به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در خرمآباد، نشست تخصصی بررسی و نقد کتاب «کَلوک» با عنوان «پژوهشی پیرامون زندگی کارگران ساختمانی در شهر خرمآباد» به همت انجمن جامعهشناسی ایران شعبه لرستان و با همکاری کارگروه جامعهپژوهی بنیاد ایرانشناسی در بنیاد ایرانشناسی لرستان برگزار شد.
رئیس انجمن جامعهشناسی لرستان در این نشست با اشاره به اهمیت موضوع کتاب، کارگران ساختمانی را از آسیبپذیرترین گروههای شغلی کشور دانست که با ناامنی شغلی، نبود بیمه کافی، درآمد ناپایدار، بیکاری فصلی و مخاطرات جدی محیط کار روبه رو هستند.
امین روشنپور تأکید کرد: کتاب کلوک با تکیه بر پژوهش میدانی و مطالعات فرودستان، تصویری دقیق از وضعیت اجتماعی و اقتصادی کارگران ساختمانی خرمآباد ارائه کرده و میتواند در شناخت واقعیتهای محلی و تقویت عدالت اجتماعی نقش مؤثری ایفا کند.
پژوهشی برخاسته از تجربه زیسته
مؤلف کتاب نیز در این نشست، انگیزه اصلی نگارش اثر را بازتاب زندگی گروهی عنوان کرد که کمتر فرصت دیده شدن و بیان مسائل خود را دارند.
ایرج حقندری با اشاره به تجربه شخصی خود از زیست در خانوادهای کارگری، گفت: این پژوهش بر پایه حضور چندماهه در میدان، گفتوگو با کارگران ساختمانی و انجام مصاحبههای عمیق با ۱۸ خانواده شکل گرفته و تلاش کرده است روایت زندگی روزمره آنان را بدون فاصله و با اتکا به مشاهده مستقیم بازنمایی کند.
به گفته نویسنده، یافتههای پژوهش در قالب ۱۳ مقوله و حدود ۱۴۰ مفهوم سامان یافته و عواملی همچون پیشینه اقتصادی ضعیف، توسعه نیافتگی منطقه، نبود فرصتهای شغلی، فشار معیشتی، ناامنی شغلی و نگاه فرهنگی به کار یدی از مهمترین مؤلفههای شکل دهنده زیست کارگران ساختمانی معرفی شده است.
روایت علمی از رنج پنهان کارگران
در ادامه نشست، سخنرانان با ارزیابی ابعاد مختلف کتاب، مهمترین ویژگی آنرا حضور مستقیم پژوهشگر در میدان، اتکا به دادههای اصیل، روایت تجربه زیسته و تبدیل رنج روزمره کارگران به مسئلهای جامعه شناختی عنوان کردند.
آنان انتخاب عنوان کتاب را نیز متناسب با محتوای آن دانستند و معتقد بودند کَلوک به عنوان عنصر پیونددهنده آجرها، استعارهای از جایگاه کارگر ساختمانی است که جامعه را میسازد اما خود کمتر دیده میشود و از کمترین بهرهمندی اجتماعی برخوردار است.
کَلوک بستری برای نقد ساختاری نابرابری
رئیس گروه جامعهشناسی مردممدار انجمن جامعهشناسی ایران نیز کتاب کَلوک را اثری مسئلهمحور توصیف کرد که از توصیف صرف وضعیت معیشتی فراتر رفته و تلاش کرده است که جایگاه کارگر ساختمانی را در پیوند با توسعه نامتوازن، بازار کار غیررسمی، مهاجرت، نابرابری ساختاری و فقدان حمایت های نهادی تحلیل کند.
مجتبی ترکارانی افزود: این اثر با اتکا به تجربه میدانی، امکان گفت وگوی نظری درباره مفهوم کارگر، عاملیت، مقاومت روزمره و سازوکارهای تولید نابرابری را فراهم کرده و میتواند زمینهساز پژوهشهای تکمیلی در حوزه جامعهشناسی کار و فرودستان باشد.
کلوک رنج کارگران را به مسئله جامعه شناختی تبدیل کرده است
رئیس گروه جامعهشناسی مردم مدار انجمن جامعهشناسی ایران، کتاب کلوک را اثری مسئله محور دانست و گفت: ارزش این پژوهش تنها در روایت وضعیت معیشتی کارگران ساختمانی نیست، بلکه در این است که نشان میدهد چگونه هویت کارگر در بستر شرایط تاریخی، اقتصادی، فرهنگی و نهادی شکل می گیرد و بازتولید می شود.
