تاریخ ایران باستان
-
عشق به ایران در آثار اسلامی ندوشن به مناسبت سالمرگ او؛
ایران، کشور آفتاب رخشان و آسمان پاک
اسلامی ندوشن در اولین مقالۀ کتاب «ایران چه حرفی برای گفتن دارد؟» سیمای ایران باستان را در چهار محور ترسیم میکرد: کشور آفتاب رخشان و آسمان پاک؛ واقع در ناف کره زمین، کم باران از اینکه آفتاب رخشان داشته، خورشید فرمانروا و مهر در نظر مردمش پایگاه خاص یافتند و آسمان صافضمیر مردمش را به عمق لایتناهی متوجه کرد.
-
نگاهی به کتاب «زندگی و اندیشه زرتشت»؛
دیدی نو از پیامبری کهن
کتاب «زندگی و اندیشه زرتشت» مجموعهای ارزشمند از مقالات و جستارهای برجستهترین پژوهشگران، ایرانشناسان و فرهنگدوستان است که با نگاهی ژرفکاوانه زوایای گوناگون زندگی و شخصیت زرتشت اسپنتمان و نیز باورها و کیش او را از زمینههای فرهنگی و اجتماعی تا تحولات تاریخی، واکاوی کردهاند.
-
نگاهی به کتاب «هخامنشیان در تاریخنگاری ساسانی»؛
غیبت هخامنشیان در تاریخنگاری ساسانی
چرا یادی از هخامنشیان در آثار تاریخی و روایات ملی بازمانده از دورههای قدیم باقی نمانده و دلیل این فراموشی ظاهری چیست؟ از همان آغاز آشنایی مورخان غربی با منابع تاریخ ملی ایران، همواره این پرسش مطرح بود که چرا تاریخ و دودمان هخامنشی که در منابع غربی نمود فراوان یافتهاند. در تاریخنگاری ایرانی خبری نیست و این مساله سپس با رمزگشایی متون میخی برای ایرانیان نیز پرسش برانگیز شد.
-
نگاهی به کتاب «تاریخ زرتشتیان: تأثیر پارسیان بر زرتشتیان کرمان»؛
درهم تنیدگی مناسبات پارسیان هند با زرتشتیان ایران
زرتشتیان ایران متأثر از فعالیتهای پارسیان هند به زنده نگاه داشتن آیینهای دینی و بازسازی اماکن دینی خود پرداختند و با بنیان انجمنها و تلاش برای برقراری روابط مناسب با دولت مردان محلی به بازستانی حقوق اجتماعی خود برآمدند.
-
پژوهشگر و نویسنده حوزه فرهنگ و ادبیات عامه:
«ایران» واژهای که شکست را نمیشناسد
چهارمحال و بختیاری - عباس قنبری عدیوی، پژوهشگر و نویسنده حوزه فرهنگ و ادبیات عامه با تحلیل واژه «ایران»، از ریشه باستانی آن سخن گفت و آن را با استواری مردم این سرزمین در گذر از سختیها پیوند زد.
-
نگاهی به کتاب «نوروز و فلسفه هفتسین»؛
نوروز و ایران از یکدیگر جداشدنی نیستند
نوروز یکی از کهنترین جشنهای به جا مانده از دوران باستان است و در میان آداب و سنن و جشنهای پرشمار ایرانی، نوروز شاه ستون همه این مراسم است و از این رو ایران و نوروز و ایرانی از یکدیگر جداشدنی نیستند. نوروز ستون استوار و فرهنگ پایدار و شناسه ارزشمند ایران است. همپرسگی نوشتار در پی آن است که نشان دهد سفره بسان یک کتابخانه اندیشهساز است تا در پی چینش و نگرش بدان از خود بیرون رویم و سپس به خویش بازگردیم.
-
با بهرهگیری از نوشته تورج دریایی به مناسبت نوروز ۱۴۰۵؛
زایش دوباره زندگی و تولد دگرباره دنیا
نوروز مفرحترین و مهمترین جشن ایرانیان و همسایگان آسیاییشان به شمار میرود. ایرانیان بر این باورند که اعتدال بهاری نشانه تغییر سال، زایش دوباره زندگی و تولد دگرباره دنیاست. همین باور اساس جشن نوروز، سنتی با سه هزار سال پیشینه را بنا نهاده است.
