به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، بخواهیم برای ادبیات مدرن وحشت، معما و روانشناسی یک نام انتخاب کنیم، بیتردید به ادگار آلن پو میرسیم؛ نویسندهای که لقب «معمار سایهها» را دارد و داستانهایش هنوز الهامبخش نویسندگان و فیلمسازان سراسر جهان است.
آلن پو، زادهٔ ۱۹ ژانویهٔ ۱۸۰۹ و درگذشتهٔ ۷ اکتبر ۱۸۴۹، نویسنده، شاعر، ویراستار و منتقد ادبی اهل آمریکا بود که از او بهعنوان یکی از پایهگذاران جنبش رمانتیک آمریکا یاد میشود.
داستانهای پو مرز میان واقعیت و کابوس را محو میکنند و مخاطبان خود را قدمبهقدم به اعماق روان انسان میبرند. سایهٔ فقر، نداشتن و زیستنِ پر از درد و رنجش، در تار و پود آثار این نویسنده تنیده شده و هراس را نه از بیرون، بلکه از درون انسان استخراج میکند. این داستانها همچون آزمایشهای روانشناختی، مخاطب را با این پرسش روبهرو میکنند که «ادراک تا کجا قابل اعتماد است؟»
بسیاری او را پدر داستان کارآگاهی و از پیشگامان علمی-تخیلی میدانند. از ژول ورن تا لاوکرفت و نویسندگان معاصر تعلیق، همگی بهنوعی وامدار نوآوریهای ساختاری و عمق روانشناختی او هستند. پیش از آنکه شرلوک هولمز (اثر آرتور کانن دویل) یا هرکول پوآرو (اثر آگاتا کریستی) متولد شوند، ادگار آلن پو کارآگاه «دوپن» را در «قتلهای کوچه مورگ» خلق کرد و کانن دویل اعتراف کرده که ایدهٔ خلق شرلوک هولمز را از بررسیهای منطقی و تحلیلهای دقیق شخصیت دوپن الهام گرفته است.
داستانهای گوتیک پو بینظیرند. در داستانی، مردی را دنبال میکنیم که در سیاهچالی گرفتار شده و با مرگی تقریباً حتمی روبهروست. تنش و اضطراب کاملاً ملموس است و با پیشروی در هر صفحه، حس هراس بالا میگیرد. در داستانی دیگر، او به ناگزیر بودن مرگ میپردازد و با تصویرسازیهای نمادین و زنده، مهمانی بالماسکهای محکوم به نابودی را پیش چشم ما ترسیم میکند. دقت او به جزئیات، تجربهای فراگیر و هولناک میآفریند که تا مدتها پس از پایان کتاب در ذهن جا خوش میکند:
«در یک روز دلگیر و ساکت و تاریکِ ایام پاییز، من به تنهایی با مرکب خود به سوی خانهٔ آشر حرکت کردم. پس از طی مسافتی طولانی، نزدیک خانه رسیدم، اما با منظرهٔ عجیبی روبهرو شدم و قلبم فرو ریخت. ساختمان و بنای خانه، مانند شبِ تار به تاریکی گراییده و بیروح بود؛ غمانگیز و سرد، مانند شبهای سرد زمستان. دیوارهای خاکستری ساختمان، دل انسان را میآزرد. از زمینهای خشک و سوختهای که اطراف خانه را احاطه کرده بود و اوضاع آشفتهٔ آنجا، به وحشت افتادم. پنجرهٔ بزرگ و تاریک این خانه، چون چشمانی سیاه در یک چهره، بیمعنی مینمود. تنههای سفید و بیروح درختان، انعکاسی بس غمانگیز در منظرهٔ دریاچهای آرام داشت.»
کتاب «قصههای راز و خیال» که بهتازگی در دو جلد با ترجمهٔ احسان مهتدی عرضه شده، مجموعهای از اشعار و داستانهای ادگار آلن پو است. این اثر را میتوان تازهترین ترجمهٔ فارسی از ادگار آلن پو است
تجربهٔ زیستهٔ آلن پو نیز در آثارش خودنمایی میکند. زندگی ادگار آلن پو با فقدان و فقر گره خورده بود؛ در کودکی والدین خود را از دست داد و بعدها همسر جوانش، ویرجینیا، بر اثر بیماری سل درگذشت. تماشای مرگ تدریجی عزیزانش، او را به تأملی عمیق دربارهٔ مرگ کشاند. وقتی در داستانهایش از زیباییِ ازدسترفته و زندهبهگور شدن میخوانیم، ریشههای آن را باید در وقایع زندگی خودِ پو جستوجو کنیم.
