سرویس بینالملل خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- الهه شمس: در ۱۵ سال گذشته، بسیاری از استادان دانشگاه کاهش حوصله دانشجویان برای خواندن کتابهای بلند را مشاهده کردهاند. در همین زمان، گرایش به کتابهای صوتی نیز افزایش یافته است. هرچند کتاب صوتی تجربه خواندن را سریعتر میکند، اما نوع توجه به متن را تغییر میدهد.
عصبشناس ماریان ولف معتقد است بسیاری از دانشجویان دیگر «صبر شناختی» لازم برای خواندن کتابهای بلند را ندارند؛ زیرا چنین آثاری نیازمند تمرکز طولانی و درگیر شدن با پیچیدگی اندیشه هستند. بخشی از این تغییر به سلطه فناوری دیجیتال در زندگی روزمره مربوط میشود. استفاده مداوم از صفحهنمایشها مغز را به مرور سطحی اطلاعات و چندوظیفگی عادت داده و توان توجه طولانیمدت را کاهش داده است. فرهنگ رضایت فوری نیز این روند را تشدید میکند.
پژوهشهایی درباره «اثر ضعف خواندن از صفحه نمایش» نشان میدهد خواندن روی کاغذ معمولاً به درک عمیقتر متن منجر میشود و حافظه و یادآوری اطلاعات نیز قویتر است. همین موضوع یکی از دلایلی است که بازگشت به مطالعه کتابهای کلاسیک را همچنان ارزشمند میکند.
بسیاری از آثار کلاسیک حجیماند و همین موضوع ممکن است خوانندگان را در همان نگاه اول دلسرد کند. رمانهایی مانند میدلمارچ (Middlemarch) یا بینوایان (Les Misérables) علاوه بر حجم زیاد، زبانی پیچیده و جملههایی طولانی دارند. با این حال، همین پیچیدگیها بخشی از ارزش آنهاست. چنین آثاری میتوانند مهارت توجه عمیق، درک ظرافتهای زبانی و همدلی با تجربههای انسانی را تقویت کنند.
برای نمونه، هنگام خواندن رابینسون کروزوئه (Robinson Crusoe) خواننده در صبر و دقت شخصیت اصلی شریک میشود؛ مردی که در جزیرهای دورافتاده گرفتار شده و ناچار است با دقت به کوچکترین نشانههای محیط توجه کند. چنین روایتهایی تمرین توجه و مشاهده دقیق هستند.
زبان چندلایه و جملههای پیچیده کلاسیکها نیز مهارتی مهم را تمرین میدهند: تعلیق قضاوت. خواننده باید تا پایان جمله یا پاراگراف صبر کند تا معنای کامل آشکار شود. دنبال کردن روایتهای چندلایه نیز به درک پیچیدگی رفتار و انگیزههای انسانی کمک میکند.
چند راه برای شروع خواندن کلاسیکها
یکی از سادهترین راهها این است که سراغ کلاسیکهایی بروید که به ژانر مورد علاقه شما نزدیکاند. برای مثال، علاقهمندان داستانهای جنایی میتوانند با سنگ ماه (The Moonstone) اثر ویلکی کالینز آغاز کنند؛ رمانی که از نخستین نمونههای داستان معمایی به شمار میرود. بسیاری از خوانندگان پس از آن به سراغ اثر مشهور دیگر او یعنی زن سفیدپوش (The Woman in White) میروند.
کنار گذاشتن عوامل حواسپرتی نیز اهمیت زیادی دارد. اختصاص روزانه ۲۰ تا ۳۰ دقیقه مطالعه بدون تلفن همراه یا دستگاههای دیجیتال میتواند تمرکز را بهتدریج بازگرداند. پژوهش مؤسسه Mindlab International نشان داده تنها شش دقیقه مطالعه میتواند سطح استرس را تا ۶۸ درصد کاهش دهد.
یادداشت کردن جملههای بهیادماندنی راه دیگری برای درگیر شدن با متن است. جمله آغازین چارلز دیکنز در داستان دو شهر (A Tale of Two Cities)؛ «بهترین زمان بود، بدترین زمان بود…»، نمونهای مشهور از جملهای است که تضادهای همزمان زندگی انسانی را به شکلی ماندگار بیان میکند.
پرسیدن سؤال از متن نیز به فهم عمیقتر کمک میکند: چرا این اثر کلاسیک شده است؟ چرا شخصیت خاصی آزاردهنده به نظر میرسد؟ چرا یک صحنه حس ناراحتی ایجاد میکند؟ چنین پرسشهایی توجه خواننده را به انتخابهای زبانی و روایی نویسنده جلب میکند.
در مواجهه با واژگان قدیمی یا جملههای طولانی نیز بهتر است خواننده دچار توقف کامل نشود. گاهی بازخوانی جمله و ادامه دادن، درک کلی متن را آسانتر میکند. خواندن کلاسیکها لزوماً تجربهای خشک و سنگین نیست. بسیاری از آنها طنز ظریفی دارند. سرپرست (The Warden) اثر آنتونی ترولوپ نمونهای از رمانی است که با مشاهدههایی طنزآمیز درباره ریاکاریهای اجتماعی همراه است.
روش قدیمی بلندخوانی نیز میتواند تجربهای متفاوت ایجاد کند. بسیاری از رمانهای کلاسیک در زمان انتشار به صورت دنبالهدار خوانده میشدند و در خانوادهها با صدای بلند روایت میشدند. آثاری مانند ربهکا (Rebecca) نوشته دافنه دوموریه یا من قلعه را تسخیر میکنم (I Capture the Castle) اثر دودی اسمیت هنوز هم برای چنین تجربهای مناسباند.
در نهایت، مهمترین نکته صبر است. شروع هر رمان کلاسیک ممکن است دشوار باشد، اما پس از آشنایی با سبک نویسنده و جهان داستان، ادامه خواندن آسانتر میشود. خواننده در میانه راه اغلب با همان انگیزهای پیش میرود که بسیاری از خوانندگان جنگ و صلح (War and Peace) تجربه کردهاند: میل ساده برای دانستن ادامه داستان.
سه کلاسیک کوتاه برای شروع
سیلاس مارنر (Silas Marner) اثر جورج الیوت داستان بافندهای منزوی است که پس از طرد شدن از جامعه مذهبی خود، زندگیاش را در تنهایی میگذراند. ورود دختربچهای به نام اپی به زندگی او مسیر تازهای برای معنا و محبت میگشاید. این رمان نمونهای فشرده و قابل دسترس از توجه الیوت به احساسات و همدلی انسانی است.
دوبلینیها (Dubliners) نوشته جیمز جویس مجموعهای از ۱۲ داستان کوتاه است که تصویری واقعگرایانه از زندگی ایرلندی ارائه میدهد. داستانها میان لحظههای مکاشفه و احساس بنبست در نوساناند و موضوعاتی مانند کنش و بیعملی، خیانت و آرمانگرایی سیاسی را بررسی میکنند.
خانم دالووی (Mrs Dalloway) اثر ویرجینیا وولف در یک روز تابستانی در لندن سال ۱۹۲۳ رخ میدهد. در حالی که کلاریسا دالووی برای برگزاری مهمانی آماده میشود، روایت در ذهن شخصیتهای مختلف حرکت میکند و سایه جنگ جهانی اول همچنان بر زندگی اجتماعی و روانی جامعه دیده میشود. شخصیت سپتیموس اسمیت یکی از نخستین تصویرهای ادبی از «شوک جنگ» را ارائه میدهد.
منبع:کانورسیشن، ۴ مه ۲۰۲۶
نظر شما