سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: در فرهنگ ژاپن افسانهای محلی به نام «پدیده ماریکو آئوکی» وجود دارد؛ کششی عجیب و ناگهانی که افراد را هنگام ورود به کتابفروشی به آرامش میرساند. روانشناسان میگویند بوی کاغذ و سکوت میان قفسهها، مثل یک سوپاپ اطمینان برای تخلیه استرسهای روزمره عمل میکند. اما این پناهگاههای معنوی با تهدیدی جدی روبهرو هستند. آمارها تکاندهنده است: تعداد کتابفروشیهای ژاپن نسبت به اواخر دهه ۹۰ میلادی، ۶۰ درصد کاهش یافته و حالا به زیر ۱۰ هزار شعبه رسیده است. بحرانی که ریشه در گسترش خرید آنلاین و تغییر ذائقه نسل جدید دارد.
با این حال، ژاپن قصد تسلیم شدن ندارد. آنها سالهاست که در بازآفرینی مفهوم کتابفروشی از دنیا جلوترند. ایده «کتاب و کافه» که حالا در جهان فراگیر شده، از سال ۲۰۰۳ در توکیو و با کتابفروشی تسوتایا (Tsutaya) آغاز شد. امروز این کتابفروشیها به اکوسیستمهای سبک زندگی تبدیل شدهاند؛ جایی که میتوانید بین قفسهها، لوازم خانگی شیک بخرید، در سالنهای اشتراکی کار کنید یا حتی در استودیوهای پیلاتس و باشگاههای ورزشی که داخل کتابفروشی بنا شده، ورزش کنید.
نوآوریهای ژاپنی گاه به طرز دلپذیری عجیب هستند. در منطقه شیبویا، فروشگاه نانلکچر (Nonlecture) مرز میان گالری هنری و ادبیات را برداشته است. در اوزاکا، کتابفروشی سیوادو (Seiwado) با طراحی کاورهای کاغذی خلاقانه به شکل چمدان و پاپکورن، خرید کتاب را به یک تجربه کلکسیونی تبدیل کرده و در فضای مجازی حسابی سر و صدا به پا کرده است. حتی غولهای خردهفروشی مثل لاوسون (Lawson) نیز وارد میدان شدهاند و ترکیبهای جدیدی از «سوپرمارکت-کتابفروشی» را به صورت ۲۴ ساعته در حومه شهرها راهاندازی کردهاند.
در این میان، دولتهای محلی هم بیکار ننشستهاند. در شهرهای کوچکی مثل «اودا»، وقتی آخرین کتابفروشی بسته شد، شهرداری با اختصاص بودجهای کلان، یک زنجیره کتابفروشی را متقاعد کرد تا دوباره چراغ مطالعه را در شهر روشن کند. برای سالمندان و کسانی که با دنیای آنلاین غریبهاند، حضور در یک فضای فیزیکی و تعامل با کتابفروش، چیزی فراتر از یک خرید ساده و در واقع یک دارایی اجتماعی حیاتی است.
در نهایت، صنعت نشر ژاپن به این نتیجه رسیده که نوآوری فردی کافی نیست. اخیراً ۱۵ زنجیره بزرگ کتابفروشی، از جمله مجموعه مشهور کینوکونیا (Kinokuniya)، ائتلافی بیسابقه تشکیل دادهاند تا سیستم لجستیک و توزیع کتاب را اصلاح کنند. هدف آنها حذف هزینههای زائد و جلوگیری از افزایش قیمت کتاب است تا لذت خواندن از سبد خانوادهها حذف نشود.
کتابفروشیهای ژاپن امروز بر سر یک دوراهی ایستادهاند؛ اما آنها به جای تسلیم در برابر سادگی دنیای دیجیتال، بر روی «روح» و «تجربه انسانی» سرمایهگذاری کردهاند. هدف جدید آنها تنها فروختن یک کالا نیست؛ آنها میخواهند به مردم یادآوری کنند که کتابفروشی، پناهگاهی امن، سرگرمکننده و بخشی جداییناپذیر از زندگی روزمره است.
منبع: straitstimes, Jun 26, 2026
نظر شما