سرویس کودک و نوجوان خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) – سایه برین: در دنیایی که کودکان امروز بیش از هر زمان دیگری در معرض جریانهای جهانی و تنوع زبانی قرار دارند، چگونگی آشنایی آنها با فرهنگها و زبانهای دیگر، به یکی از دغدغههای اصلی والدین و مربیان تبدیل شده است. اما آیا میتوان از طریق داستانهای کودکانه، پلی میان فرهنگها ساخت؟ و چگونه میتوان بدون از دست دادن اصالت فرهنگی، کودکان را با جهان بیرون آشنا کرد؟
خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) به این منظور با نویسنده و مترجم مجموعهٔ کتابهای «خواب بچه کجا پرید» صحبت کرده است؛ اثری که نه تنها یک مجموعهٔ داستانی، بلکه تلاشی آگاهانه برای گسترش افقهای زبانی و فرهنگی کودکان ایرانی است. این نویسنده که خود مادر سهدختر است و سالهاست در عرصهٔ نشر کودک و نوجوان فعالیت میکند، با تکیه بر تجربهٔ شخصی و همکاری با مترجمان کاربلد در زبانهای انگلیسی، فرانسه، عربی و کردی، پروژهای منحصربهفرد را به ثمر رسانده است.
در این گفتوگو، از چرایی انتخاب این زبانها و فرهنگها گرفته تا نقش کلیدی تصویرگر و صفحهآرا در جذابیت بصری کتابها و همچنین اهمیت قصهگویی در زمان خواب برای تقویت ارتباط والدین و فرزندان در عصر دیجیتال، همهٔ ابعاد این پروژه بررسی خواهد شد. متن کامل این مصاحبه را با هم میخوانیم.
نگارش داستانی که قرار است به زبانهای دیگر ترجمه شود چه ظرایف و مولفههایی دارد؟
باید اول بگویم که من، مامان سهتا دختر هستم. و فعالیت ما در انتشارات صباوبهار و همچنین نگارخانه گلمهر رنگ و بوی کودکان و خصوصا دختران را دارد و همینطور که ملاحظه میفرمایید اسامی آنها وارد حوزهٔ فعالیت فرهنگی و هنری ما شده است.
قصهٔ «خواب بچه کجا پرید» یکی از قصههایی است که چاپ شده و هفت قصهٔ دیگر نیز در حال چاپ هستند و بهزودی عرضه خواهند شد.
هدف اصلی این اثر که بهصورت سه زبانه منتشر شده چیست؟ آیا برای آموزش زبان به کودکان صورت گرفته یا تلاش داشته که از مرزهای بینالمللی فراتر برود و به دست دیگر زبانها برسد؟
هدف من از ترجمهٔ این کتابها و کمک گرفتن از مترجمان کاربلد در این حوزه، آشنایی بچهها با تنوع زبانی در دنیای مدرن است. اینروزها بهواسطهٔ کثرت محتوای آموزشی و جذابیت فوقالعادهٔ آنها، بچهها از سنین کم با زبان انگلیسی بهخوبی آشنا میشوند؛ اما انگلیسی تنها زبان خارجی نیست و مردمان دیگری هستند که با زبان دیگری صحبت میکنند. ما میتوانیم با دانستن زبان آنها ارتباط مؤثرتری با اصحاب آن فرهنگ داشته باشیم و آنها را دعوت به شنیدن قصههایمان کنیم.
آیا صرف ترجمه به زبان دیگر به آموزش بچهها کمک میکند یا مولفههای دیگری هم نیاز است؟
این قصهها علاوه بر انگلیسی و فرانسه به عربی و کردی نیز ترجمه شدهاند و میدانید که بخش بسیار بزرگی از هموطنان ما کرد و عرب هستند. خانم دنیا حیدری که مترجم این قصه و سایر قصهها به زبان عربی هستند، متولد لبنان، دانشآموختهٔ فلسفه و در بسیاری از کشورهای عربی تجربهٔ زندگی دارند و این رفتوبرگشت زبانی در فرهنگهای مختلف برای علاقمندان به فراگیری زبانهای مختلف میتواند بسیار جذاب باشد خصوصا که ایشان ترجمه را بهصورت عربی فصیح انجام دادند تا خوانندگان مختلف اعم از حوزهٔ شامات و عراق تا حجاز و کشورهای خلیج فارس بهراحتی آن را درک کنند. همچنین خانم کیمیا کیانیراد که ترجمهٔ قصهها به زبان فرانسه را برعهده دارند در رشتهٔ حقوق تحصیل کردند و بهصورت ویژه به آموزش زبان فرانسه به کودکان اشتغال دارند. کیمیا با مهارتهای فوقالعادهاش به راحتی بچهها را از طریق قصه و بازی به زبان فرانسه علاقمند میکند؛ زبانی که طنین ندای فرهنگ و هنر در دنیا است. بهنام دوروئی که نویسنده و روزنامهنگار است برایمان بهخوبی تفاوت کردی، اورامان و سورانی را از طریق ترجمه نشان میدهد؛ زبانی که منحصر به مرزهای ایران عزیز نشده و بخشهای مهمی از جهان ایرانی را در بر میگیرد.
