سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، سالهای اخیر، بازار کتاب و صنعت نشر در ایران با مجموعهای از فشارهای اقتصادی روبهرو شده است؛ فشارهایی که از افزایش بهای کاغذ و هزینههای چاپ آغاز شده و تا کاهش توان خرید مخاطبان ادامه یافته است. این شرایط موجب شده کتاب نیز مانند بسیاری از کالاهای فرهنگی، با افت گردش مالی و تغییر الگوی مصرف مواجه شود.
در چنین فضایی، کتابفروشیها بیش از گذشته نیازمند بازنگری در شیوههای مدیریت، عرضه و بازاریابی خود هستند. از کنترل موجودی گرفته تا تنوعبخشی به محصولات و حضور در سکوهای برخط، همگی بهعنوان راهکارهایی برای بقا و پایداری این کسبوکارها مطرح میشوند.
محمود هاشمی، کتابفروش، با اشاره به شرایط فعلی بازار نشر، گفت: صنعت نشر و کتابفروشی در سالهای اخیر با چالشهای متعددی روبهرو بوده است. افزایش قیمت کاغذ، رشد هزینههای چاپ، صحافی، حملونقل و سایر هزینههای تولید موجب شده قیمت تمامشده کتاب به شکل محسوسی افزایش یابد؛ علاوهبراین کاهش قدرت خرید مردم موجب شده کتاب نیز مانند بسیاری از کالاهای فرهنگی تحت تأثیر شرایط اقتصادی قرار گیرد.
در این بین، کارشناسان و فعالان این حوزه معتقدند که ادامه حیات کتابفروشیها نیازمند تغییر در الگوهای سنتی فروش و توجه بیشتر به مدیریت سرمایه در گردش است؛ موضوعی که بهویژه در شرایط نوسان بازار اهمیت دوچندان پیدا میکند.
هاشمی، در همین زمینه بر ضرورت بازنگری در شیوه تأمین و عرضه کتاب تأکید کرد و گفت: در چنین وضعیتی حفظ چرخه نشر و کتابفروشی بیش از هر زمان دیگری نیازمند همدلی و همراهی فعالان این حوزه و مخاطبان کتاب است.
اما با توجه به محدودیت منابع مالی کتابفروشان، کارشناسان توصیه میکنند اولویتبندی در خرید و تمرکز بر عناوین پرفروش میتواند از انباشت کالاهای کمگردش جلوگیری کند. این موضوعی است که هاشمی نیز به آن اشاره کرده و آن را یکی از اصول حیاتی در مدیریت کتابفروشیها میداند.
هاشمی، در اینباره، عنوان کرد: برای کتابفروشان نخستین و مهمترین اصل در این روزها مدیریت هزینهها و سرمایه در گردش است. خرید کتاب و سایر کالاهای فرهنگی باید با دقت بیشتری انجام شود و اولویت با عناوینی باشد که احتمال فروش بیشتری دارند. انبار کردن تعداد زیاد کتاب یا کالاهایی که گردش مالی کُندی دارند، میتواند فشار مضاعفی بر کسبوکار وارد کند.
تنوعبخشی و توجه به سلایق
علاوهبراین تنوعبخشی به سبد محصولات و توجه به سلایق مختلف مخاطبان، یکی از راهکارهای مهم برای افزایش جذب مشتری در کتابفروشیها محسوب میشود. این رویکرد نهتنها به افزایش فروش کمک میکند، بلکه موجب تبدیل کتابفروشی به یک فضای فرهنگی چندبعدی نیز میشود.
هاشمی، در این زمینه نیز معتقد است؛ کتابفروشیها باید ترکیب متنوعی از آثار را در معرض دید مخاطبان قرار دهند؛ حضور همزمان کتابهای رمان، شعر، تاریخ، کودک و نوجوان، روانشناسی، توسعه فردی و علوم انسانی میتواند پاسخگوی سلیقههای مختلف باشد و فرصت انتخاب بیشتری برای مشتریان ایجاد کند.
تجربه کتابفروشیهای پُرمخاطب نشان میدهد که در کنار تنوع محتوایی، نقش ویترین کتابفروشی نیز در جذب مخاطب بسیار تعیینکننده است. تغییر مستمر چیدمان و استفاده از آثار تازهمنتشرشده میتواند به ایجاد انگیزه خرید در مخاطبان عبوری کمک کند.
هاشمی در اینباره گفت: ویترین، نقش مهمی در جذب مخاطب دارد؛ استفاده از کتابهای تازهمنتشرشده، آثار پُرفروش و تغییر منظم چیدمان ویترین، حتی بهصورت هفتگی، میتواند توجه رهگذران و مشتریان را جلب کرده و به افزایش فروش کمک کند.
با گسترش فعالیتهای فرهنگی در کنار فروش کتاب، بسیاری از کتابفروشیها به سمت عرضه محصولات مکمل فرهنگی حرکت کردهاند؛ موضوعی که به گفته فعالان این حوزه میتواند به پایداری اقتصادی این کسبوکارها کمک کند.
