سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): با فرا رسیدن ماه محرم، تعزیه بار دیگر بهعنوان یکی از مهمترین جلوههای هنر آیینی و روایت عاشورا در شهرها و روستاهای ایران جان گرفته، در استان کرمان نیز این شیوه عزاداری، با پیشینهای ریشهدار و اجراهایی متنوع در مناطق مختلف، همچنان جایگاهی ویژه در فرهنگ مذهبی مردم دارد؛ هنری که به گفته فعالان این حوزه، برای تداوم و اثرگذاری بیشتر بر نسل جدید، نیازمند آموزش، حمایت و توجه جدیتر نهادهای فرهنگی است.
دبیر اجرایی سوگواره ملی تعزیه دهزیار و مدیر اجرایی هیئت تعزیهخوانی حضرت ابوالفضل(ع) دهزیار، در گفتوگو با ایبنا با اشاره به جایگاه تعزیه در فرهنگ عاشورایی گفت: تعزیه یا شبیهخوانی یکی از اثرگذارترین شیوههای عزاداری است که اگر با کیفیت و شکوه اجرا شود، میتواند از مسیر نمایش، موسیقی، شعر و روایت، پیام عاشورا را بهصورتی عمیق به مخاطب منتقل کند.
ثارالله انکوتی با اشاره به پیشینه این هنر آیینی افزود: هرچند تعزیه سابقهای طولانی در ایران دارد، اما دوران رونق و گسترش آن را میتوان در دوره قاجار جستوجو کرد، در استان کرمان نیز به دلیل موقعیت جغرافیایی و قرار گرفتن در مسیر ارتباطی شمال، جنوب، شرق و غرب کشور، این هنر از گذشته جایگاه ویژهای پیدا کرده و امروز در بسیاری از شهرها و روستاهای استان، بهویژه در ایام محرم و صفر اجرا میشود.
تعزیه در هر منطقه کرمان با رنگوبوی بومی اجرا میشود
انکوتی با اشاره به تنوع اقلیمی و فرهنگی استان کرمان اظهار کرد: تعزیه در هر بخش از استان متناسب با فرهنگ همان منطقه اجرا میشود. در شمال استان، تأکید بیشتری بر متن و روایت و استفاده از نسخههای قدیمی وجود دارد. در جنوب، عناصر بومی و حضور نیروهای محلی در اجرا پررنگتر است. در شرق استان، بهویژه در مناطقی مانند بم، افزون بر تعزیهخوانان بومی، از ذاکران و شبیهخوانان دیگر استانها نیز دعوت میشود و در غرب استان نیز موسیقی محلی در اجرای تعزیه جایگاه برجستهتری دارد.
وی ادامه داد: همین تفاوتها سبب شده تعزیه در کرمان، در عین وفاداری به اصل روایت عاشورا، در هر منطقه رنگوبوی خاص خود را داشته باشد و با مؤلفههای فرهنگی همان ناحیه پیوند بخورد.
این فعال حوزه تعزیه با اشاره به شیوههای قدیمی اجرای تعزیه در استان گفت: در گذشته، تعزیه در بسیاری از نقاط کرمان بهصورت کاروانی برگزار میشد؛ به این شکل که در روزهای تاسوعا و عاشورا، کاروانهای تعزیه با استفاده از اسب، شتر و دیگر امکانات در مسیرهای مشخص حرکت میکردند و در نقاط مختلف به اجرای مجالس شهادت میپرداختند.
او افزود: این شیوه هنوز هم در برخی مناطق استان دیده میشود و در شهرهایی مانند جوپار و چترود همچنان میتوان نمونههایی از اجرای کاروانی تعزیه را مشاهده کرد؛ شیوهای که بخشی از حافظه آیینی مردم این منطقه را شکل داده است.
دهزیار، زنگیآباد، جوپار و چترود از کانونهای فعال تعزیهاند
انکوتی با اشاره به نقاط فعال تعزیه در استان کرمان گفت: امروز در مناطقی مانند دهزیار، زنگیآباد، جوپار، چترود، سیرجان و رفسنجان شاهد اجرای باکیفیت و حرفهای تعزیه هستیم. در برخی از این مناطق، تعزیه بهصورت میدانی و سکویی اجرا میشود و گروههای فعال و باسابقهای در این عرصه حضور دارند.
