به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در اردبیل، مرتضی سرهنگی در کارگاه توانمندسازی نویسندگان در حوزه ادبیات پایداری با عنوان «چکیده زندگی بعضی از آدم‌ها می‌شود جنگ» در خانه تاریخی میرفتاحی اردبیل اظهار کرد: نوشتن از جنگ در کل دنیا یک سنت است، چرا که دارایی ملی است و هر نسلی می‌آید به این ادبیات اضافه می‌کنند تا به ارزش این دارایی افزوده شود.
وی با بیان اینکه ما در طول جنگ خاطره نویسی داشتیم، بیان کرد: زمانی من به کنفرانس خاطرات جنگ به بوسنی رفته بودم، متوجه شدم کسانی که از جنگ بوسنی خاطره نوشته‌اند، آن دوره توسط دادگاه لاهه محکوم و زندانی شدند. این نشان می‌دهد که نوشتن خاطره چقدر اهمیت دارد و حتی به خاطرش افراد را محکوم می‌کنند.
نویسنده و پژوهشگر ادبیات پایداری ادامه داد: کتابی با عنوان ۱۱۰ خاطره توسط ژنرالی به نام راسم دلیچ نوشته شده بود، که من آن را آوردم در ایران ترجمه و چاپ شد، این فرد به خاطر نوشتن این خاطرات ۳ سال زندان و شکنجه کشیده بود.
خاطره‌نوسی در دنیا یک سنت است
سرهنگی با بیان اینکه در تمام دنیا خاطره‌نوسی یک سنت است، بیان کرد: این خاطرات است که قیمت تمام شده یک جنگ را در می‌آورد و اگر این قیمت بیرون بیاید، ماندگار و حفظ می‌شود.
وی با بیان خاطره‌ای از زبان شهید «خلبان لشگری» اظهار کرد: در دیداری که در اهواز با ایشان داشتم، به من گفت « یک روز در زندان یکی از سربازان عراقی که نگهبانی می‌داد آب پارچی را سر کشید، ته پارچ چند جرعه ماند، به آب و من نگاه کرد و بعد از من پرسید: می‌خوری؟ گفتم: بله، ته پارچ را سر کشیدم، آب بسیار خنکی بود. در طول ۱۸ سال تنها آن دو قلپ آب را توانستم بخورم.»
سرهنگی ادامه داد: اینکه چرا خلبان کشورمان در ۱۸ سال تنها دو جرعه آب خنک نوشید باشد، چرا باید آن همه فداکاری و ایثار را برای کشورش انجام داده است؟ خودش قیمت است. آن شهید در خاطره‌ای دیگری گفت: «در زندان یکی آمد و از من خواست بروم تلویزیون عراق تنها برای یک دقیقه بگویم: جنگ را ایران شروع کرد. من در پاسخ به او گفتم اگر در ایران یک سرباز عراقی چنین کاری را بکند، اسمش را چه می گذارید؟ پاسخ داد: خائن. گفتم: چرا می‌خواهید از من برای کشورم خائن درست کنید. او عصبانی شد.»
این نویسنده و پژوهشگر اضافه کرد: آن یک دقیقه ۱۸ سال برای شهید لشگری تمام شد. وقتی به اسارت درآمده بودند، فرزندشان چهار ماهه بود، وقتی آزاد شدند، آن پسر سال اول رشته دندانپزشکی بود. پس کتاب خاطرت قیمت‌ها را برای در می‌آورد تا ببینیم چطور باید با این مملکت برخورد کرده و در حفظ آن دقت کنیم.
در میان خاطرات جنگ باید امید هم باشد
سرهنگی تاکید کرد: در لابه‌لای کتاب خاطرات باید صدای انسان بیاید، با همه تعلقات، رنج‌ها و مشقت‌هایی که کشیده یک روزنه امید هم باشد. در کل ادبیات جنگ در دنیا ادبیات امید است و جنگ‌های دفاعی در ذات خودش ضد ندارد و علیه دفاع، کسی چیزی نمی‌نویسد. یک طرف رنج را نشان می‌دهد در طرف دیگر امید را می‌پروراند. یعنی ملت ما با امید زنده است.
وی توجه به جزئیات را در خاطره نویسی مهم دانست و بیان کرد: مصاحبه در این بخش اهمیت خاصی دارد. به عنوان مثال آزاده‌ای در مصاحبه‌اش می‌گوید که در اردوگاه سمت راستش فلان اسیر می‌خوابید سمت چپش فلانی باید از او خواست از آن دو نفر نیز بگوید و مخاطب ضمن خواندن خاطره یک نفر با خاطره دیگر افراد نیز آشنا شود. چون هر کدام از آنها قصه‌ای دارند که ما را به فکر وا می‌دارد و قیمت دفاع برای ما روشن می‌کند.
در این کارگاه دیگر نویسنده ادبیات پایداری کشور با اشاره به جمله معروف نیچه فیلسوف آلمانی که «جنگیدن مقدس است»، گفت: در گستره دنیا ما می‌بینیم دفاع ما در مقابل دشنمان، مقدس بوده است؛ در حالیکه آن را سالها قبل نیچه گفته است. پس ما به عنوان یک نویسنده باید این مقدس بودن را نشان دهیم همچون زینب (س) که فرموده بودند: «در کربلا جز زیبایی ندیدم.» دلیلش این است که یعنی کشته شدن در راه خدا خیلی با عظمت و باشکوه است. کتاب خاطرات ما نیز نباید خالی از معنا و این زیبایی باشد.
