به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، اسماعیل یوردشاهیان با اشاره به نقش و ظرفیت هجدهمین نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی برای شکلگیری یک فرهنگ گفتوگویی بین گروههای مختلف قومی و مذهبی در این استان بیان کرد: این استان از نظر قومی و مذهبی تنوع زیادی دارد و در طول تاریخ، میان اقوام ساکن آن پیوندهای تاریخی، خانوادگی و فرهنگی شکل گرفته است.
وی افزود: میان این اقوام، اسطورهها، افسانهها، داستانها و رویدادهای مشترکی وجود دارد که میتواند زمینه گفتوگو و شناخت متقابل را فراهم کند. کتاب میتواند این روایتهای مشترک را دوباره مطرح و زمینه شکلگیری گفتوگو میان مردم را فراهم کند. زمانی که یک داستان یا روایت تاریخی در قالب کتاب منتشر میشود، درباره ریشهها و هویت آن گفتوگو شکل میگیرد و دیدگاههای مختلف مطرح میشود.
نویسنده کتاب «آن جا که زاده شدم» با اشاره به تجربه خود درباره رمان «سامانچی قیزی» توضیح داد: در کودکی تابلویی را در خانههای مختلف آذربایجان غربی میدیدم که تصویر دختری را با ساقههای گندم در پشت سرش نشان میداد. مردم این تصویر را «دختر کاهفروش» مینامیدند. زمانی که داستان این شخصیت را نوشتم، افراد مختلف درباره هویت او دیدگاههای متفاوتی مطرح کردند. هر گروه روایت خاصی درباره این شخصیت داشت. این نمونه نشان میدهد که یک روایت مشترک میتواند زمینه گفتوگو درباره تاریخ و هویت را ایجاد کند بنابراین کتاب، داستان، رمان، روایت تاریخی، موضوع علمی و افسانه میتواند موضوع گفتوگو میان مردم باشد. نمایشگاه کتاب استان آذربایجان غربی نیز میتواند چنین فضایی را ایجاد کند و محل دیدار نویسندگان، ناشران و مخاطبان باشد.
کتاب و امکان دیالوگ
یوردشاهیان با تاکید بر اهمیت گفتوگو در شکلگیری فرهنگ بیان کرد: گفتوگو با صحبت روزمره تفاوت دارد. گفتوگو به شکلگیری فرهنگ کمک میکند و جامعهای که دیالوگ در آن جریان داشته باشد، امکان رشد فرهنگی بیشتری پیدا میکند. کتاب میتواند یکی از زمینههای اصلی این دیالوگ باشد. آذربایجان غربی از نظر زبانی نیز تنوع زیادی دارد. زبان آشوری، ارمنی، کردی با گویشهای مختلف و ترکی آذربایجانی در این منطقه رواج دارد و زبان فارسی نیز میان اقوام مختلف مورد استفاده قرار میگیرد. این تنوع زبانی ظرفیت مهمی برای فعالیتهای فرهنگی و ادبی ایجاد میکند.
نویسنده کتاب «کودکی که فروخته شد» درباره اهمیت نقش زبان فارسی برای همه قومیتهای ایرانی گفت: زبان فارسی زبان ملی من است و حتی زمانی که در فرانسه بودم، به زبان فارسی مینوشتم. در کنار آن انتشار آثار به زبانهای منطقه نیز میتواند به حفظ و معرفی فرهنگ اقوام کمک کند. کتابهایی که به زبان ترکی یا کردی منتشر میشوند، برای گسترش دامنه مخاطبان خود به حمایت و توزیع مناسب نیاز دارند.
وی اضافه کرد: من در کتاب «تبارشناسی قومی و حیات ملی» به ریشههای اقوام منطقه پرداخته و سنگنوشتهها و اسناد تاریخی مختلفی را بررسی کردهام. در این پژوهش درباره ترکها، آشوریها، کردها، ارمنیها و دیگر اقوام منطقه مطالبی گردآوری شده است. نتیجه این پژوهش نشان داد که اقوام منطقه ریشههای تاریخی و فرهنگی مشترکی دارند و در دورههای مختلف تاریخی با یکدیگر پیوند پیدا کردهاند. این پیوندهای تاریخی در زبان نیز دیده میشود. میان زبان فارسی و زبان ارمنی واژههای مشترکی وجود دارد که بخشی از ارتباط تاریخی این دو فرهنگ را نشان میدهد.