وی همچنین به سوگواره ملی تعزیه دهزیار اشاره کرد و افزود: این رویداد هر سال در خردادماه و همزمان با سالگرد ارتحال امام خمینی(ره) برگزار میشود و به فرصتی برای گردهمایی تعزیهخوانان و اساتید این هنر از استانهای مختلف کشور تبدیل شده است. این سوگواره علاوه بر وجه آیینی و اجرایی، جنبه آموزشی نیز دارد و بسیاری از گروههای تعزیهخوان برای بهرهگیری از تجربه استادان و مشاهده اجراهای باکیفیت در آن حضور پیدا میکنند.
دبیر اجرایی سوگواره ملی تعزیه دهزیار با تأکید بر ضرورت آموزش نسل جدید گفت: هرچند تعزیه معمولاً بهصورت نسل به نسل منتقل شده و در بسیاری از خانوادهها از پدر به پسر رسیده است، اما امروز دیگر نمیتوان تنها به این شیوه سنتی بسنده کرد. باید دورههای آموزشی تعزیه برای نوجوانان و جوانان در فرهنگسراها و مراکز فرهنگی برگزار شود.
وی ادامه داد: در بسیاری از اجراها، خانوادهها پس از پایان برنامه درباره کلاسهای آموزشی تعزیه و امکان حضور فرزندانشان در این عرصه سؤال میکنند و این نشان میدهد که علاقه و ظرفیت اجتماعی برای آموزش وجود دارد، اما هنوز در کرمان به شکل منسجم از چنین ظرفیتی بهره گرفته نشده است.
انکوتی از شهرداری، اداره کل فرهنگ و ارشاد اسلامی، حوزه هنری و دیگر نهادهای فرهنگی خواست با برنامهریزی برای برگزاری کلاسهای آموزشی تعزیه، زمینه آشنایی نوجوانان و جوانان با این هنر آیینی را فراهم کنند.
بانک اطلاعاتی تعزیهخوانان استان باید تشکیل شود
وی یکی دیگر از نیازهای مهم تعزیه در کرمان را ایجاد بانک اطلاعاتی تعزیهخوانان استان دانست و گفت: در بسیاری از روستاها و مناطق دورافتاده کرمان، تعزیهخوانان مستعد و توانمندی حضور دارند که سالها در مجالس تعزیه خدمت کردهاند، اما نام و تواناییشان برای بسیاری از مردم استان و حتی کشور ناشناخته مانده است.
انکوتی افزود: شناسایی این افراد، ثبت مشخصات، آثار و تجربیات آنها و همچنین مستندسازی خاطرات پیشکسوتان تعزیه، اقدامی ضروری است؛ زیرا بسیاری از این چهرهها میتوانند الگوهایی ارزشمند برای نسل جوان باشند و معرفی آنها به جامعه، هم به حفظ میراث آیینی کمک میکند و هم به تداوم این هنر در سالهای آینده.
وی با اشاره به استمرار برگزاری سوگواره ملی تعزیه دهزیار گفت: این رویداد پس از سالها برگزاری مستمر و مردمی، ظرفیت آن را دارد که زمان برگزاریاش در تقویم رویدادهای گردشگری کشور نیز ثبت شود تا علاقهمندان، پژوهشگران و گردشگران مذهبی و فرهنگی بتوانند برای حضور در آن برنامهریزی کنند.
انکوتی تأکید کرد: اگر دستگاههای فرهنگی از گروههای تعزیهخوان حمایت کنند، آموزش را جدی بگیرند و ظرفیتهای موجود در سراسر استان را شناسایی و معرفی کنند، میتوان به ارتقای بیش از پیش هنر آیینی
در کرمان امیدوار بود؛ هنری که همچنان یکی از اثرگذارترین راههای روایت حماسه عاشورا برای نسل امروز است.
نظر شما