به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در کرمانشاه، کتاب «کتابخوانی محلهمحور» نوشته پریسا محمدی با هدف ارائه رویکردی نوین در ترویج فرهنگ مطالعه در سطح محلات توسط «خانه تابآوری» منتشر شد. این اثر در ۱۰ فصل و ۹۰ صفحه تدوین شده و تلاش دارد با ارائه چارچوبهای نظری و راهکارهای عملی، زمینه گسترش فعالیتهای کتابخوانی در بستر زندگی اجتماعی محلهها را فراهم کند.
در سالهای اخیر بسیاری از برنامههای ترویج کتابخوانی بیشتر بر فعالیتهای فردی یا برنامههای محدود در فضاهای رسمی متمرکز بودهاند. با این حال، تجربههای مختلف نشان داده است که گسترش پایدار فرهنگ مطالعه زمانی تحقق مییابد که کتاب به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شود و در تعاملات اجتماعی آنان حضور داشته باشد. بر همین اساس مفهوم «کتابخوانی محلهمحور» به عنوان رویکردی اجتماعی در حوزه ترویج مطالعه مطرح شده است؛ رویکردی که تلاش میکند کتاب را از محدودههای رسمی خارج کرده و آن را به قلب روابط اجتماعی محلهها وارد کند.
کتابخوانی محلهمحور به مجموعهای از فعالیتها و برنامههای فرهنگی گفته میشود که با مشارکت مستقیم ساکنان یک محله طراحی و اجرا میشود. در این رویکرد محله به عنوان نزدیکترین و در دسترسترین بستر اجتماعی برای شکلگیری فعالیتهای فرهنگی مورد توجه قرار میگیرد. افراد محله از گروههای سنی مختلف در فضایی صمیمی و آشنا گردهم میآیند و از طریق کتاب با یکدیگر ارتباط برقرار میکنند.
در چنین الگویی، کتابخوانی از یک فعالیت صرفاً فردی به تجربهای جمعی و تعاملی تبدیل میشود. حلقههای مطالعه و گفتوگو درباره کتاب، نشستهای داستانخوانی برای کودکان، معرفی و نقد کتاب توسط اعضای محله، برنامههای قصهگویی، مبادله کتاب میان همسایهها و حتی ایجاد کتابخانههای کوچک محلی از جمله اقداماتی است که میتواند در چارچوب کتابخوانی محلهمحور شکل بگیرد. همچنین دعوت از نویسندگان، مترجمان و فعالان فرهنگی به محلهها میتواند به پویایی و جذابیت این برنامهها کمک کند.
پریسا محمدی در این کتاب تلاش کرده است علاوه بر معرفی مبانی نظری این رویکرد، به جنبههای عملی و اجرایی آن نیز بپردازد. از جمله موضوعاتی که در این اثر مورد توجه قرار گرفته است میتوان به طراحی راهبردی برنامههای کتابخوانی در محلهها، شناسایی ظرفیتهای فرهنگی و اجتماعی هر محله، نحوه جلب مشارکت ساکنان و همچنین روشهای مدیریت و پایداری برنامههای فرهنگی اشاره کرد.
یکی از محورهای مهم این کتاب تأکید بر نقش «مشارکت اجتماعی» در موفقیت برنامههای فرهنگی است. تجربههای جهانی و محلی نشان میدهد برنامههایی که با مشارکت فعال مردم طراحی و اجرا میشوند، از دوام و اثرگذاری بیشتری برخوردارند. در مقابل، برنامههایی که بدون در نظر گرفتن ظرفیتها و نیازهای واقعی محلهها طراحی میشوند، معمولاً با استقبال محدود روبهرو شده و پس از مدتی متوقف میشوند.
در این کتاب همچنین به اهمیت شناخت «ذینفعان محله» پرداخته شده است. مدارس، مساجد، کتابخانههای عمومی، فرهنگسراها، سراهای محله، پارکها و حتی خانههای داوطلبان میتوانند به عنوان پایگاههای مهمی برای اجرای برنامههای کتابخوانی مورد استفاده قرار گیرند. هر یک از این فضاها ظرفیتهای خاص خود را دارند و میتوانند مخاطبان متفاوتی را جذب کنند.
