سرویس فرهنگ و نشر خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)، عبدالحسین آذرنگ، در کتاب «مبانی نشر کتاب» در تعریف «هزینهها» برای بررسی اقلام هزینه آورده است؛
هزینههای کتاب را چگونه محاسبه میکنند، چه عاملهایی را در نظر می گیرند و بهای کتاب بر پایه چه معیاری تعیین میشود؟ کتاب ناشر باید به فروش برسد تا سرمایه او بازگردد و ناشر بتواند هزینههای مختلف را بپردازد و برای کتابهای دیگر سرمایه گذاری کند. از راه فروش کتاب، پول به گردش درمیآید و چرخهای مستمر تشکیل میشود که ناشر اگر بتواند به آن اعتماد و اتکا کند، نیز میتواند فعالیتش را بر پایۀ آن سازمان دهد. هرگونه اختلالی در این چرخه، اختلال در نشر کتاب است.
ناشر، سرمایهگذار کتاب است. شخص یا دستگاهی که دستمزدهای پدیدآورندگان و تولیدکنندگان کتاب را میپردازد، هزینههای چاپ و تولید و نشر را تأمین میکند، کتاب را برای فروش روانه بازار میسازد، و سپس از پـولـی کـه بـاز میگردد هزینهها را تأمین و از سودی که عایدش میشود فعالیتهای تازه و دیگری را آغاز میکند.
ناشری که هدف او فعالیتی غیرانتفاعی نیست، مانند هر سرمایهگذار دیگری میکوشد هزینههایش را کاهش و درآمدها و سودش را افزایش دهـد، اما زمانی که مشکلات و بحران اقتصادی روی دهد، توازن میان هزینهها و درآمدها بـه هم میخورد و چرخه سرمایهگذاری، تولید، عرضه و فروش آسیب میبیند.
برای به دست آوردن سود باید پول خرج کرد. این قانونی است که اقتصاد نشر کتاب نیز از آن پیروی میکند. مطمئنترین راه برای به دست آوردن و افزایش سود از راه کتاب فروختن نسخههای بیشتری از کتاب است. ناشران علاقه مند به کار، خود معمولاً سعی بسیار میکنند کتابهایشان خوانندگان و خواستاران بیشتری داشته باشد، و همین کوشش در راه جلب خواننده است که سوای سـود اقتصادی، نتایج فرهنگی هم به بار مینشاند. ناشری از نظر اقتصادی موفقتر است که بتواند از راه فروش بیشتر کتاب، درآمد بیشتری کسب کند (برای بحث بیشتر در این باره نگاه کنید به Smith, ۱۹۶۶, p. ۲۱ ff) ناشری که از نظر اقتصادی و جلب خواننده، هر دو، موفق باشد، ناشر تأثیرگذار است.
پولی که برای نشر کتاب سرمایهگذاری میشود باید درست هزینه و جزئیات و ریز اقلام آن ثبت و ضبط شود. ناشر به این طریق میتواند هزینههای مربوط به کتاب را درست و دقیق محاسبه بهای نهایی کتاب را براساس آن برآورد کند و نیز با بررسی و سنجش هزینههای کتابهای دیگر به شناخت دقیقتر و سنجیدهتری درباره مصرف آتی هزینهها برسد. در ضمن مقررات بعضی کشورها ایجاب می کند که ناشر صورت هزینهها را به دقت ثبت و ضبط کند تا ضوابط مالیاتی را بتوان درست اجرا کرد.
«برای بررسی اقلام هزینه، دو روش کلی وجود دارد که اجمالاً به این قرار است:
۱- محاسبه بر اساس هزینه مراحل کتاب؛
۲- محاسبه بر اساس تفکیک و طبقهبندی هزینهها.
براساس روش اول، مراحل کتاب به صورت پیدرپی، از زمانی که برنامهریزی انتشار کتاب شروع میشود تا مرحلهای که کتاب انتشار مییابد، در نظر گرفته میشود و هزینه هر مرحله محاسبه و قید میگردد تا سر جمع هزینه همه مراحل کتاب به دست آید. سر جمع هزینهها، مبنای تعیین بهای کتاب است.
ناشرانی که این روش را به کار ببرند، میتوانند مراحل کتاب را به چند مرحله عمده و اصلی تقسیم کنند و هزینهها را در این مراحل عمده جای دهند و در جدولهای مناسب تنظیم کنند. عمدهترین مراحل برای محاسبه هزینهها عبارتاند از:
۱- پدید آمدن؛
۲- تولید فرهنگی؛
۳- تولید فنی و هنری؛
۴- تولید چاپی/ الکترونیکی؛
۵- پخش، تبلیغ و فروش.
هرکدام از این مراحل عمده، به مراحل کوچکتر و جزئیتری تقسیم و هزینههای مربوط به آنها قید میشود. سرجمع هزینههای مراحل جزئی هر مرحله، هزینه یک مرحله عمده و سر جمع هزینه همه مراحل عمده، هزینه کلی و تمام شده کتاب را نشان میدهد.
روش دیگر، محاسبه براساس تفکیکی و طبقهبندی هزینههاست. هزینههای کتاب را معمولا به دو دسته اصلی تقسیم میکنند: ۱) هزینههای ثبات؛ ۲) هزینههای متغیر.
هزینههای ثابت: به هزینههای گفته میشود که با شمارگان کتاب ارتباط مستقیم ندارد، یعنی چه کتاب در یک نسخه منتشر شود و چه در صدهزار نسخه، این دسته از هزینهها تفاوت نمیکند و ثابت است؛ مانند حق پدیدآورنده (البته اگر مقطوع باشد)، دستمزد ویراستار و نسخهپرداز، هزینه حروفنگار، لیتوگرافی و نمونهخوانی.
هزینههای متغیر: به آن دسته از هزینههای کتاب گفته میشود که با شمارگان ارتباط مستقیم دارد، مانند هزینه کاغذ، چاپ، جلد، صحافی، بستهبندی، انبارداری و حمل و نقل.
برای محاسبه هزینههای کتاب تفاوتهایی وجود دارد. ناشران بنا به روش خود از جدولهای متفاوتی استفاده میکنند. این انتخاب تا اندازهای به سلیقه نیز بستگی دارد. البته جدولهای تفکیکی تفضیلیتر، کار محاسبه و برنامهریزی را برای کتابهای تجدید چاپی سادهتر میکند. تهیه انواع و اقسام جدولهای محاسبه و تفکیک هزینهها بر اساس عوامل و نیازهای مختلف به کمک روشهای رایانهای، کاری است بسیار آسان.»
نظر شما