پو در بوستون به دنیا آمد؛ دومین فرزند دو بازیگر بود. پدرش در سال ۱۸۱۰ خانواده را ترک کرد و مادرش یک سال بعد درگذشت. پس از این، جان و فرانسس آلن سرپرستی او را بر عهده گرفتند. پو سالها بعد با آلن بر سر مخارج تحصیلیاش درگیر شد و بعد از آن، تحت نام مستعار وارد ارتش شد. در همین زمان بود که کار نویسندگی وی آغاز شد و نخستین کتاب شعرش با عنوان «تیمور لنگ و دیگر اشعار» (۱۸۲۷) و با نام مستعار «یک بوستونی» منتشر شد. کمکم پو تمرکزش را از شعر به نثر تغییر داد و چند سال بعدی را صرف نوشتن در مطبوعات و گاهنامههای ادبی کرد و به خاطر شیوهٔ نقد منحصربهفردش مشهور شد. او به خاطر کارش، چندین بار مجبور به تغییر شهر محل سکونتش شد و در بالتیمور با دخترخالهٔ ۱۳سالهاش، ویرجینیا کلم، ازدواج کرد. در ژانویهٔ ۱۸۴۵، پو شعر «غراب» را منتشر کرد و به موفقیت دست یافت. دو سال بعد، همسرش بر اثر سل درگذشت. با مرگ همسرش، دچار سرخوردگی و ناامیدی بسیاری شد که این غم و اندوه بر آثارش نیز اثر گذاشت. پو سالها تلاش کرد تا مجلهٔ خودش را راه بیندازد، اما پیش از موفقیت، از دنیا رفت. علت مرگش مشخص نیست و از دلایل زیادی از جمله الکل، انسداد شریان، مواد مخدر، بیماری قلبی، وبا، هاری، خودکشی و سل برای آن نام برده میشود.
جنون نیز یکی دیگر از دغدغههای عصر ادگار آلن پو و یکی از موضوعات تکرارشونده در آثار اوست. راوی غیرقابلاعتماد داستان «قلب رازگو» به شکلی مشابه در داستان «گربهٔ سیاه» نیز مورد استفاده قرار میگیرد و این احساس را در مخاطبان ایجاد میکند که انگار با شخصی دیوانه صحبت میکنند. تصور بسیاری از منتقدان همعصر پو این بود که بسیاری از ویژگیهای شخصیتهای خلقشده توسط او، در خودش نیز وجود داشتند و به همین خاطر، پو نیز باید دیوانه در نظر گرفته میشد. پراسپر بورانلی، فیلمنامهنویس آمریکایی، در مورد پو میگوید: «او مجبور بود هر از چند گاهی از زندگی عادی فاصله بگیرد، وگرنه دیوانه میشد.»
تجربهٔ زیستهٔ آلن پو نیز در آثارش خودنمایی میکند. زندگی ادگار آلن پو با فقدان و فقر گره خورده بود؛ در کودکی والدین خود را از دست داد و بعدها همسر جوانش، ویرجینیا، بر اثر بیماری سل درگذشت. تماشای مرگ تدریجی عزیزانش، او را به تأملی عمیق دربارهٔ مرگ کشاند
میتوان گفت ادگار آلن پو از داستانهای فراطبیعی استفاده میکرد تا به واسطهٔ تفسیری روانشناختی و نوین از ادبیات گوتیک، به کاوش در اضطرابهای اجتماعی مربوط به جنون، بیماری و مرگ بپردازد و علاوه بر آن، اختلالات عصبی خود در رابطه با ترکشدن توسط زنان و احساس عذاب وجدان را تسکین دهد. پو البته در انجام این کار بسیار موفق بود و داستانهای کوتاه و اشعارش، به شناختهشدن رمانتیسیسم آمریکایی کمک بسیاری کرد؛ جنبشی ادبی که برای مخاطبان امروزی نیز همچنان آشناست.
شارل بودلر، شاعر بزرگ فرانسوی، نخستین کسی بود که با ترجمهٔ داستانهای پو به زبان فرانسوی، او را به جامعهٔ ادبی اروپا معرفی کرد و باعث شهرت جهانیاش شد. او دربارهٔ آلن پو نوشته بود: «زندگی پو، اخلاق و عاداتش، روشها و رفتارش، و تمام آنچه که شخصیت او را تشکیل میدهد، به نظر ما پدیدهای تاریک و در عین حال درخشنده جلوهگر میشود. او موجودی عجیب و در عین حال فریبنده بود و همچون آثارش، مهر اندوهی بیاننکردنی بر پیشانی داشت. به علاوه، برای تمام مسائل دیگر، از استعدادی خارقالعاده برخوردار بود.»
کتاب «قصههای راز و خیال» که بهتازگی در دو جلد با ترجمهٔ احسان مهتدی عرضه شده، مجموعهای از اشعار و داستانهای ادگار آلن پو است. این اثر را میتوان تازهترین ترجمهٔ فارسی از ادگار آلن پو و در ادامهٔ تلاشهای امثال شجاعالدین شفا، پرویز شهدی و احمد میرعلائی دانست. این ترجمهٔ جدید، فرصتی را فراهم کرده است که داستانها و اشعار پو را در یک کتاب در اختیار داشته باشیم و بتوانیم با خوانش و تحلیل آثارش، به تحلیل زوایای اندیشه و سبک نوشتاری او و جنبش ادبی رمانتیسیسم آمریکایی بپردازیم.
انتشارات چشمه، این کتاب دوجلدی را در ۱۰۸۹ صفحه و با قیمت دو میلیون و هشتصد هزار تومان در اختیار علاقهمندان آلن پو قرار داده است.
«قصههای راز و خیال» مجالی است برای ورود به جهانی که در آن، کوتاهترین روایتها نیز وزن سنگین اضطراب هستی را تاب میآورند. این کتاب نهفقط مجموعهای از داستانهای کلاسیک، بلکه سفری به تاریکترین و در عین حال انسانیترین گوشههای ذهن برای خوانندگانش خواهد بود.
نظر شما