سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- کتاب «آمریکاییها در ایران دوره قاجار؛ شکلگیری و گسترش هیاتهای تبشیری آمریکایی در سالهای ۱۹۲۵-۱۸۳۴» نوشته اعظم فولادیپناه از سوی انتشارات مروارید منتشر شد.
حضور مبلغان مذهبی آمریکایی در شمال غربی ایران طی سده نوزدهم میلادی، نقطه آغاز شکلگیری روابط غیررسمی دو کشور بود؛ رویارویی خاصی میان سنتهای دیرین جامعه قاجاری و نهادهای مذهبی-خدماتی برخاسته از جنبشهای دینی غرب. کتاب «آمریکاییها در ایران دوره قاجار: شکلگیری و گسترش هیاتهای تبشیری آمریکایی در سالهای ۱۸۳۴-۱۹۲۵» اثری پژوهشی و تاریخنگارانه است که گامبهگام تحولات حضور حدودا نودساله این هیئتها را مرور میکند.
این پژوهش دوره زمانی دقیق بین ورود نخستین میسیونرهای پروتستان به مناطقی مانند ارومیه تا سالهای پایانی حکومت قاجار را زیر ذرهبین قرار میدهد و نشان میدهد چطور جریانی که با انگیزه تبلیغ دینی آغاز شد، در طول چند دهه به متغیری اثرگذار در ساختار آموزشی، بهداشتی و حتی مناسبات سیاسی منطقه تبدیل شد.
بررسی روند فعالیت میسیونرها بدون شناخت بستر پیدایش آنها در مبدأ ممکن نیست؛ به همین دلیل نویسنده در ابتدا به زمینههای مذهبی و اجتماعی ایالات متحده در آن دوران پرداخته و نشان میدهد رونق اقتصادی و احیای دینی ناشی از «جنبش بیداری بزرگ دوم» چگونه کلیساهای آمریکایی را به ارسال مبلغان به خاورمیانه سوق داد. شخصیتهایی همچون جاستین پرکینز با استقرار در آذربایجان، تمرکز اولیه خود را روی جوامع مسیحی بومی بهویژه آشوریان و ارامنه گذاشتند.
با این حال مواجهه با خطوط قرمز جامعه مسلمانان و قوانین زمانه، مسیر آنها را تغییر داد و مبلغان دریافتند که کارآمدترین راه برای تثبیت حضور و جلب اعتماد، گره زدن تبلیغ مذهبی با ارائه خدمات عینی است. همین تغییر تاکتیک به ساخت نخستین مدارس دخترانه و پسرانه به سبک مدرن، درمانگاهها، بیمارستانها و راهاندازی چاپخانهها در شهرهایی چون ارومیه، تبریز، تهران و همدان انجامید.
نویسنده با تکیه بر اسناد مکتوب، خاطرات میسیونرها، مکاتبات اداری و منابع متعدد فارسی و انگلیسی، مناسبات این هیئتها را با حاکمان محلی، شاهزادگان و دربار قاجار بازمیخواند. تعامل مقامات قاجاری با آمریکاییها همواره یکدست نبود؛ گاهی از خدمات پزشکی و آموزشی آنها استقبال میشد و گاهی اقداماتشان حساسیتهای مذهبی و سیاسی ایجاد میکرد.
متن همچنین مواجهه این میسیونرها با رقبای اروپایی مانند هیئتهای کاتولیک فرانسوی یا انگلیکانهای بریتانیایی را در کنار چالشهای منطقهای به تصویر میکشد. در طول فصلها مخاطب متوجه میشود که چگونه راهاندازی موسسات درمانی و آموزشی، پیامدهای غیرمنتظرهای مثل آشنایی جامعه محلی با علوم جدید، طب مدرن و تغییر وضعیت آموزش زنان داشت؛ دستاوردهایی که از اهداف صرفا دینی مبلغان فراتر رفت.
کتاب «آمریکاییها در ایران دوره قاجار» روایتی مستند از یکی از اولین نقاط تماس ایران با نوسازی غرب ارائه داده و نشان میدهد پایههای اولیه آشنایی جامعه ایرانی با آمریکا، سالها پیش از ورود مستشاران نظامی و سیاسی، چطور در دهکدهها و شهرهای کوچک قاجاری بنا شد.
کتاب «آمریکاییها در ایران دوره قاجار؛ شکلگیری و گسترش هیاتهای تبشیری آمریکایی در سالهای ۱۹۲۵-۱۸۳۴» نوشته اعظم فولادیپناه در ۵۰۰ صفحه و قیمت یک میلیون و ۴۰۰ هزار تومان از سوی انتشارات مروارید منتشر شد.
نظر شما