سرویس تاریخ خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا)- همزمان با گرامیداشت روز ملی خلیج فارس، آیین رونمایی از ۱۱ عنوان کتاب و اثر پژوهشی جدید در محل پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری برگزار شد. در این آیین که به پاس داشتههای تاریخی علمی و فرهنگی این پهنه آبی ارزشمند و با هدف تبیین اهمیت راهبردی خلیج فارس در حوزههای میراثفرهنگی، طبیعی و گردشگری برگزار شد، با سخنرانی علی دارابی قائم مقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور، محمدابراهیم زارعی رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری، منیژه هادیان دهکردی معاون پژوهشی پژوهشگاه و سیداحمد محیط طباطبایی رئیس انجمن ملی موزههای ایران همراه بود و بر اهمیت مستندنگاری علمی به عنوان «سد محکم در برابر تحریفهای تاریخی» تأکید شد.
ایران و خلیج فارس دو عنصر فرهنگی دارای منزلت ویژه هستند
علی دارابی، قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور با اشاره به اینکه ایران و خلیج فارس دو عنصر فرهنگی هستند که با تاثیر متقابلی که با هم دارند یک منزلت ویژه پیدا کردهاند، گفت: در ابتدای صحبتهایم باید این خبر خوش را اعلام کنم که خوشبختانه هفته گذشته سند موزه و موزهداری به همت شورای عالی انقلاب فرهنگی تصویب شد. این افتخار بزرگی است. پیشتر نیز در جنگ ۱۲ روزه سند ملی میراثفرهنگی را تصویب کردیم و این در حالی است که در دوران دفاع مقدس اساسنامه سازمان میراثفرهنگی تصویب شد.
قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور به اهمیت برگزاری همایش روز ملی خلیجفارس اشاره کرد و افزود: این همایش مهم را میتوان از منظر مسئله ژئوپلیتیک و مسئله استراتژیک بررسی کرد. خلیج فارس یکی از پهنههای مهم آبی دنیا است و تاریخ غنی دارد و کانون تمدنی بوده است اما پرسش اساسی این است که چرا ایرانیان تا این حد به اسم و واژه خلیج وابسته و حساس هستند. پاسخ این پرسش در این است که وقتی به تاریخ پیدایش خلیج همیشه فارس نگاه میکنیم، این موضوع در حافظه ایرانیان ثبت شده است.
دارابی گفت: یک پژوهشگر خارجی که مطالعات زیادی درباره ایران داشته، گفته است که ایرانیها برای اولین بار شهر را به دنیا معرفی کردند و شهر محصول ایران است. او در ادامه به صیانت از خلیج فارس در طول تاریخ اشاره کرد و افزود: یکی از افرادی که به خوبی از خلیج فارس دفاع کرد شخصی به اسم امام قلی خان بود. امامقلی خان مقتدرترین سردار دوره صفوی است. او با همراهی لشکریان خود توانست ۱۱۷ سال تسلط پرتغالیها را پایان داد. بنابراین اگر تنگه هرمز امروز برای ما اهمیت پیدا کرده، این موضوع از دیروز برای ما اهمیت داشته و ریشه آن به سالیان قبل باز میگردد.
ثبت ملی ۴۰۰ عنصر مرتبط با خلیج فارس از سوی وزارت میراثفرهنگی
معاون میراثفرهنگی کشور در ادامه گفت: وزارت میراثفرهنگی در حوزه خلیج فارس اقدامات بسیار خوبی را انجام داده است که از جمله اقداماتی که وزارت میراثفرهنگی برای صیانت از آثار و عناصر مرتبط با حوزه خلیج فارس انجام داده میتوان به ایجاد پایگاه زنجیرهای خلیج فارس تا برنامهریزی برای ثبت جهاتی بندر سیراف اشاره کرد. ضمن این که بیش از ۴۰۰ عنصر در این منطقه ثبت ملی شدهاند.
دارابی در پایان صحبتهای خود به موضوع ساماندهی سواحل مکران اشاره و خاطرنشان کرد: در این خصوص خوشبختانه یکی از موضوعاتی که دنبال میشود، جانمایی حوزه میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی است و در این میان پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری میتواند به ما کمک بزرگی داشته باشد.