ترکارانی تأکید کرد: این کتاب با عبور از روایتهای صرفا توصیفی، کارگران ساختمانی را در نسبت با بازار کار نابرابر، بیثباتی شغلی، مهاجرت، فشارهای ناشی از زیست شهری و ضعف نظامهای حمایتی تحلیل کرده است.
وی با برشمردن مهمترین ویژگیهای کتاب، مسئله محوری، اتکا به تجربه زیسته، حضور مستقیم پژوهشگر در میدان، تبدیل رنجهای روزمره به زبان تحلیل اجتماعی، نگاه تاریخی به مفهوم کارگر و ظرفیت اثر برای گفت وگوی نظری را از برجستهترین نقاط قوت این پژوهش عنوان کرد.
ترکارانی افزود: نویسنده کتاب به جای پرداختن به موضوعات انتزاعی دانشگاهی، از دل یک مسئله واقعی و انضمامی وارد پژوهش شده و همین حضور مستمر در میان کارگران موجب شده است ظرایف روابط کاری، اشکال ناامنی شغلی، تجربه تحقیر اجتماعی و شیوههای بقا در زندگی روزمره آنان به شکلی دقیق و مستند روایت شود.
به گفته وی، کتاب تلاش میکند درد و بیثباتی کارگران را از سطح روایتهای فردی فراتر برده و آن را به چارچوبی برای تحلیل ساختارهای اجتماعی تبدیل کند.
ترکارانی در ادامه با پرداختن به تاریخ اجتماعی لرستان، اظهار کرد: مفهوم امروزی کارگر حاصل یک فرآیند تاریخی است و در گذشته نیروی کار یدی با عناوینی مانند فهلهای و عمله شناخته میشد؛ عنوانهایی که بازتابدهنده منزلت پایین کار بدنی در ساختار اجتماعی آن دوره بودند.
وی افزود: توسعه نامتوازن و گذار ناقص از اقتصاد معیشتی به اقتصاد مزدبگیری شهری سبب شده است بسیاری از کارگران ساختمانی در وضعیتی معلق قرار گیرند؛ به گونهای که از شیوههای سنتی زندگی فاصله گرفتهاند، اما هنوز از حمایتهای نهادی، سرمایه فرهنگی و امنیت شغلی لازم برخوردار نیستند.
این جامعهشناس لرستانی با اشاره به مفهوم درماندگی و انتظار به عنوان یکی از محورهای اصلی کتاب، گفت: این وضعیت نباید به ویژگیهای فردی یا فرهنگی کارگران نسبت داده شود، بلکه محصول روابط نابرابر میان بازار کار غیررسمی، کارفرمایان، دولت و ساختارهای اقتصادی است.
به گفته ترکارانی، انتظار دائمی برای یافتن کار، دریافت دستمزد، رهایی از بی پناهی و فرسودگی، نتیجه مستقیم توسعه نیافتگی و نابرابریهای ساختاری است و هرگونه تحلیل جامعهشناختی باید این پیوند را مدنظر قرار دهد تا به سرزنش قربانی منجر نشود.
رئیس گروه جامعهشناسی مردممدار انجمن جامعهشناسی ایران با تأکید بر اینکه کارگران ساختمانی نباید صرفا قربانیانی منفعل تلقی شوند، گفت: این گروه در شرایط نبود امنیت شغلی و فقدان امکان اعتراض سازمان یافته، برای حفظ بقا از شیوههای گوناگون مقاومت روزمره بهره میگیرند.
وی با اشاره به نظریه سلاحهای ضعفا، این رفتارها را بخشی از راهبردهای بقا در برابر نابرابری دانست و افزود: کتاب کلوک با طرح این ابعاد، تصویری واقعبینانه از زندگی کارگران ارائه کرده و زمینه را برای توسعه جامعهشناسی مردممدار و نقد ساختاری نابرابریها فراهم ساخته است.
تأکید بر گسترش پژوهشهای مردممدار
شرکتکنندگان در این نشست، کتاب کلوک را نمونهای موفق از پژوهشهای کیفی و میدانی دانستند که با نثری روان، تجربه زندگی کارگران ساختمانی را به زبان علم و تحلیل اجتماعی ترجمه کرده و ضرورت توجه بیشتر نهادهای علمی و پژوهشی به مسائل گروههای کمتر دیده شده جامعه را یادآور میشود.
نظر شما