به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در زنجان، محسن جوادی در نشست فرهنگی «شاهنامه فردوسی و جلال خالقیمطلق» که به میزبانی فرهنگسرای امام خمینی(ره) شهرستان خرمدره برگزار شد، با گرامیداشت یاد و نام جلال خالقیمطلق، از او بهعنوان یکی از برجستهترین پژوهشگران شاهنامه یاد کرد و گفت: آنچه بیش از همه نام خالقیمطلق را ماندگار کرده، تصحیح انتقادی شاهنامه فردوسی است؛ اثری که حاصل چند دهه تلاش پیگیر، بررسی نسخههای متعدد دستنویس و پژوهشی دقیق و روشمند است.
وی با اشاره به جایگاه علمی این پژوهشگر افزود: خالقیمطلق، هرچند در حوزههایی چون حافظ، خیام، سعدی و دیگر شاعران نیز آثار ارزشمندی از خود بر جای گذاشته، اما بخش عمده عمر علمی خود را وقف شاهنامه کرده است. تصحیح شاهنامه به کوشش او، با اتکا به نزدیک به ۵۰ نسخه دستنویس، بهرهگیری از کهنترین و معتبرترین نسخهها از جمله نسخه فلورانس و استفاده از اصول علمی تصحیح متون، به متنی معتبر و ماندگار انجامیده است؛ متنی که همراه با یادداشتها، تعلیقات و واژهنامه، افق تازهای در شناخت این اثر بنیادین گشوده است.
معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی با قدردانی از برگزارکنندگان این آیین و استقبال دوستداران فرهنگ و ادب فارسی در خرمدره، گفت: برگزاری اینگونه آیینها در حقیقت پاسداشت پژوهش، خردورزی و میراث فرهنگی ایران است؛ زیرا شاهنامه تنها یک اثر ادبی یا حماسی نیست، بلکه یکی از بنیادیترین حلقههای اتصال هویت تاریخی و فرهنگی ایرانیان بهشمار میآید.
جوادی در ادامه سخنان خود با تأکید بر اینکه فردوسی تنها شاعر نیست، بلکه «حکیم» است، اظهار کرد: ارزش فردوسی صرفاً در توان شاعری او خلاصه نمیشود، بلکه عمق اندیشه، جهانبینی و نگاه حکیمانه او به هستی و زندگی، شاهنامه را به اثری ماندگار در فرهنگ ایرانی بدل کرده است. از همین روست که بزرگان فلسفه و ادب، از جمله ملاصدرا، از فردوسی با عنوان حکیم یاد کردهاند.
وی با اشاره به ابیاتی از شاهنامه، گفت: در نگاه فردوسی، خداوند فراتر از ادراک محدود حسی و ذهنی انسان است و این تلقی، از ژرفای معرفتی و هستیشناسانه او حکایت دارد. در عین حال، حکمت فردوسی تنها به مباحث نظری و الهی محدود نمیشود، بلکه در اخلاق، فلسفه زندگی، مسئولیتپذیری و شیوه زیستن نیز جلوهای روشن دارد.
معاون فرهنگی وزیر فرهنگ و ارشاد اسلامی با استناد به ابیات مشهور شاهنامه افزود: فردوسی فلسفه زندگی را در چند اصل بنیادین خلاصه میکند؛ اندیشیدن به گذر این جهان، پرستش دادگر، پرهیز از آزار دیگران و احساس مسئولیت در برابر خداوند. این آموزهها، همان راه رستگاری و سعادتاند که در متون دینی و سنت اخلاقی ایرانی نیز بر آنها تأکید شده است.
جوادی با بیان اینکه یکی از مهمترین پیامهای شاهنامه، آزار نرساندن به دیگری است، گفت: فردوسی رستگاری را در پرهیز از آزار دیگران میداند و این نگاه چنان فراگیر است که حتی مهربانی با جانداران را نیز دربر میگیرد. اگر بشر همین اصل ساده اما عمیق را مبنای مناسبات خود قرار دهد، بسیاری از رنجها، خشونتها و تلخیهای زندگی جمعی کاهش خواهد یافت.
وی همچنین خردورزی را از ارکان اصلی حکمت فردوسی برشمرد و اظهار کرد: در شاهنامه، خرد راهنمای انسان در دنیا و آخرت است. فردوسی خرد را «چشم جان» میداند و بر این باور است که بدون خرد، حتی نیت نیک نیز ممکن است به نتیجه درست نرسد. از این منظر، شاهنامه فقط کتاب پهلوانی و حماسه نیست، بلکه کتاب آموزش اخلاق، تدبیر، تشخیص و درست زیستن است.
جوادی ادامه داد: فردوسی واقعیت زندگی را آنگونه که هست به تصویر میکشد و یادآور میشود که دستیابی به دانش، کامیابی و گنج معرفت، بدون رنج و کوشش ممکن نیست. این نگاه، بخش مهمی از حکمت عملی شاهنامه را شکل میدهد؛ حکمتی که علم، تجربه، فرهنگ، معنویت و خرد را در پیوند با یکدیگر میبیند.
وی در بخش دیگری از سخنان خود، برداشت شخصیاش از علت نامیدن فردوسی به عنوان «حکیم» را تشریح کرد و گفت: به گمان من، حکیم کسی است که تنها به ظاهر مسائل نمیپردازد، بلکه ریشه درد را میشناسد و برای درمان آن میکوشد. فردوسی نیز دقیقاً چنین جایگاهی دارد؛ او بهدرستی دریافت که زبان فارسی و هویت فرهنگی ایران در معرض تهدید قرار گرفته است و از همین رو، با سرودن شاهنامه به مقابله با این آسیب تاریخی برخاست.
معاون امور فرهنگی وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی تأکید کرد: زبان فارسی تنها ابزار ارتباط نیست، بلکه زبان شعر، عرفان، دوستی، معنویت و حافظه مشترک ایرانیان است. فردوسی بهخوبی دریافت که اگر این زبان آسیب ببیند، هویت ایرانی نیز آسیب خواهد دید. از همین منظر، شاهنامه را باید تلاشی تاریخی برای پاسداری از ایران، فرهنگ ایرانی و زبان فارسی دانست.
جوادی با اشاره به اینکه ایران صرفاً یک جغرافیا نیست، بلکه یک تمدن بزرگ انسانی است، گفت: فردوسی با تقویت و احیای زبان فارسی، در حقیقت به استواری بنیانهای هویت ایرانی یاری رساند. شاهنامه حاصل همین احساس مسئولیت تاریخی است؛ مسئولیتی که از شناخت عمیق درد فرهنگ و تلاش برای درمان آن برمیخیزد.
وی در پایان با اشاره به دشواریها و بیمهریهایی که فردوسی در زمان حیات خود با آن روبهرو بود، اظهار کرد: با وجود همه رنجها و ناملایمات، فردوسی امروز بهعنوان یکی از بزرگترین پاسداران فرهنگ، زبان و هویت ایرانی شناخته میشود و میراث ماندگار او همچنان الهامبخش نسلهای مختلف است
نظر شما