-
ژرفکاوی و رازیابی سفره هفتسین نوروز ایرانیان؛
هفتسین تجسم امشاسپندان
گمانهزنیهای بسیاری درباره معنای نمادین هفتسین وجود دارد اما معتبرترین و پذیرفتهشدهترین تفسیر آن است که هفت قلم موجود در سفره هفتسین، تجسم ایده زرتشتی امشاسپندان است.
-
نگاهی به «چهارشنبه سوری؛ جشن عروج ارواح مردگان به عالم زندگان»؛
چهارشنبه سوری به روایت علی بلوکباشی
رسم افروختن آتش در شب چهارشنبهسوری این جشن را با مناسک کهن آتش افروختن در جشنهایی مانند نوروز، آذر جشن (در شب آغاز زمستان و سال نو در ایران باستان) و سده (در دهم بهمنماه، شب آغاز چله کوچک و پایان چله بزرگ زمستان در تقویم کنونی) پیوند میدهد. آتش چنان در فرهنگ چهارشنبهسوری نهاده شده است که هرگز نمیتوان حضور آن را در این جشن نادیده انگاشت.
-
نگاهی به کتاب «نشان اسطوره بر جغرافیای ایرانشهر»؛
پیشدادیان، کیانیان و پهلوانان ایرانشهر
کتاب «نشان اسطوره بر جغرافیای ایرانشهر» پژوهشی است که کوشیده تا ردپای اسطورههای ایرانی در منابع تاریخی، کتابهای جغرافیایی و آثار مکتوب جمعآوری شده از فرهنگ عامه مورد شناسایی قرار گیرد.
-
یادداشت اختصاصی روزبه زرینکوب در رثای عبدالمجید ارفعی؛
بیچاره دانش، بیچاره دانشگاه
روزبه زرینکوب در یادداشتی نوشت: استاد عبدالمجید ارفعی نه پیش از انقلاب اسلامی و نه پس از آن، هرگز عنوان رسمی استادی دانشگاه نیافت. با این حال، به کار علمی خود پرداخت و البته این دانش و دانشگاه در ایران بود که از وجود و حضور این دانشی مرد محروم ماند.
-
وزیر فرهنگ در آیین افتتاحیه هجدهمین جشنواره هنرهای تجسمی فجر:
قداستبخشی به آب ریشه در فرهنگ دیرپای ایران دارد
وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با اشاره به تاریخ هرودوت، درباره جایگاه آب در فرهنگ ایران گفت: هرودوت، مورخ نامی یونان، پنج قرن پیش از میلاد درباره ایرانیان نوشته است که آنان در رودخانه تف نمیکنند و دستهای آلوده خود را در آن نمیشویند زیرا رود را محترم میدارند این قداستبخشی به آب، ریشه در فرهنگ دیرپای ایران دارد.
-
پیامهای تسلیت برای درگذشت عبدالمجید ارفعی؛
ضایعهای جبرانناپذیر برای حافظه تاریخی ایران
صالحی امیری نوشت: فقدان این چهره برجسته علمی، ضایعهای جبرانناپذیر برای جامعه پژوهشی کشور و حوزه مطالعات میراثفرهنگی است؛ لیکن میراث فکری و دستاوردهای علمی وی همچنان چراغ راه محققان، دانشجویان و علاقهمندان به تاریخ و تمدن ایران خواهد بود و نام نیک او در سپهر فرهنگ و دانش این مرز و بوم جاودانه خواهد ماند.
-
ادای دین به واپسین کتیبهخوان خط میخی عیلامی و مترجم منشور کوروش؛
پیکر استاد ارفعی در مقبره مشاهیرِ حافظیه به خاک سپرده میشود
مدیرکل میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی استان فارس اعلام کرد که پیکر عبدالمجید ارفعی، عیلامشناس نامدار و مترجم بزرگ کتیبههای تختجمشید و منشور کوروش در مقبره مشاهیرِ جوار حافظیه به خاک سپرده خواهد شد.