یوردشاهیان در ادامه به یکی از روایتهای محلی اشاره کرد و ادامه داد: سالها پیش، زمانی که همراه دانشجویانم در روستایی نزدیک ساحل دریاچه ارومیه پژوهش میکردیم، با زنی سالخورده روبهرو شدیم که درباره چیدن زنبقهای بنفش هشدار داد و آن را گناه دانست. وقتی درباره دلیل این باور پرسوجو کردم، گفته شد که این گلها از خاکستر چشمهای دختری روییدهاند. بعدها در موزه آرمیتاژ با مجسمهای روبهرو شدم که اطلاعات آن به روایتی مربوط به منطقه غرب دریاچه ارومیه اشاره داشت. این موضوع باعث شد درباره افسانه زنبقهای بنفش بیشتر تحقیق کنم. نتیجه پژوهشهایم را در قالب اثری با عنوان «ترانهی آبی و اورمیای بنفش» منتشر کردم. این روایت نشان میدهد که برخی ریشههای فرهنگی و افسانههای محلی میتوانند قرنها در حافظه مردم باقی بمانند.
او درباره نقش ادبیات در ارتباط میان فرهنگها گفت: کتاب میتواند روایتگر تاریخ، رنجها، شادیها و اتفاقات یک دوره باشد. وقتی مخاطب رمانی را میخواند، با زندگی، فرهنگ و تاریخ یک منطقه آشنا میشود. این ارتباط میتواند زمینه شناخت فرهنگهای مختلف را فراهم کند. رمان میتواند نوعی گزارش از زندگی و فرهنگ یک جامعه باشد و روایت تاریخمند زندگی مردم را منتقل کند. در ادبیات شرق شعر جایگاه مهمی داشته است و داستانهایی مانند «هزار و یک شب» نیز سابقه طولانی دارند. گسترش رمان میتواند به توسعه ارتباطات فرهنگی و ثبت روایتهای اجتماعی کمک کند.
مشکلات توزیع کتاب در استان آذربایجان غربی
نویسنده کتاب «باغ غبار» یکی از مشکلات حوزه نشر در استان را توزیع کتاب دانست و گفت: بسیاری از کتابهای من در تهران منتشر میشوند و برای رساندن آنها به شهرستانها با مشکل روبهرو هستم. ناشران معمولاً شمارگان محدودی دارند و ارسال کتاب به شهرستان برای آنها دشواریهایی در زمینه فروش و بازگشت هزینه ایجاد میکند. در نتیجه کتاب گاهی به دست مخاطبان اصلی خود در استان نمیرسد.
وی افزود: نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی میتواند در توزیع آثار نویسندگان استان و معرفی کتابهای مرتبط با فرهنگ منطقه نقش داشته باشد. سال گذشته نشر فرزانه رمان جدید من با عنوان «زندانی جزیره آرزو» را منتشر کرد و امیدوارم این اثر و دیگر کتابهای نویسندگان استان در این دوره از نمایشگاه کتاب استان عرضه شوند.
نویسنده کتاب «زبان، ذهن و معنا» درباره برنامههای پیشنهادی برای هجدهمین نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی گفت: در کنار عرضه کتاب، میتوان نشستهایی با حضور نویسندگان، شاعران و ناشران برگزار کرد. در نمایشگاه بینالمللی کتاب فرانکفورت، نویسندگان و شاعران در نشستهای مختلف حضور پیدا میکنند و درباره آثارشان صحبت میکنند. ناشران نیز کتابهای نویسندگان را معرفی میکنند. برگزاری چنین برنامههایی میتواند فضای گفتوگو را در نمایشگاه تقویت کند. اگر در زمان برگزاری نمایشگاه در ارومیه باشم، از حضور در چنین نشستهایی استقبال میکنم و علاقهمندم با مردم و مخاطبان دیدار داشته باشم.
