به گزارش خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) به نقل از روابطعمومی سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران، مجموعه «کاوشی در گنجینه کتابخانه ملی ایران» با هدف معرفی منابع شاخص و کمتر شناختهشده این گنجینه، در هر شماره یکی از آثار برجسته موجود در مخازن سازمان را به مخاطبان معرفی میکند.
در تازهترین شماره این مجموعه، کتاب «تاریخ دیپلماسی ایران: سیاست ناپلئون در ایران در زمان فتحعلیشاه» تألیف دکتر خانبابا بیانی معرفی شده است. این اثر از منابع بنیادین در مطالعه تاریخ دیپلماسی و روابط خارجی ایران در عصر قاجار به شمار میرود.
خانبابا بیانی (۱۲۸۸-۱۳۷۵)، از پیشگامان تاریخنگاری علمی و اسنادی در ایران معاصر، در این کتاب یکی از حساسترین مقاطع تاریخ سیاسی ایران، یعنی دوره جنگهای ایران و روس و تلاش فتحعلیشاه قاجار برای انعقاد قرارداد اتحاد با ناپلئون بناپارت را بررسی کرده است.
این اثر با تکیه بر اسناد اصیل و منتشرنشده، روند روابط ایران و فرانسه در فاصله سالهای ۱۸۰۵ تا ۱۸۱۵ میلادی را بازسازی میکند. بیانی برخلاف بسیاری از پژوهشهای همدوره خود که متکی بر منابع دست دوم و روایتهای درباری بودند، مستقیماً به سراغ مدارک اولیه آرشیوی رفته و از خلال اسناد، تصویری مستند از فراز و فرود روابط سیاسی ایران و فرانسه ارائه داده است.
وجه تمایز اصلی این کتاب، اتکای آن به اسناد دست اول آرشیوی است. بیانی در دورهای که دسترسی پژوهشگران ایرانی به آرشیوهای خارجی دشوار بود، مجموعهای از اسناد را از آرشیو وزارت امور خارجه فرانسه در پاریس و همچنین آرشیوهای داخلی ایران گردآوری و منتشر کرد. در این کتاب، نامههای متقابل فتحعلیشاه و ناپلئون، گزارشهای سفیران فرانسه در ایران از جمله ژنرال گاردان و کلود ماتیو دو گاردان و نیز مکاتبات دیوانی دوره قاجار منتشر شده است.
این اسناد که بخشی از آنها به خط نستعلیق و شکستهنستعلیق نگاشته شدهاند، علاوه بر بازتاب مذاکرات سیاسی، اطلاعات ارزشمندی درباره ساختار دیوانسالاری قاجار، تشریفات دیپلماتیک، زبان و شیوه نگارش اسناد در آن دوره ارائه میکنند.
کتاب «تاریخ دیپلماسی ایران: سیاست ناپلئون در ایران در زمان فتحعلیشاه» برای پژوهشگران تاریخ، نمونهای از روششناسی مواجهه با اسناد خام آرشیوی نیز به شمار میرود؛ رویکردی که نشان میدهد تاریخ دیپلماسی ایران را نه فقط در روایت سفرهای سیاسی و تشریفاتی، بلکه در حاشیهنویسیهای نامههای محرمانه و گزارشهای سری نیز میتوان جستوجو و بازخوانی کرد.
این کتاب نخستین بار با مقدمه دکتر رضازاده شفق در سال ۱۳۱۸ از سوی شرکت چاپ کتاب منتشر شد و اکنون با شماره کتابشناسی ملی ۸۷۱۷۶۶ در مخازن سازمان اسناد و کتابخانه ملی ایران نگهداری میشود.
نظر شما