعر را اثبات نمی‌کند. روشن‌ماندن این تفاوت‌ها، هم استدلال را سنجش‌پذیر می‌کند و هم به خواننده امکان می‌دهد با نویسنده موافقت یا مخالفت کند.
این نویسنده به عنوان کتاب اشاره کرد و گفت: «راز ساقی» در پیوند با همین جست‌وجو انتخاب شده است. ساقی، یکی از تصاویر مهم برای ورود به جهان شعر حافظ است؛ تصویری که معنای آن باید در بافت هر غزل بررسی شود. کتاب برای همه ظهورهای این واژه، مصداقی ثابت تعیین نمی‌کند و در پی تبدیل دیوان به مجموعه‌ای از رمزهای دارای پاسخ قطعی نیست. این عنوان، صورت ادبی پرسش کتاب است. تصویر ساقی، زمینه‌ای برای تأمل در بخشندگی، دستگیری و هدایت فراهم می‌آورد. بااین‌حال، انتخاب این عنوان به معنای آن نیست که هر ساقی در دیوان حافظ الزاماً اشاره به امام علی (ع) دارد؛ معنای هر مورد باید در بافت شعر سنجیده شود.
وی توضیح داد: کتاب بر موضوعی مشخص تمرکز دارد و شرح جامع دیوان نیست. برخی نشانه‌ها و مفاهیم را در نسبت با میراث علوی بررسی می‌کند. هدف آن، توضیح مسیر یک تفسیر و فراهم‌کردن امکان ارزیابی آن برای خواننده است. در تدوین اثر، تلاش کرده‌ام بحث فشرده و پیوسته بماند؛ خواننده بتواند پرسش اصلی را دنبال کند و در میان توضیح‌های پراکنده، مسیر استدلال را گم نکند. امدیوارم خواننده پس از مطالعهٔ کتاب، با پرسش‌هایی روشن‌تر به شعر حافظ بازگردد. ارزش چنین اثری را باید در توان آن برای برانگیختن مطالعه، فراهم‌کردن امکان نقد و گشودن گفت‌وگویی مستدل جست‌وجو کرد. تلاش کرده‌ام نثر فشرده باشد، تکرارها کاهش یابد و توضیح‌ها به پرسش اصلی بازگردند. مخاطب، خوانندهٔ علاقه‌مند به حافظ و میراث دینی و عرفانی است. در عین حال، می‌خواهم مسیر استدلال برای خوانندهٔ دقیق و منتقد نیز قابل بررسی باشد.
نظر شما