یوردشاهیان در بخش دیگری از سخنان خود درباره ویژگیهای نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی اشاره کرد: نمایشگاه کتاب باید امکان حضور اقوام مختلف و گفتوگوی آزاد میان آنها را فراهم کند. برای همه اقوام میتوان فضای معرفی و تبلیغات ایجاد و درباره زبان، ادبیات و گویشهای منطقه برنامهها و نشستهای مختلفی برگزار کرد. فضای فرهنگی نمایشگاه کتاب باید امکان گفتوگو درباره ادبیات و فرهنگ را فراهم کند. مسائل سیاسی میتواند در حوزه فعالیت سیاستمداران دنبال شود و نمایشگاه کتاب به موضوعات فرهنگی، ادبی و زبانی اختصاص داشته باشد.
وی همچنین با ارائه پیشنهادی برای حمایت از نویسندگان و ناشران محلی گفت: تشکیل یک اتحادیه نشر منطقهای میتواند به انتشار و توزیع آثار نویسندگان شهرهای مختلف کمک کند. در برخی کشورها، گروههایی از شاعران و نویسندگان با همکاری یکدیگر آثارشان را منتشر و در شهرهای مختلف توزیع میکنند. چنین مدلی میتواند به رونق نشر محلی کمک کند. نویسندگان جوان بسیاری با آثار خوب در شهرهای مختلف استان حضور دارند که برای انتشار کتاب با مشکل مواجه هستند. حمایت از ناشران منطقهای و ایجاد سازوکارهای مناسب برای انتشار آثار این نویسندگان میتواند به گسترش فعالیتهای ادبی کمک کند.
این پژوهشگر و مدرس دانشگاه انتشار الکترونیکی را یکی از راههای گسترش دسترسی به کتاب دانست و ادامه داد: انتشار کتاب در فضای مجازی میتواند امکان دسترسی مخاطبان در شهرهای مختلف را افزایش دهد. برخی از آثار من در خارج از ایران به شکل الکترونیکی عرضه شدهاند و بخش قابل توجهی از فروش آنها از این طریق انجام شده است. همچنین در دانشگاههای مختلف میتوان کتابهای الکترونیکی را در اختیار دانشجویان قرار داد و از این طریق دسترسی به آثار افزایش پیدا میکند. توسعه انتشار دیجیتال میتواند به گردش کتاب و دسترسی آسانتر مردم به آثار کمک کند.
یوردشاهیان به کمبود فضای نگهداری کتاب در منازل مردم نیز اشاره کرد و گفت: در خانه خودم بیش از چهار هزار جلد کتاب دارم و دیگر فضای کافی برای نگهداری کتاب وجود ندارد. توسعه کتابخانههای عمومی و انتشار الکترونیکی میتواند بخشی از این مسئله را مدیریت کند.
وی در پایان گفت: از مردم میخواهم کتاب بخوانند و بهویژه آثار نویسندگان سرزمین خودشان را مطالعه کنند. نویسندگان ایرانی آثار ارزشمندی دارند و باید این آثار بیشتر دیده و معرفی شوند. زمانی که مردم یک جامعه به آثار نویسندگان و زبان ادبی خود توجه کنند، زمینه معرفی این آثار در سطح جهان نیز فراهم میشود. توجه به ادبیات فارسی و آثار نویسندگان ایرانی میتواند به معرفی فرهنگ و ادبیات کشور کمک کند.
هجدهمین نمایشگاه کتاب آذربایجان غربی به همت خانه کتاب و ادبیات ایران، با همکاری اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی استان آذربایجان غربی و حمایت معاونت امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، از ۳۰ شهریور تا ۵ مهر ۱۴۰۵ در تالار وحدت ارومیه برگزار میشود.
نظر شما