سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا): آیا دین درباره همه چیز سخن گفته است؟ آیا برای اقتصاد، سیاست، فرهنگ، آموزش، روابط اجتماعی و حتی جزئیترین ابعاد زندگی انسان، حکمی دینی وجود دارد؟ یا آنکه قلمرو دین محدودتر از این است و بسیاری از عرصههای زندگی به عقل، تجربه و دانش بشری واگذار شدهاند؟ این پرسش یکی از مهمترین و تأثیرگذارترین مناقشات فکری در جهان اسلام معاصر است؛ مناقشهای که پاسخ به آن میتواند نگاه ما را به دین، فقه، حکومت، جامعه و حتی زندگی روزمره دگرگون کند.
مجموعه سهجلدی «گستره شریعت» بر اساس درسگفتارهای حیدر حبالله و به قلم سعید نورا و مصطفی مهدوی ارجمند، تلاشی گسترده برای واکاوی همین مسئله بنیادین است. این اثر میکوشد از سطح شعارها و پیشفرضهای رایج فراتر رود و با نگاهی تحلیلی و مستند، ادله و مبانی دیدگاههای مختلف درباره قلمرو شریعت را به محک نقد و ارزیابی بگذارد.
دفتر نخست با عنوان «شریعت حداکثری؛ نگاهی انتقادی به مبانی و ادله» به سراغ مهمترین استدلالهای مدافعان شمول گسترده شریعت میرود. در این بخش، نویسنده میکوشد نشان دهد که آیا واقعاً میتوان از منابع دینی، برنامهای جامع برای همه حوزههای زندگی انسان استخراج کرد یا خیر. استدلالهای فقهی، کلامی و معرفتشناختی این دیدگاه به دقت بررسی و ارزیابی میشوند.
دفتر دوم با عنوان «شریعت حداکثری در آزمون واقعیت» بحث را از سطح نظریه به عرصه عمل میکشاند. در این بخش، این پرسش مطرح میشود که اگر شریعت را دارای قلمروی حداکثری بدانیم، این دیدگاه در مواجهه با واقعیتهای تاریخی، اجتماعی و معرفتی چه نتایجی به همراه خواهد داشت و تا چه اندازه توان تبیین و مدیریت مسائل پیچیده زندگی معاصر را دارد.
اما اهمیت اصلی مجموعه شاید در دفتر سوم آشکار شود. نویسنده در «فراسوی شریعت حداکثری» تنها به نقد یک دیدگاه بسنده نمیکند، بلکه به بررسی رویکردهای رقیب نیز میپردازد؛ رویکردهایی که گاه نقش دین را به حوزهای بسیار محدود تقلیل میدهند. از این رو، کتاب نه مدافع بیچونوچرای شریعت حداکثری است و نه پذیرای قرائتهایی که دین را از بخش مهمی از زندگی انسانی کنار میگذارند.
یکی از نقاط قوت این مجموعه، تلاش برای حفظ تعادل در مواجهه با دیدگاههای مختلف است. نویسنده ابتدا استدلالهای هر طرف را با دقت گزارش میکند و سپس به نقد و ارزیابی آنها میپردازد. همین ویژگی باعث شده است که کتاب صرفاً بیانیهای در دفاع از یک موضع خاص نباشد، بلکه به اثری تحلیلی و گفتوگومحور تبدیل شود. در نهایت، دیدگاه مختار نویسنده بر این پیشفرض استوار است که شریعت اسلامی همه ابعاد زندگی انسان را به صورت مستقیم و تفصیلی پوشش نمیدهد. با این حال، این نتیجه نه از طریق ادعاهای کلی، بلکه بر پایه بررسی گسترده ادله موافقان و مخالفان و تحلیل مبانی نظری آنان به دست آمده است.
«گستره شریعت» تنها کتابی درباره یک بحث فقهی یا کلامی نیست؛ بلکه اثری است درباره نسبت دین و زندگی. اثری که میکوشد به این پرسش پاسخ دهد که دین تا کجا با ما سخن میگوید و از کجا به بعد باید به عقل، تجربه و دانش بشری مجال بیشتری داد. از این رو، مطالعه آن نه تنها برای پژوهشگران علوم اسلامی، بلکه برای همه علاقهمندان به مسائل فکری و اجتماعی جهان اسلام معاصر میتواند راهگشا و الهامبخش باشد.
این مجموعه از سوی انتشارات «کتاب طه» با قیمت دفتر اول ۷۹۴ هزار تومان، دفتر دوم ۵۶۰ هزار تومان و دفتر سوم ۹۱۲ هزار تومان منتشر و راهی بازار کتاب شده است.
نظر شما