به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در ارومیه، سجاد آیدنلو در دومین نشست از سلسله نشستهای بررسی علل تاب آوری ایرانیان در رویارویی با یورش دشمنان در طول تاریخ که به صورت مجازی برگزار شد، به واکاوی نقش محوری شاهنامه و سنت شاهنامهخوانی در ترویج روحیه ملی و سلحشوری ایرانیان پرداخت.
شاهنامه؛ حماسهای با محوریت «وجه ملی»
آیدنلو با استناد به تعریف محمدرضا شفیعیکدکنی از حماسه، آن را روایت داستانی با محوریت پهلوانی دانست و گفت: چهار عنصر اصلی آن نیز شامل زمینه روایی یا داستانی، پهلوانی، وجه ملی و درآمیختگی است.
این پژوهشگر با تأکید بر اینکه وجه تمایز اصلی شاهنامه فردوسی با سایر حماسهها و پهلواننامهها مانند گشتاسبنامه که بیشتر بر قدرتنمایی شخصی متمرکز است، «وجه ملی» آن است، بیان کرد: در شاهنامه، یک ملت و کشور به نام ایران برای دفاع از تمامیت ارضی خود درگیر است؛ در واقع این اثر، روایت حمایت یک ملت از کیان و هویت ملی خویش است.
سنتهای دیرین در پاسداشت شاهنامه
آیدنلو با اشاره به سنتهای اصلی در انتقال شاهنامه گفت: سنت دیرین «شاهنامهخوانی» یعنی خواندن عین متن و ابیات و سنت «نقالی» روایت شاهنامه به نثر آمیخته با نظم است.
وی با اشاره به پیشینه این سنت در مناطقی چون شهرستان خوی و تبریز، به روایت سفرنامه مظفرالدینشاه قاجار در دوران ولیعهدی اشاره کرد که در آن، شاهنامهخوانی نه تنها به عنوان ابزاری برای سرگرمی، بلکه به عنوان راهی برای آشنایی با روایتهای ملی و محلی همواره در کنار او برقرار بوده است.
الهامبخش رزمندگان؛ از سلجوقیان تا دوران دفاع مقدس
آیدنلو با بیان شواهدی از نقش شاهنامه در برانگیختن روحیه دفاعی، گفت: تأثیر این اثر تنها مختص به ایرانیان داخل نیست؛ چنانکه در منابع تاریخی آمده است، طغرل سلجوقی نیز در نبرد با دشمنان، با گرز به دست و با الهام از شاهنامه به میدان میرفت.
وی در ادامه با یادآوری خاطرهای از حسین هاشمی، از آزادگان سرافراز جنگ تحمیلی، افزود: در دوران اسارت، صلیب سرخ کتابهای متنوعی برای اسرا میآورد، اما نیروهای بعثی به دلیل آگاهی از قدرت شاهنامه در برانگیختن احساس حماسی و روحیه مقاومت، به هیچوجه اجازه ورود این کتاب به اردوگاهها را نمیدادند.
این شاهنامهپژوه همچنین به نقش شاهنامه در دیپلماسی اشاره کرد و گفت: هیئت ایرانی در مذاکرات ژنو برای اثبات حقانیت تاریخی ایران در خصوص اروندرود، به ابیات شاهنامه استناد کرد که نشاندهنده ظرفیتهای استراتژیک این متن است.
ضرورت استخراج آموزههای اخلاقی از شاهنامه
آیدنلو در پایان با تأکید بر اینکه نباید نگاه به شاهنامه را تنها به جنبههای حماسی محدود کرد، گفت: شاهنامه صرفاً یک متن ملی و حماسی نیست؛ بلکه باید ادبیات اخلاقی، تعلیمی و آموزشی آن را برای زندگی امروز استخراج کنیم. سنت شاهنامهخوانی از دیرباز وجود داشته و ضرورت دارد که به عنوان بخشی از هویت و آگاهی جمعی، همچنان استمرار یابد.
نظر شما