-
انتشار کتاب «فرهنگ پزشکی انگلیسی- فارسی»؛
کهنترین مطالب پزشکی در عهد باستان به زبان پهلوی است
حرفه پزشکی پیشینهای دراز در سرزمین ایران دارد. قدیمیترین مطالب پزشکی در عهد باستان و به زبان پهلوی نوشته شده است. نوشتههای پزشکی به زبان فارسی امروزی دست کم هزار سال قدمت دارد.
-
انتشار شماره جدید دوفصلنامه موزه ملی ایران؛
گامی موثر برای شناساندن گنجینههای موزه ملی ایران
جدیدترین شماره دوفصلنامه «موزه ملی ایران» با مقالاتی از پژوهشگران ملی و بینالمللی منتشر شد.
-
از سوی نشر شیرازه منتشر شد؛
چانهزنی بر سر گذشته
کتاب «چانهزنی بر سر گذشته» به بررسی رویدادهای خاورمیانه در دو دهه پس از جنگ جهانی اول از منظر باستانشناسی میپردازد.
-
توسط انتشارات سپیدرود منتشر شد؛
«از دیلمان تا گیلان»؛ کاوشی باستانشناختی و زیستشناسی
گیلان- کتاب «از دیلمان تا گیلان» با اشاره به فرهنگ دیرپا و ارائه توضیحاتی درباره تاریخ منطقه گیلان، کاوشی باستانشناختی و زیستشناسی پیش روی مخاطبان و علاقهمندان به این حوزه قرار داده است.
-
انتشار کتاب «پادشاهان، جادوگران و کودکان»؛
بازاندیشی در بنیانهای اندیشه و قدرت در تمدن ایرانی
پادشاهان، جادوگران و کودکان نه صرفاً مجموعهای از یادداشتهای تاریخی، بلکه بازاندیشی در بنیانهای اندیشه و قدرت در تمدن ایرانی است؛ پژوهشی میانرشتهای که در آن نویسنده از مرزهای تاریخنگاری سنتی فراتر میرود و پرسشهای فلسفی و انسانشناختی را به دل متنهای باستانی میبرد.
-
نشست جهان هزارافسان ایرانی برگزار شد؛
هزارافسان شاهبیت غزل ایراندوستی بهرام بیضایی
شاهین آریامنش گفت: هزارافسان شاهبیت غزل ایراندوستی بهرام بیضایی است و با این اثر نهتنها تلاش میکند به ریشهیابی خاستگاه هزارافسان بپردازد بلکه پایبندی خود را به ایران و فرهنگ آن نشان میدهد و افزونبرآن پاسخ کسانی را میدهد که با تاختن به فردوسی، از ضحاک شخصیتی دیگرگون و استبدادستیز برساختند.
-
قائم مقام خردسرای فردوسی مطرح کرد؛
فردوسی، فریادگر ایران در زمانه خفقان/ از نکوهش جنگ تا آزادی عقیده
خراسانرضوی - قائم مقام خردسرای فردوسی گفت: در دورانی که سخن گفتن از ایران جرم بود و شاهنامه را «گنهنامه» میدانستند، فردوسی با شاهنامه نام ایران را فریاد زد و از نکوهش جنگ، احترام به طبیعت و حیوانات و آزادی عقیده سخن گفت.
-
اسطورهشناسی بیضایی در گفتوگو با ابوالقاسم اسماعیلپورمطلق؛
بهرام بیضایی؛ اسطورهشکنِ اسطورهآفرین
ابوالقاسم اسماعیلپور مطلق گفت: نگاه بهرام بیضایی به اساطیر ایران با آنچه ما از اساطیر ایرانی داریم متفاوت نیست، بلکه او فقط اسطورهشکنی و اسطورهآفرینی میکند تا مثلاً آرش را به قرن بیستم بیاورد و بازگوکنندۀ آرش مدرن باشد که در اصل محتوا با او یکی است اما در شکل بیان دگرگون شده است.