زبان فارسی، زبان دیپلماسی در خلیج فارس
محمدابراهیم زارعی، رئیس پژوهشگاه میراثفرهنگی و گردشگری در مراسم رونمایی از ۱۱ جلد کتاب مستند درباره خلیج فارس، با اشاره به پیشینه تمدنی و پیوندهای فرهنگی ایران با کرانههای جنوبی، از اسناد تازهای در اثبات نفوذ زبان و فرهنگ پارسی در منطقه پرده برداشت.
وی با اشاره به سندی تاریخی متعلق به سال ۱۸۰۹ میلادی (دوران فتحعلیشاه قاجار) گفت: نامه امیر یا امام عمان و زنگبار به ژنرال گاردان (فرستاده فرانسه)، سندی تکاندهنده از عمق نفوذ فرهنگ ماست. این نامه که درباره روابط با فرانسه است، به زبان فارسی و با خط نستعلیق شکسته بسیار زیبا نگاشته شده؛ این نشان میدهد که تا دو قرن پیش، نه تنها حاکمان منطقه به فارسی مکاتبه میکردند، بلکه کاتبان و دیوانسالاران آنان نیز مسلط به ظرافتهای خط و زبان فارسی بودهاند.
پیشینه پژوهش در ایران، فراتر از قدمت برخی کشورها
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با مقایسه نهادهای علمی ایران با کشورهای منطقه خاطرنشان کرد: در حالی که برخی کشورهای حاشیه خلیج فارس قدمتی کمتر از ۳۰ یا ۱۰۰ سال دارند، پژوهشهای باستانشناسی ما ۱۱۷ ساله و مطالعات مردمشناسی ما ۹۰ ساله است. این یعنی قدمت نهادهای علمی ما از کل تاریخ برخی از این کشورها بیشتر است. ما سرزمینی کهن با تابآوری تمدنی بالا هستیم که ریشه در اهلیت و عشق ساکنان این مرز و بوم به خاکشان دارد.
تأثیر جنگ بر توقف طرحهای پژوهشی کرانههای خلیج فارس
رئیس پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری با ابراز تأسف از وقفه ایجاد شده در برخی کاوشهای مرتبط گفت: ما در کرانههای شمالی خلیج فارس و دریای مکران، آثار تمدنی بیشماری در لایههای باستانشناسی داریم. اما متأسفانه تحمیل دو جنگ بزرگ به این سرزمین (دفاع مقدس و درگیریهای متجاوزان)، باعث شد بسیاری از برنامههای پژوهشی ما در این مناطق به نتیجه نهایی نرسد. صلح و آرامش، زمینه اصلی بازشناسی میراث نایافته ماست.
ضرورت تقویت هویت ملی به دور از افراط و تفریط
او در پایان با تأکید بر لزوم ترویج «ایراندوستیِ واقعگرایانه» افزود: ما باید بر اساس مستندات و مدارک علمی حرف بزنیم. یافتههای ما در سایتهایی چون چهارسفله و دیگر نقاط ساحلی، گواه صادق حاکمیت و حضور ماست. وظیفه نسل جدید دانشگاهی و پژوهشگران این است که با عشق به ایران و به دور از افراط و تفریط، آن بخشهای ناپیدای تاریخ تمدنی ما در خلیج فارس را از دل خاک بیرون کشیده و برای جهانیان اثبات کنند.
مستندات صدر اسلام در مقابل تحریفات هویتی خلیج فارس
سید احمد محیط طباطبایی، رئیس انجمن ملی موزههای ایران (ایکوم) با تبیین نقش موزهها در صیانت از حقیقت تاریخی خلیج فارس، «موزه» را نهادی فراتر از نمایش اشیاء و آن را ضامن قضاوت آگاهانه جامعه دانست.