چرا این سه زبان انگلیسی و عربی و فرانسه هستند؟ آیا علت خاصی داشته و اگر پاسخ مثبت است علت آن چیست؟
مشتاقانه و صمیمانه از دوستان عزیزمان که آشنا و مسلط به دیگر زبانها هستند دعوت کردیم تا در این کار با ما همکاری کنند و بتوانیم با زبان هم آشنا شویم و از شباهتها و تفاوتهای آنها با هم لذت ببریم و در راس همهٔ اینها اسباب هرچه زندهتر ماندن زبان فارسی را فراهم آوریم.
مهمترین مؤلفههای نوشتن داستان برای کودک امروز جهت نزدیکتر شدن به ذهن و زبان و دغدغههای آنان را چه میدانید؟
راستش را بخواهید، برای نزدیک شدن به ذهن و زبان بچهها نیازی به تلاش ندارم؛ من با این ذهن و زبان زندگی میکنم. مادر سهدختری که در سنین پیشدبستانی و اوایل دبستان هستند. و مرا هر روز با دنیایی از جذابیتهای کودکانه، بینش و نگرششان حیرتزده میکنند. تقریبا همهٔ این هشت قصه از دل رویدادهای مختلفی است که در تعامل با آنها به دست آمده است و شاید بد نباشد بدانید که هر روز هم قصهٔ جدیدی میسازند و سفارش کتاب شدنش را میدهند. اینجاست که تصویرگر خوب و کاربلد آقای علی عبدی به همراه خانم رعنا جمالی عزیز که صفحهآرایی کتاب را انجام میدهند به یاریام میآیند.
فکر میکنید برای اینکه آموزش زبان اتفاق بیفتد، چه مولفههایی به این داستان اضافه شود کمککننده خواهد بود؟ (شبیه اضافه کردن بازیهای تمرینی و سرگرمی در انتهای کتاب)
اینروزها بچهها بهواسطه تماشای انیمیشنهای بسیار جذاب به زبانهای مختلف، توانایی بسیار بالایی در شنیدن و گفتوگو کردن دارند اما شکل دقیق کلماتی که میشنوند را نمیشناسند و نمیدانند که چطور نوشته میشود. این کتابها نه فقط برای بچهها که برای همه زبانآموزان از این جهت میتواند بسیار بسیار آموزنده و مؤثر باشد.
نکته محوری این داستان مطالعه کردن در زمان خواب برای بچههاست. در دنیای امروز که ابزارها و تکنولوژی به زندگی کودکان وارد شدهاند یک داستان باید چه ویژگیهایی داشته باشد که برای قبل از خواب بچهها جذاب باشد؟
پیش از هر چیز به خودمان مراجعه کنیم و ببینیم که ابزارها و تکنولوژی برای چه به زندگی فرزند ما وارد شدهاند؟ آیا به جای ما قرار است باشند یا کمک ما و اینجا دقیقاً جایی است که باید عاملیت آگاهانهای داشته باشیم. قبلا در این مورد در کتاب «بابای دخترها، مامان دخترها» به تفصیل نوشتهام که یکی از مهمترین زمانها در زندگی کودک هنگام خواب اوست، در این زمان است که بچهها خود واقعیشان را تمام و کمال بروز میدهند و میتوان با استفاده از قصه و لمس دستان و صورت لطیفشان پرسشهایشان را پاسخ گفت و علت نهان آزردگیها و ترسهایشان را آشکار نمود. فقط کافیست این قصهها کنجکاوی کودک را برانگیزد و به آنها انگیزهٔ پرسش و جستجوگری دهد. لحظاتی درخشان در زندگی والدین و فرزندان که پایههای ارتباطیشان را عمیقتر میکند.
در پایان اگر نکتهای لازم میدانید برایمان بگویید.
در پایان باید بگویم ما در انتشارات صباوبهار تمام تلاشمان را میکنیم تا در این روزها که بحرانهای مختلف اجتماعی و اقتصادی دامنگیر همه شده و خصوصا متأسفانه آموزش کودکان مدام به فضای مجازی منتقل میشود، کتابهای جذاب و با کیفیتی را برای بچهها، والدین و مربیان آنها تهیه کنیم تا در گذار از این دوران آموزش تعطیل نشود.
نظر شما