-
نخستین جلد «فرهنگ زبان اوستایی» رونمایی شد؛
اوستا میراث مشترک همه ایرانیان است
دکتر ژاله آموزگار در جلسه نقد و بررسی کتاب «فرهنگ زبان اوستایی» تأکید کرد اوستا تنها متعلق به زرتشتیان نیست بلکه میراث مشترک همه ایرانیان است.
-
گفتوگو با تورج دریایی درباره بهرام بیضایی؛
بیضایی فرهنگ ایرانزمین را پربارتر کرد
تورج دریایی گفت: بهرام بیضایی به نیکوترین شکل، خویشکاری خود را میدانست. او ساخت، نوشت و سخن گفت و فرهنگ ایرانزمین را پربارتر کرد و به ما «زندآگاهی» خود را آموخت. از همین رو، از او قدردانم، چرا که نمونهای الهامبخش برای زندگی ما در دورانی دوچندان آشفته است.
-
پنجمین نشست انسانشناسی اسطوره و آب؛
مفهوم آب در اساطیر کهن ایرانی
نشست «مفهوم آب در اساطیر کهن ایرانی» با سخنرانی ابولقاسم اسماعیلپورمطلق برگزار میشود.
-
در کتابخانه ملی برگزار میشود؛
رونمایی نخستین جلدِ «فرهنگ زبان اوستایی»
کتاب «فرهنگ زبان اوستایی» نوشته نیما سجادی در کتابخانه ملی رونمایی میشود. در این رویداد حضور جمعی از استادان و پژوهشگران برجسته، درباره اهمیت، روش و جایگاه این اثر گفتوگو خواهد شد.
-
نگاهی به کتاب «ملیسازی ایران» نوشته افشین مرعشی؛
تولد ایران به مثابه ملتی مدرن
سالهای بررسیشده در این کتاب برای شناخت رابطه دولت و جامعه که باعث زاده شدن ایران به مثابه ملتی مدرن شد واجد اهمیت است، این سالها به همان اندازه برای شناخت ریشههای پدیده دو فرهنگی در ایران مدرن نیز اهمیت دارد پدیدهای که به ماجرای اصلی تاریخ مدرن ایران تبدیل شد.
-
روایتی تازه از افول و سقوط شاهنشاهی ساسانی؛
افول ساسانیان برآیند یک فروپاشی ناگهانی نیست
پروانه پورشریعتی گفت: افول ساسانیان برآیند یک فروپاشی ناگهانی نیست، بلکه نتیجه فرسایش تدریجی ساختارهای سیاسی، اجتماعی و دینی است. او با بازخوانی جغرافیای خراسان و نقد روایتهای رایج فتوحات، میان «خراسان درونی» و «خراسان بیرونی» تمایز گذاشت و نشان داد که الگوی استقرار اعراب و روند اسلامپذیری، پیچیدهتر و تدریجیتر از روایتهای کلاسیک بوده است.
-
در نشست تخصصی «شب چله (یلدا)»؛
جشنی علمی برخاسته از دانش نجوم ایرانیان کهن
محمد رسولی با تأکید بر ریشههای علمی یلدا، این آیین کهن را حاصل کشفی دقیق از گردش زمین و خورشید دانست، جشنی که به گفته وی، نشاندهنده دانش پیشرفته ایرانیان در هزاران سال پیش است.
-
نگاهی به ریشهها و نمودهای شب چله(یلدا) در تاریخ و فرهنگ ایران؛
شب رهایی مهر از سیاهیهای اهریمنی
بنا بر باور پیشینیان، در پایان این دراز شب، که اهریمنی و گجستهاش میدانستند و میدانند، تاریکی شکست میخورد، روشنایی پیروز و خورشید زاده میشود و روزها رو به بلندی مینهد. زایش خورشید و آغاز دی را، آیینها و فرهنگهای بسیاری از سرزمینهای کهن آغاز سال قرار دادند، به شگون روزی که خورشید از چنگ شبهای اهریمنی رهایی مییافت و روزی سپند برای مهرپرستان بود.