به گزارش خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، تابآوری در سالهای اخیر به یکی از مفاهیم مهم در حوزه روانشناسی رشد، آموزش و سلامت روان تبدیل شده است و کودکان و نوجوانان در مسیر رشد خود با موقعیتهای گوناگونی مانند فشارهای تحصیلی، تعارضهای خانوادگی، تغییرات اجتماعی، ناکامیها و نگرانیهای فردی روبهرو میشوند.
توانایی سازگاری با این شرایط و ادامه مسیر رشد سالم، نیازمند مجموعهای از مهارتهای شناختی، هیجانی و اجتماعی است که در ادبیات علمی با عنوان تابآوری شناخته میشود؛ پرورش این توانایی از سالهای نخست زندگی آغاز میشود و در تعامل میان کودک، خانواده، مدرسه و جامعه شکل میگیرد.
در چنین شرایطی، دسترسی به منابع علمی و آموزشی قابل اعتماد برای والدین، معلمان، مربیان و روانشناسان اهمیت ویژهای دارد. این گروهها نقش اصلی را در هدایت و حمایت از کودکان و نوجوانان ایفا میکنند و آگاهی آنان از راهبردهای تقویت تابآوری میتواند به شکلگیری محیطی حمایتی و رشددهنده کمک کند. کتابهای تخصصی در این حوزه میتوانند پلی میان یافتههای علمی و کاربردهای عملی باشند و ابزارهایی در اختیار بزرگسالان قرار دهند تا بتوانند مهارتهای مقابلهای، خودشناسی، تنظیم هیجان و حل مسئله را در نسل جوان تقویت کنند.
معرفی متمرکز کتابهای مرتبط با تابآوری فرصتی فراهم میکند تا مجموعهای از دیدگاهها، روشها و تجربههای علمی در اختیار فعالان حوزه تربیت و سلامت روان قرار گیرد.
هر یک از این آثار از زاویهای خاص به موضوع تابآوری پرداختهاند؛ برخی آموزش مستقیم مهارتها به کودکان را دنبال میکنند، برخی نقش والدین و محیط خانواده را بررسی میکنند و برخی دیگر بر یافتههای پژوهشهای بینالمللی در زمینه رشد تابآوری تمرکز دارند.
آشنایی با این منابع میتواند به والدین و متخصصان کمک کند تا درک عمیقتری از عوامل تقویتکننده توان سازگاری در کودکان و نوجوانان به دست آورند و در برنامههای آموزشی و تربیتی خود از این دانش بهره بگیرند.
کتاب «تابآوری کودکان» نوشته وندی ال. موس، Wendy L. Moss، اثری آموزشی برای کودکان ۱۰ تا ۱۳ سال است. در این کتاب، موس با بهرهگیری از رویکردهای روانشناسی مثبتنگر و مهارتهای شناختی رفتاری، تمرینهایی طراحی کرده است که کودک را به مشارکت فعال در فرآیند یادگیری دعوت میکند. ترجمه فارسی این اثر توسط محمدرضا مقدسی و طیبه سرلک انجام شده است.
در متن کتاب، مهارتهایی مانند شناخت احساسات، مدیریت خشم و اضطراب، خودگویی مثبت، حل مسئله، تصمیمگیری مسئولانه، درخواست کمک و سازگاری با تغییر آموزش داده میشود. موس بر این باور است که تابآوری مهارتی اکتسابی است و از طریق تمرین مستمر رشد میکند. مترجمان در مقدمه فارسی کتاب نیز بر اهمیت آموزش زودهنگام این مهارتها در خانه و مدرسه تأکید کردهاند. این اثر میتواند در کارگاههای مهارتهای زندگی و جلسات مشاوره مدرسه مورد استفاده قرار گیرد.
کتاب «تابآوری و فرزندپروری؛ فصل دومی برای تمام فصول» تألیف مالکولم هیل Malcolm Hill، آنی استافورد Annie Stafford، پیتر سیمن Peter Seaman، نیکولا رز Nicola Rose و بریجید دنیل Brigid Daniel است. این پژوهشگران حوزه رفاه کودک، تابآوری را فرآیندی تعاملی میان کودک و محیط میدانند و نقش خانواده را در شکلگیری آن بررسی میکنند. ترجمه فارسی این اثر توسط محمدرضا مقدسی و فاطمه رمضانی انجام شده و طیبه سرلک ویراستاری آن را بر عهده داشته است.
نویسندگان در این کتاب به تحلیل سبکهای فرزندپروری میپردازند و نشان میدهند که ترکیب حمایت عاطفی با مرزبندی روشن چگونه میتواند زمینه رشد سازگاری را فراهم کند. همچنین موضوع استرس والدین، فشارهای اقتصادی و چالشهای خانوادههای دارای کودک با نیازهای ویژه بررسی شده است. در این اثر، تابآوری والدین به عنوان عاملی اثرگذار در تابآوری فرزندان مطرح میشود.
کتاب «تابآوری؛ منابع و گفتمان» حاصل پژوهشهای ادیت اچ. گروتبرگ Edith H. Grotberg است که در قالب پروژه بینالمللی تابآوری انجام شده است. ترجمه فارسی این اثر توسط د محمدرضا مقدسی و با ویراستاری طیبه سرلک منتشر شده است.
گروتبرگ در این کتاب مدل معروف «من دارم، من هستم، من میتوانم» را معرفی میکند و منابع درونی و بیرونی تقویتکننده تابآوری را توضیح میدهد. اثر حاضر بر اساس دادههای بینفرهنگی تنظیم شده و نشان میدهد که چگونه روابط حمایتی، احساس ارزشمندی و مهارتهای مقابلهای میتوانند در سنین مختلف رشد تقویت شوند. تقسیمبندی مطالب بر اساس گروههای سنی به والدین و متخصصان کمک میکند تا متناسب با مرحله رشدی کودک اقدام کنند. این کتاب برای پژوهشگران و دانشجویان علوم اجتماعی و روانشناسی نیز ارزشمند است.
کتاب کار «تابآوری، بهباشی و طرز فکر نوجوانان» نوشته گلی ساعدی بوچی Goli Saeedi Bocci بر دوره حساس نوجوانی تمرکز دارد. ساعدی بوچی که در حوزه روانشناسی بالینی فعالیت میکند، در این کتاب بر مفهوم طرز فکر رشد و نقش آن در افزایش خودکارآمدی نوجوانان تأکید دارد.
این اثر به صورت تمرینمحور تنظیم شده و نوجوان را به خوداندیشی، شناسایی الگوهای فکری و اصلاح باورهای محدودکننده دعوت میکند. مهارتهایی مانند تنظیم هیجان، تقویت اعتمادبهنفس، شجاعت در تصمیمگیری، پشتکار و مسئولیتپذیری در قالب فعالیتهای نوشتاری و تمرینهای عملی آموزش داده میشود. این کتاب میتواند در جلسات مشاوره فردی، گروههای آموزشی مدارس و برنامههای ارتقای سلامت روان نوجوانان مورد استفاده قرار گیرد. این کتاب را نیز دکتر محمدرضا مقدسی ترجمه کرده است.
مجموعه این چهار اثر از آموزش مستقیم مهارتها به کودک تا بررسی نقش خانواده و ارائه یافتههای پژوهشی بینالمللی و تمرکز بر نگرش ذهنی نوجوان، چارچوبی جامع برای فهم و تقویت تابآوری فراهم میکند. بهرهگیری آگاهانه از این منابع میتواند به شکلگیری محیطهای حمایتیتر در خانواده و مدرسه و در نهایت به پرورش نسلی توانمند و سازگار کمک کند.
نظر شما