سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) -محمدرضا مقدسی، مدیر و مؤسس خانه تابآوری: تفنگ ابزار جنگ و کتاب ابزار دانایی است، کتاب قدرت نرم تمدنها است؛ کتاب زیرساخت تابآوری تمدن ما است. تفنگ و کتاب هر دو در تاریخ تمدن نقش داشتهاند، اما کارکردهای آنان متفاوت است. تفنگ نماد قدرت سخت و ابزار دفاع و جنگ است. در مقاطع بحرانی میتواند از سرزمین و مردم حفاظت کند و امنیت کوتاهمدت ایجاد کند. با این حال پایداری تمدن تنها با امنیت نظامی تضمین نمیشود.
از طریق کتاب است که تجربهها، دانش و ارزشهای ملی و فرهنگی از نسلی به نسل دیگر منتقل میشود. تمدن با اندیشه، آموزش و آگاهی رشد میکند. اگر تفنگ مرزها را حفظ کند، این کتاب است که معنا، هویت و مسیر آینده یک جامعه را شکل میدهد.
این شاید یک تقابل ساده میان ابزار جنگ و ابزار دانایی به نظر برسد، اما در عمق خود به یک حقیقت مهم در حیات اقوام و ملل اشاره میکند. اسلحه امنیت فوری، دفاع و ظرفیت مقابله با تهدیدات را فراهم میکند و در بسیاری از مقاطع تاریخی برای حفاظت از سرزمین و مردمان ضروری بوده است. در حالیکه آنچه آینده یک جامعه را شکل میدهد، اندیشه، فرهنگ و آگاهی است؛ عناصری که در بستر کتاب و دانش رشد میکنند.
کتاب نماد قدرت نرم، دانایی و فرهنگ است
امروز و اکنون به خوبی میدانیم در چارچوب مأموریت ملی تابآوری فرهنگی، این واقعیت اهمیت بیشتری یافته است چرا که تابآوری فرهنگی توانایی یک جامعه برای حفظ هویت، ارزشها و انسجام خویش در برابر انواع و مخاطرات و تغییرات است.
هم بر این اساس است که کتاب جایگاهی ویژه دارد و یکی از مهمترین منابع تقویت پایداری معنوی و فرهنگی جوامع به شمار میآید. اسلحه ویران و کتاب بازسازی میکند، کتاب معجزه ماست؛ اسلحه شهر را خاموش و کتاب اندیشه را روشن نگه میدارد.
به شهادت تاریخ پس از هر بحران، جنگ یا آشوب اجتماعی، این فرهنگ و دانش است که جامعه را دوباره به حرکت درمیآورد. ما در خاک و خانه تابآوری ایران عزیزمان بر این باوریم که بازسازی واقعی از ذهن انسان آغاز میشود. چه بسا اگر اندیشهها و ارزشهای یک جامعه آسیب ببیند، بازسازی فیزیکی نیز پایدار نخواهد بود.
در چنین شرایطی است که مطالعه و کتاب به عنوان منبع انتقال تجربه، حکمت و آگاهی نقشی حیاتی ایفا میکند. آنها که سنت مطالعه و جایگاه کتاب و کتابت را را حفظ کردهاند، توانستهاند در فراز و فرود بزرگ تاریخ پس از هر تنش و چالشی، رشد و رویشی را تجره کنند که تابآوری فرهنگی هم از جنس رشد و رویش است.
با اطمینان میتوان گفت کتاب یکی از مهمترین ابزارهای تقویت سرمایه فرهنگی جامعه است. سرمایه فرهنگی مجموعهای از دانش، باورها، ارزشها و مهارتهایی است که یک جامعه برای ادامه مسیر تاریخی خود به آن نیاز دارد و این کتاب است که این سرمایه را حفظ میکند و از نسلی به نسل دیگر منتقل میسازد چیزی که این ایام تحت عنوان توانمند سازی بین نسلی از آن یاد میکنیم.
زمانی که کودکان و جوانان با کتاب ارتباط پیدا میکنند، ذهن آنان با تجربیات گستردهتری آشنا میشود. این آشنایی قدرت تحلیل، تفکر و خلاقیت را افزایش میدهد و زمینه شکلگیری شهروندانی آگاه و مسئول را فراهم میکند. کتاب هویت آفرین است میسازد و هویت را تثبیت میکند.
فقدان کتاب، بی هویتی و اضمحلال فرهنگی است
زمانی که یک جامعه به کتاب توجه دارد، در واقع به حفظ حافظه فرهنگی خود اهمیت میدهد. این حافظه فرهنگی همان نیرویی است که در زمان بحران نیز به جامعه کمک میکند.