از نگاه نویسنده، موفقیت برنامههای کتابخوانی محلهمحور تا حد زیادی به توانایی فعالان فرهنگی در ایجاد شبکهای از همکاری میان این نهادها و گروههای اجتماعی بستگی دارد. هنگامی که معلمان، کتابداران، مربیان فرهنگی، والدین و داوطلبان محلی در کنار یکدیگر قرار میگیرند، امکان شکلگیری برنامههای خلاقانه و پایدار افزایش مییابد.
در بخشی از کتاب به روشهای جذب و نگهداشت مشارکتکنندگان در برنامههای کتابخوانی پرداخته شده است. نویسنده تأکید میکند که برای تداوم فعالیتهای فرهنگی، صرفاً برگزاری یک یا چند برنامه کافی نیست، بلکه لازم است فضایی ایجاد شود که افراد احساس تعلق و مشارکت داشته باشند. ایجاد فرصت برای گفتوگو، توجه به علایق مخاطبان، استفاده از شیوههای متنوع و جذاب برای معرفی کتاب و همچنین مشارکت دادن اعضای محله در تصمیمگیریها از جمله راهکارهایی است که میتواند به پایداری این برنامهها کمک کند.
کتاب «کتابخوانی محلهمحور» همچنین بر اهمیت انعطافپذیری در طراحی برنامهها تأکید دارد. هر محله دارای ویژگیهای فرهنگی، اجتماعی و تاریخی خاص خود است و برنامههای فرهنگی باید متناسب با همین ویژگیها طراحی شوند. به همین دلیل، نویسنده در این اثر تلاش کرده است به جای ارائه نسخههای ثابت، چارچوبها و الگوهایی ارائه دهد که بتوان آنها را متناسب با شرایط هر محله تطبیق داد.
از دیگر نکات مورد توجه در این کتاب، نقش کتابخوانی محلهمحور در تقویت سرمایه اجتماعی است. فعالیتهای فرهنگی مشترک میتواند زمینه گفتوگو و تعامل میان ساکنان محله را افزایش دهد و به ایجاد حس همبستگی و همکاری میان آنان کمک کند. در چنین فضایی، کتاب نه تنها به عنوان منبعی برای یادگیری و آگاهی، بلکه به عنوان ابزاری برای پیوند میان افراد و نسلها عمل میکند.
این کتاب میتواند برای طیف گستردهای از مخاطبان از جمله مدیران فرهنگی شهری و محلی، کتابداران، معلمان، مربیان فرهنگی، فعالان اجتماعی و گروههای داوطلبی که علاقهمند به توسعه فعالیتهای فرهنگی در سطح محلهها هستند، مفید باشد. همچنین دانشجویان و پژوهشگران حوزه علوم اجتماعی، فرهنگ و کتابداری میتوانند از مباحث و تجربههای مطرح شده در این اثر بهرهمند شوند.
انتشار کتاب «کتابخوانی محلهمحور» را میتوان گامی در جهت تقویت نگاه اجتماعی به ترویج فرهنگ مطالعه دانست. این اثر تلاش میکند نشان دهد که کتاب زمانی میتواند جایگاه واقعی خود را در جامعه پیدا کند که به بخشی از زندگی روزمره مردم تبدیل شود و در بستر تعاملات اجتماعی و فرهنگی آنان جریان یابد.
به نظر میرسد توجه به ظرفیتهای محلی و مشارکت فعال شهروندان در برنامههای فرهنگی، میتواند مسیر تازهای برای گسترش فرهنگ مطالعه در جامعه فراهم کند. در این میان، محلهها به عنوان نزدیکترین و ملموسترین عرصه زندگی اجتماعی، ظرفیت قابل توجهی برای شکلگیری حرکتهای فرهنگی پایدار دارند؛ ظرفیتی که کتاب «کتابخوانی محلهمحور» تلاش کرده است آن را معرفی و تقویت کند.
نظر شما