وی با تأکید بر رسالت موزهها گفت: در دنیای امروز که مسائل اقتصادی محرک جنگها و تحریفها هستند، ما در موزه به دنبال تحمیل دیدگاه نیستیم؛ بلکه وظیفه موزه این است که آنچه در واقعیتِ تاریخ رخ داده را در معرض دید عموم قرار دهد تا مخاطب خود به قضاوت درباره حقایق بپردازد. مستندات موزهای ما، ریشههای دریانوردی را در این منطقه به قرنها پیش از حضور استعمارگران پرتغالی و اسپانیایی بازمیگرداند.
سندیت تاریخ اسلام بر حاکمیت تمدنی ایران
محیط طباطبایی با اشاره به شواهد تاریخی صدر اسلام، خاطرنشان کرد: مستندات تاریخی نشان میدهد زمانی که پیامبر اکرم (ص) فرستادگانی را برای دعوت به اسلام به سواحل جنوبی خلیج فارس اعزام کردند، در گزارشهای بازگشت، به حضور مجوس (ایرانیان) در آن نواحی اشاره شده است. این یک سند قطعی است که نشان میدهد در آن مقطع، هیچ عنصر عربی در آن سواحل حضور نداشته و هویت منطقه کاملاً ایرانی بوده است.
بازخوانی دفاع علمی ایران در برابر جریانهای دهه ۴۰
رئیس انجمن موزههای ایران با یادآوری ریشههای سیاسی تغییر نام خلیج فارس افزود: جریان تحریف نام خلیج فارس از دهه ۱۳۴۰ و توسط جمال عبدالناصر از رهبران مصر با نگاهی ملیگرایانه آغاز شد، اما جامعه علمی ایران در همان زمان با برگزاری کنگرههای عظیم و انتشار نشریات تخصصی به مقابله با آن برخاست. چاپ اولین نقشهها و تلاشهای پژوهشگران بزرگی همچون «احمد اقتداری»، سدی مستحکم در برابر تغییر هویت این آبراهه ایجاد کرد.
خلیجفارس؛ آبراههای تمدنساز
وی با متمایز دانستن تمدن خلیج فارس از تمدنهای بینالنهرین گفت: اگر در کنار دجله و فرات، تمدن در حاشیه رود شکل گرفت، در این منطقه خودِ «آبراهه» منشأ ایجاد تمدن بوده است. از کرانههای یمن تا سواحل هند و اندونزی، این دریانوردان ایرانی و مسلمان بودند که فرهنگ و تمدن را منتقل کردند. امروز حتی در رقص، لباس و فرهنگ مردم جزایری چون لارک، بقایای آن تمدن کهن به وضوح دیده میشود.
ضرورت توسعه موزههای منطقهای
محیط طباطبایی در پایان با گرامیداشت یاد کسانی که برای صیانت از نام خلیج فارس جانفشانی کردهاند، تأکید کرد: ما اکنون دو موزه منطقهای در خلیج فارس داریم، اما برای بیان حجم عظیم مستندات و حقایق این تمدن، هنوز فضاهای خالی بسیاری وجود دارد که باید با تلاشهای علمی و موزهای پر شود تا تداوم هویت دریای پارس برای نسلهای آینده تضمین شود.
سد مستند ایران در برابر تحریفهای جغرافیایی
منیژه هادیان دهکردی، معاون پژوهشی پژوهشگاه میراث فرهنگی و گردشگری در نشست تخصصی روز ملی خلیج فارس بر نقش کلیدی مستندات علمی و کاوشهای باستانشناختی به عنوان ابزاری صلحآمیز اما قاطع در حفاظت از مرزهای تاریخی و تمدنی ایران تأکید کرد.
وی با اشاره به اهمیت راهبردی این منطقه گفت: خلیج فارس، بنادر تاریخی و جزایر آن، گنجینهای از دانش جوامع ساحلی و نماد هویت تمدنی ما هستند. در دنیای امروز، میراث فرهنگی تنها یک موضوع تزئینی نیست، بلکه عناصری هستند که هویت ما را تعریف کرده و در برابر هرگونه تلاش برای تحریف تاریخ و جغرافیای منطقه، همچون سدی محکم و مستند عمل میکنند.
