سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- ابوالحسن اتابکی، باستانشناس با اعلام این خبر درباره زمینههای تاریخی و مذهبی این شیوه تدفین گفت: با گسترش دین زرتشتی در دوره فرا هخامنشی و سپس عصر ساسانی، شیوههای تدفین دچار دگرگونی بنیادین شد و بسیاری از تدفینهای درون خاک برچیده و به ارتفاعات و مناطق کوهستانی منتقل شدند؛ علت اصلی این تغییر، باور به معاد جسمانی و زندگی پس از مرگ در کیش زرتشتی بود.
او افزود: به باور پیروان دین زرتشتی، دنیای درون خاک فضایی تاریک، راکد و اهریمنی به شمار میرفت؛ ازاینرو، از دفن پیکر در خاک پرهیز میکردند. افزون بر این، پیکر درگذشته (نَسو) آلودهکننده عناصر مقدس همچون خاک، گیاه و آب تلقی میشد. از سویی، باور داشتند که روان درگذشته باید بهسوی پرتوهای خورشید عروج کند؛ بنابراین پیکر متوفی را پیش از تدفین نهایی در «دخمههای آفتاب» برای انجام آیین «خورشیدنگرشنی» و پاکسازی استخوانها قرار میدادند. پس از آنکه گوشت جسد توسط پرندگان لاشه خوار و جانوران زدوده میشد، استخوانهای پاکشده را به جایگاهی در میان سنگها و صخرهها منتقل میکردند.
تنوع شیوههای تدفین ساسانی در مرودشت
نجمه ابراهیمی، کارشناس ارشد تاریخ نیز با اشاره به تنوع شیوههای تدفین در دوره ساسانی گفت: باتوجهبه جایگاه اجتماعی و توان مالی افراد، الگوهای گوناگونی از تدفین شکل گرفت که امروزه با نامهای گورهای حفرهسنگی، توده سنگی، میلگور، گور هاونی، گور خمرهای، دخمک و استودان شناخته میشوند. این آرامگاهها در اغلب سنگنوشتههای ساسانی «دخمک» خوانده شدهاند، هرچند واژگانی نظیر استودان، اشوار و اسپانور نیز برای آنها بهکاررفته است.
او با تأکید بر اهمیت باستانشناختی دشت مرودشت افزود: بررسیها نشان میدهد دشت مرودشت نهتنها بیشترین تعداد سنگنوشتههای ساسانی را در خود جایداده، بهطوری که تاکنون بیش از ۵۰ کتیبه کشف و بازخوانی شده است، بلکه از نظر کتیبههای تدفینی ساسانی نیز رتبه نخست را دارد.
متن و ترجمه کتیبه نویافته
این کارشناس تاریخ افزود: این سنگنوشته در ۵ سطر به خط پهلوی کتابی نگاشته شده و بر اساس ترجمه دکتر اتابکی، مربوط به یکی از زرتشتیان اواخر دوره ساسانی است.
آوانویسی متن پهلوی: ۱. ēn daxmag ۲. ī bābak ۳. pūrag pus ۴. rāy kard ۵. xwēš
ترجمه فارسی: «این دخمک [را] بابک پسر پورگ برای خویش ساخت.»
نظر شما