خاطره نویس باید در مقام هنرمند عمل کند
ساسان ناظق ادامه داد: اگر کار مصاحبه کردن هنر است، پس مصاحبه‌گر هنرمند است. باید زوایای پنهان جنگ را پیدا کند. یعنی در مصاحبه با روای در مقام هنرمند عمل کرد. مصاحبه‌گر با یک فردی رو به رو است که سالها از جنگ فاصله داشته و خیلی از خاطراتش در طول سالها دچار نسیان و فراموشی شده است، این مصاحبه‌گر باید آن تصویر ذهنی گذشته راوی را به تصویر واقعی امروزی بدل کند و به زیبایی به مخاطب ارائه دهد.
این نویسنده در تعریف خاطره اظهار کرد: خاطره یعنی انتقال و باز نشر صداهای فراموش شده یا صداهایی که کمتر شنیده شده و ضعیف مانده است. با خاطره نویسی این صداها پر رنگ شده و مخاطب از شنیدنش لذت می‌برد.
وی ادامه داد: دلیل اینکه با برخی از کتاب‌ها نمی‌توان ارتباط برقرار کرد مشکل آن به فرم یا تکنیکش برمی‌گردد. یا زیاد پرداخت شده که حوصله بر است یا کمتر به کار گرفته شده است. پس در خاطره‌نگاری هر چیزی را باید به اندازه آورد. در فرهنگ ما برای مهمان بهترین تدارک را می‌بینیم و برایش ارزش قائل هستیم. کتاب خاطره نیز چنین است،چون قرار است میزبان چند میلیون ایرانی باشد و باید آن را با تمام ظرافت و زیبایی جلویش گذاشت.
هنر شنیدن تکنیک مهم خاطره‌نویسی است
ناطق هنر شنیدن را تکنیک مهم دیگر خاطره‌نوسی عنوان و بیان کرد: گاهی راوی در گفتن کلمات احساس به خرج می‌دهد، نویسنده باید این احساس را کشف کند و تصویرهای ذهنی را بتواند بسازد و با واژه و کلمات خاص خاطره نویسی آن را بنویسد. اگر کلمه مقدس است باید تاثیر مثبت خود نیز را بر خواننده بگذارد.
نویسنده ادبیات دفاع مقدس و پایداری با بیان اینکه مصاحبه‌گر باید خود را کنجکاو و خوشحال از شنیدن صحبت‌های راوی نشان دهد، افزود: مصاحبت با راوی و شنیدن صداهای پیرامون و حتی تبدیل سکوت به کلمه سبب می‌شود خواننده همراه با راوی باشد و از خواندن متن لذت مضاعف کسب کند.
ناطق افزایش دایره واژگان را با مطالعه کتب و تماشای فیلم‌های خوب توصیه کرد و گفت: افزایش دایره لغت سبب می‌شود نویسنده نثر یکدست و بدون دست انداز تحویل دهد. بدون شک خواننده دنبال این نویسنده می‌افتد و آثارش پر مخاطب خواهد شد.
نکات نوشتن خاطرات اسارت
دیگر نویسنده دفاع مقدس در این کارگاه به بیان نکات نوشتن خاطرات اسارت پرداخت و انسان محور بودن روایت، پرهیز از کلی‌گویی، ثبت جزییات، قابل لمس کردن خاطره برای مخاطب از طریق توجه به زندگی روزمره، شخصیت پردازی راوی از طریق رفتار، گفتار و تصمیم‌های او را از جمله این نکات عنوان کرد.
امیر محمد عباس نژاد گفت: توجه به روابط انسانی از جمله؛ رفاقت میان اسیران، کمک به بیماران، تقسیم غذا، حمایت از افراد ضعیف تر، اختلاف‌ها و آشتی‌ها، رابطه با افراد مسن‌تر یا جوان‌تر، رابطه بین اسیران و نگهبانان در خاطره مهم است و نیز ثبت احساسات آنان از ترس و دلتنگی گرفته تا شادی و امید همه را باید آورد.
وی تبدیل کلی‌گویی به صحنه، توجه به اشیا و نشانه‌ها مثلا؛ نامه، عکس، تسبیح و کتاب و..، توجه به هویت دینی و ملی، حفظ زبان و صدای راوی یعنی استفاده از اصطلاحات، تعبیرها و لحن طبیعی راوی و متن روان و یکدست، امانت‌داری در گفت‌گوها، صحنه‌پردازی بدون داستان‌سازی یعنی خاطره نویس جزئیات جدید از خود به متن اضافه نکند و آوردن زمان و مکان در خاطره را از دیگر تکنیک‌های مهم در نوشتن خاطرات اسارت برشمرد.
این کارگاه توسط حوزه هنری استان و اداره کل حفظ آثار و نشر ارزش های دفاع مقدس اردبیل به مناسبت گرامی داشت هفته دفاع مقدس با حضور نویسندگان اردبیلی برگزار شده بود.
نظر شما