در چارچوب تابآوری فرهنگی، کتاب بهعنوان پلی میان گذشته، حال و آینده عمل میکند. نسلهای پیشین تجربیات خود را در قالب نوشتهها و آثار مکتوب بهجا گذاشتهاند. نسلهای امروز با مطالعه این آثار میتوانند از این تجربیات بهره ببرند و خطاهای گذشته را تکرار نکنند.
در واقع هر جامعهای که به حافظه فرهنگی خود دسترسی داشته باشد، در برابر بحرانهای اجتماعی، چالش های اقتصادی و تهدیدات فرهنگی قدرت بیشتری برای سازگاری و بازسازی خواهد داشت. به دنیای امروز و در جهان معاصر که تحولات فناوری با سرعت زیادی در حال رخ دادن است، بهیقین نقش کتاب نیز دچار تحول شده است.
کتاب بنیان قدرت نرم و زیربنای تابآوری است، حتی اگر شکل آن از صفحات کاغذی به دادههای دیجیتال تغییر کرده باشد.
امروزه دانش در قالبهای متنوعی مانند کتابهای الکترونیک، پایگاههای علمی و منابع دیجیتال در دسترس قرار دارد. این تحول حتی فرصتهای تازهای برای گسترش فرهنگ مطالعه و دسترسی به دانش ایجاد کرده است. در عین حال جوهره اصلی کتاب یعنی انتقال اندیشه و تجربه همچنان ثابت مانده است.
قدرت نرم و تابآوری یک جامعه تا حد زیادی به ظرفیت فرهنگی و فکری آن وابسته است. کشورهایی که تولید کتاب و توجه به دانش و فرهنگ در آنها فعال است در عرصه جهانی نیز نفوذ بیشتری دارند. کتاب یکی از مهمترین ابزارهای تابآوری و شکلگیری این توانایی نرم است.
از طریق کتاب میتوان ارزش، دیدگاه و تجربیات فرهنگی را به دیگران منتقل کرد و این انتقال فرهنگی باعث میشود ملتها بهتر یکدیگر را درک کنند و به همین راه است که زمینه گفتوگو و تعاملات سازنده جهانی فراهم خواهد شود.
جامعهای که با کتاب پیوند دارد، پای پایداری بحران است
مطالعه باعث افزایش آگاهی اجتماعی میشود و افراد را برای مواجهه با پیچیدگیهای زندگی آماده میکند. زمانی که شهروندان از دانش و اطلاعات کافی برخوردار باشند، توانایی بیشتری برای حل مسائل فردی و اجتماعی خواهند داشت. این توانایی در نهایت به تقویت تابآوری اجتماعی و فرهنگی منجر میشود.
کتاب فضایی برای تبادل اندیشه ایجاد میکند و افراد را با دیدگاههای مختلف آشنا میسازد. این آشنایی به کاهش تعصب فکری و افزایش رواداری اجتماعی کمک میکند.
جامعهای که در آن گفتوگو و تبادل اندیشه جریان داشته باشد در برابر تنش و اختلافات و منازعات هم مدیریت بهتری خواهد داشت در واقع چنین جامعهای میتواند مسیر توسعه فرهنگی خود را با آرامش بیشتری طی کند.
در مسیر تقویت تابآوری فرهنگی، نقش نهادهای آموزشی و فرهنگی نیز بسیار مهم است. مدارس، دانشگاهها، کتابخانهها و مراکز فرهنگی میتوانند زمینه آشنایی نسل جوان با کتاب و فرهنگ مطالعه را فراهم کنند. ایجاد دسترسی گسترده به منابع علمی و فرهنگی باعث میشود فرصت یادگیری برای افراد بیشتری فراهم شود. این دسترسی گسترده به دانش یکی از پایههای توسعه پایدار فرهنگی به شمار میآید.
همچنانکه خانوادهها نقش مهمی در شکلگیری رابطه کودکان با کتاب دارند. زمانی که کتاب در فضای خانواده حضور داشته باشد، کودکان از همان سالهای نخست زندگی با ارزش مطالعه آشنا میشوند. این آشنایی میتواند به شکلگیری عادتهای فکری سالم در طول زندگی منجر شود. عادت مطالعه ذهن انسان را فعال نگه میدارد و او را برای مواجهه با تغییرات و چالشها آماده میکند.
نگاهی به تاریخ تمدن نشان میدهد بسیاری از پیشرفتهای بزرگ بشری با گسترش دانش و کتاب همراه بوده است. کتابخانههای بزرگ، مراکز علمی و آثار مکتوب نقش مهمی در انتقال دانش میان نسلها داشتهاند.
نظر شما