سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، ناشران به دلیل فشارهای شدید اقتصادی و تورم، مجبورند به دنبال راههایی برای کاهش هزینههای تولید باشند. یکی از بخشهایی که ممکن است تحتتأثیر این جریان قرار بگیرد، طراحی جلد کتاب است؛ هنری که قرار است در اولین نگاه، محتوای صدها صفحه نوشته را به چشم مخاطب برساند.
پرسش اینجاست که آیا در شرایط سخت مالی، سپردن طراحی جلد کتاب به هوش مصنوعی حرفهای است؟ یا اینکه طراحی جلد کتاب، بهعنوان ابزار پیام به خریدار، برای ناشر صرفه اقتصادی دارد؟ در میان این بحثها، ناشران باسابقه و حرفهای که سالها در حوزه کتابهای نفیس و هنری فعالیت کردهاند، معتقدند، کتاب فراتر از یک کالا است و نباید به بهانه صرفهجویی، شأن و اصالتش را فدا کرد.
درباره استقاده از هوش مصنوعی در طراحی جلد کتاب، رضا یساولی، مدیر انتشارات یساولی، درحالی که به استفاده از فناوری روی خوش نشان میدهد، پذیرش دلی محصولات هوش مصنوعی در طراحی جلد را مسئله ناشران میداند.
حرف اول را چه کسی میزند طراح و یا هوش مصنوعی؟
فناوری را نمیتوان انکار کرد
یساولی معتقد است، در دنیای امروز نمیتوانیم منکر پیشرفت فناوری باشیم. ابزارهای جدید باعث راحتتر شدن و بهروز شدن فعالیتها شدهاند و نباید با آن مخالفتی داشت.
به گفته وی، ممکن است یک ناشر به طراح جلد سفارش کار بدهد و آن طراح برای رسیدن به نتیجه بهتر به هوش مصنوعی رجوع کند؛ اگر نتیجه نهایی خوب و دلخواه باشد، ناشر آن را میپذیرد، هرچند که خودش بهطور مستقیم از طراح نمیخواهد که از هوش مصنوعی استفاده کند.
محصول تصنعی!
با وجود اینکه یساولی نسبت به فناوری پذیریش دارد اما تفاوت بزرگی بین کار با هوش مصنوعی و خلاقیت انسان قائل است و میگوید: طرحهای ساخته شده توسط هوش مصنوعی اغلب تصنعی هستند و به دل نمینشینند. این طرحها در مقایسه با کار طراح، از نظر عاطفی و احساسی بسیار ضعیف هستند.
یساولی ادامه میدهد: هوش مصنوعی شاید بتواند با گرفتن چند مشخصه و سوژه، ایدههایی بدهد و لایههای فکری طراح را باز کند، اما هرگز نمیتواند بازتابدهنده واقعی ذهن و فکر پیچیده انسان باشد. میتواند کمککننده باشد، اما نباید کل کار را به آن سپرد.
توان هوش مصنوعی به کتابهای قدیمی و نفیس نمیرسد
دلیل اینکه در انتشارات یساولی، گرایش به سمت هوش مصنوعی بسیار کم است، به ماهیت کتابهای این نشر برمیگردد.
این ناشر میگوید: چون کتابهای نفیس و قدیمی منتشر میکنند، این آثار جلدها و چارچوبهای تعریف شده خود را دارند و هوش مصنوعی هنوز نتوانسته به این حوزه وارد شود یا ذهن او را به خود درگیر کند.
یساولی معتقد است، شاید برای کتابهایی مثل رمان، روانشناسی یا فلسفه بتوان از هوش مصنوعی برای کمک به خلاقیت طراح استفاده کرد، اما وقتی صحبت از کتابهای نگارگری و آثار هنری اصیل است، وضعیت کاملاً متفاوت میشود و هنر طراح، حرف اول را میزند.
هزینه طراحی و بخشی از هویت فیزیکی کتاب
وی با اشاره به هزینه تولید یک کتاب، از کاغذ و چاپ گرفته تا صحافی، میگوید: وقتی هزینه نویسنده، خطاط، نقاش و چاپخانه را میدهیم، هزینه طراح جلد هم بخشی از همین زنجیره است. حتی اگر طراح از هوش مصنوعی به عنوان یک ترفند برای سرعت بخشیدن به کارش استفاده کند، باز هم دستمزد دانش و تخصص خود را میگیرد.
به گفته یساولی، برای ناشران تخصصی و حرفهای، جلد کتاب ویترین کار است و اگر جلد نتواند محتوای کتاب را به درستی به مخاطب نشان دهد، آن کتاب در قفسه فروشگاه میماند و فروخته نمیشود.
تولید کتاب نفیس رسالت فرهنگی است نه تجارت
وی از کتاب «شاهکارهای نگارگری ایران» نام برد که قیمت تمام شده آن ۱۸ میلیون و ۵۰۰ هزار تومان است و ادامه داد: برای چنین کتاب ارزشمندی، صرفهجویی در طراحی جلد یک کار اشتباه و غیرحرفهای است. کتاب باید در ویترین کتابفروشی خودنمایی کند و به مخاطب بگوید من را نگاه کن و ورق بزن.
یساولی میگوید: انتشار چنین کتابی در این شرایط تورم، شاید از نگاه تجاری، دیوانگی به نظر برسد، اما نگاه ما فرهنگی است و باید رسالت خود را حفظ کنیم. نباید کیفیت فدای مسائل مالی شود.
حفظ شأن کلمه
وی ادامه میدهد: شاید درباره کتابهای سیاه و سفید که هزینه کمتری دارند، بتوان در طراحی جلد صرفهجویی کرد، اما در نهایت، حتی اگر از هوش مصنوعی هم استفاده شود، باید اصالت، شأن و منزلت کتاب رعایت شود.
یساولی میگوید: برخی ناشران به دلیل فشارهای مالی مجبور به صرفهجویی هستند، اما ترجیح ما این است تا انتهای مسیر برای اعتبار کتابها کم نگذاریم.
نظر شما