هاشمی، در این زمینه معتقد است؛ کتابفروشیهای بزرگتر که در کنار کتاب، لوازمالتحریر، بازیهای فکری و محصولات هنری و فرهنگی عرضه میکنند، باید در تأمین این کالاها نیز مدیریت موجودی و خرید هدفمند را رعایت کنند. همچنین فروشگاههایی که صرفاً کتاب عرضه میکنند، میتوانند با افزودن کالاهای مکمل مانند نشانگر کتاب، دفترهای یادداشت، ساکهای پارچهای و مقوایی، کاغذ کادو و سایر محصولات فرهنگی، منابع درآمدی جدیدی برای خود ایجاد کنند.
فروش آنلاین؛ ضرورت بقا
بعد از دوران پاندمی، توسعه فروش آنلاین بهعنوان یکی از الزامات اصلی بقا در بازار امروز مطرح شد؛ بهویژه برای کتابفروشیهایی که با محدودیت مخاطب حضوری مواجه هستند، میتوان گفت که امروز بهرهمندی هر کتابفروشی از صفحات مجازی نهتنها یک لازمه، بلکه ضروری است، تا کتابهایش را نه فقط در تهران بلکه در سراسر ایران به راحتی بفروشد.
هاشمی، با بیان اینکه امروزه استفاده از سکوهای فروش آنلاین دیگر یک انتخاب نیست، بلکه ضرورتی برای ادامه فعالیت است، ادامه داد: البته همکاری با پلتفرمهایی که حقوق کتابفروشان را در زمینه تسویهحساب، میزان کارمزد و حفظ منافع فروشگاه رعایت میکنند، اهمیت فراوانی دارد.
در کنار همه این راهکارهای مدیریتی و اقتصادی، نقش مخاطبان و کتابدوستان نیز در پایداری کتابفروشیها بسیار مهم تلقی میشود. حضور مستمر مردم در کتابفروشیها میتواند به حفظ این مراکز فرهنگی کمک کند.
هاشمی، با طرح این موضوع که کتابفروشیها صرفاً محل فروش کتاب نیستند؛ بلکه از معدود پایگاههای فرهنگی زنده در شهرها به شمار میروند که به گسترش آگاهی، گفتوگو و فرهنگ مطالعه کمک میکنند، گفت: از همه علاقهمندان کتاب درخواست میشود در حد توان خود به کتابفروشیهای محلی سر بزنند و با خرید کتاب، حتی در تعداد محدود، به تداوم فعالیت این مراکز فرهنگی کمک کنند.
وی همچنین با هشدار نسبت به خرید کتابهای غیرقانونی افزود: کتابهای غیرقانونی و تقلبی معمولاً با تخفیفهای بسیار زیاد، و وسوسهکننده عرضه میشوند، اما در بسیاری از موارد کیفیت چاپ، ترجمه، ویرایش و حتی محتوای آنها با نسخه اصلی فاصله زیادی دارد. خرید چنین آثاری نهتنها به نویسندگان، مترجمان، ناشران و کتابفروشان آسیب میزند، بلکه در نهایت به زیان خود مخاطب نیز تمام میشود.
بهگفته هاشمی، همانطور که هیچکس حاضر نیست برای سلامت جسم خود از کالای تقلبی استفاده کند، نباید برای تغذیه فکری و فرهنگی نیز به سراغ آثار بیکیفیت و غیرمجاز رفت. امروزه بیش از هر زمان دیگری به همدلی میان ناشران، کتابفروشان و کتابخوانان نیاز داریم؛ همدلیای که میتواند چراغ کتابفروشیها را در شرایط دشوار اقتصادی روشن نگه دارد.
چگونگی حفظ و پایداری بازار کتاب
باید گفت، بازار کتاب و صنعت نشر در ایران در سالهای اخیر، همزمان زیر فشار افزایش هزینههای تولید و کاهش قدرت خرید مخاطبان قرار گرفته است؛ وضعیتی که موجب افت گردش مالی و تغییر در الگوی مصرف کتاب شده است. در چنین شرایطی، ادامه حیات کتابفروشیها و پایداری چرخه نشر نیازمند بازنگری جدی در شیوههای مدیریت، خرید و عرضه کتاب است.
تجربه فعالان این حوزه نشان میدهد که مدیریت دقیق «سرمایه در گردش» پرهیز از انباشت کالاهای کمفروش، توجه به تنوع محصولات و بهرهگیری از سکوهای فروش آنلاین میتواند تا حدی از فشارهای اقتصادی بکاهد. در کنار این راهکارهای مدیریتی، نقش مخاطبان نیز در حفظ کتابفروشیها تعیینکننده است؛ زیرا استمرار خریدهای هرچند محدود، به بقای این مراکز فرهنگی کمک میکند.
در نهایت، آنچه بیش از هر عامل دیگری اهمیت دارد، شکلگیری نوعی همدلی در زنجیره نشر میان ناشران، کتابفروشان و کتابخوانان است. این همدلی میتواند به عنوان یک عامل حمایتی، در کنار اصلاحات ساختاری و اقتصادی، به حفظ و پایداری بازار کتاب در شرایط دشوار فعلی کمک کند.
نظر شما