اولویتهای پژوهشی سال؛ تمرکز بر کرانههای جنوب و شمال
معاون پژوهشی پژوهشگاه با تبیین برنامههای علمی پیشرو، اولویتهای سالانه را در حوزههای مختلف تشریح کرد:
- باستانشناسی و میراث شهری: مطالعه و شناخت میراث شهری و مستندنگاری دقیق بافتهای تاریخی خلیج فارس و مکران.
- حفاظت و مرمت تخصصی: ساماندهی و تعیین اولویتهای حفاظتی برای مجموعه فلزات ارزشمند موجود در موزه خلیج فارس بندرعباس.
- مطالعات زیستمحیطی و فرهنگی: پژوهش بر روی میراث جنگلهای حرا و مستندسازی گونههای زبانی و گویشهای در خطر منطقه.
- مردمشناسی و هنر: مطالعه هنرهای سنتی، صنایعدستی، آیینها و موسیقی نواحی حاشیه خلیج فارس.
همافزایی علمی؛ ضرورت عبور از تنشهای منطقهای
وی با اشاره به تحولات اخیر منطقه، بر ضرورت انسجام ملی و هوشیاری فرهنگی تأکید کرد و افزود: پژوهشگاه میراث فرهنگی همواره کوشیده است با تولید محتوای علمی و مطالعات میانرشتهای، به شناخت عمیقتر این منطقه کمک کند. در این راستا، پیشنهاد برگزاری «همایش منطقهای باستانشناسی حوزه خلیج فارس» به عنوان بستری برای تبادل یافتههای جدید و تقویت گفتمان علمی بینالمللی در دستور کار است.
ادای احترام به معصومترین قربانیان جنگ
هادیان دهکردی در پایان سخنان خود، ضمن گرامیداشت روز ملی خلیج فارس، یاد و خاطره ۱۶۸ دانشآموز و معلم دبستان «شجره طیبه» میاب را که مظلومانه قربانی جنایات جنگی شدند، گرامی داشت و تأکید کرد که آگاهی و مسئولیتپذیری در قبال میراث فرهنگی، بهترین راه برای صیانت از خون شهدا و انتقال هویت ملی به نسلهای آینده است.
در این مراسم از ۱۱ عنوان کتاب با حضور علی دارابی قائممقام وزیر و معاون میراثفرهنگی کشور و جمعی از مدیران و پژوهشگران رونمایی به عمل آمد. این کتابها سندهای دست اول و قابل اتکا هستند و سندیت حاکمیت ایران بر خلیج فارس را نشان میدهد. این آثار که حاصل کاوشهای میدانی و پژوهشهای میانرشتهای است، به عنوان جدیدترین اسناد علمی ایران در صیانت از هویت تاریخی و فرهنگی خلیج فارس و دریای مکران معرفی شدند.
رونمایی از تازههای کتاب « حوزه مطالعاتی خلیج فارس»
۱. سلسله مطالعات میراث فرهنگی مکران ۱ (دشتیاری): مرتضی حصاری و سپهر زارعی
۲. اطلس میراث فرهنگی جزایر ایرانی خلیج فارس: مرتضی حصاری
۳. بررسیهای باستانشناختی کرانهها و جزایر استان بوشهر: امیر حشمدار راری
۴. بررسیهای باستانشناختی کرانهها و جزایر استان خوزستان: محسن زینیوند
۵. بررسیهای باستانشناختی کرانهها و جزایر استان هرمزگان: نصیر اسکندری
۶. بندر تاریخی بردستان؛ پسکرانه خلیج فارس: حسین توفیقیان
۷. بندر تاریخی نجیرم: حسین توفیقیان
۸. دیر؛ دیار خورشید و دریا از منظر باستانشناسی: حسین توفیقیان
۹. گورستان ۶ هزار ساله تل چگاسفلی: عباس مقدم
۱۰. خلیج پارس؛ سیر مطالعه دریانوردی از هزاره سوم پیش از میلاد تا پایان هخامنشی: محمد خزایی
۱۱. گویش ماهشهری؛ در تنگ راه ماندن یا سراشیب نماندن: رضا امینی
بخش افتتاحیه گرامیداشت روز ملی خلیج فارس با اجرای موسیقی سنتی هرمزگان، و بازدید از نمایشگاه جانبی پایان یافت.
نظر شما