سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - علیرضا حیدری، پژوهشگر، استاد دانشگاه و مدرس تخصصی ویراستاری: بیستوپنجم اردیبهشت؛ روزی است که سالهاست به نام نامی فردوسی بزرگ زینت یافته است. این روز البته چند سالی است که به عنوانی دیگر هم شناخته میشود: روز پاسداشت زبان فارسی. این مناسبت هم که بهدرستی در جای خود نشسته است، در کنار بزرگداشت فرزانۀ توس، از توجه به مهمترین میراث آن مرد حکیم، یعنی زبان گرانسنگ فارسی حکایت میکند و ما را به پاسبانی از این میراث هویتی میخواند. بیگمان فردوسی با آفرینش شاهنامه، این نامورنامۀ ادبیات فارسی، در کنار باززندهسازی فرهنگ و تمدن و تاریخ ایران و ایرانی، به داد زبان فارسی رسید و با سرودن شاهنامه کاری کرد که این ستون و پایۀ تمدنی ایرانی ز باد و ز باران گزندی نیابد و شکوه این کاخ بلند مانا و جاودان بماند.
به تعبیر زندهیاد استاد خالقی مطلق ـ که تصحیح شاهنامۀ ایشان بهترین و علمیترین تصحیح موجود است و بهتازگی از میان ما رخت بربست و رفت ـ : «امروز اهمیت زبان فارسی در کنار اهمیت هویت تاریخی فرهنگی و ملی مهمترین آموزه این کتاب است و این دو آموزه از یکدیگر جدا نیستند.»
بیگمان جامعۀ رشدیافته باید زبانی رشدیافته داشته باشد. ازاینرو، پاسداری از زبان فارسی برای ما یک وظیفه است و با توجه به اینکه زبان و خط فارسی در قانون اساسی زبان و خط رسمی شناخته شده است، باید برای پاسداری از آن کوشید. این وظیفه، هم وظیفۀ حاکمیتی است و هم عمومی. بهویژه ما در سرزمین بزرگ خراسان که زادگاه و پرورشگاه زبان و ادبیات فارسی است، بیش از همه سزاوار پاسداری از زبان فارسی هستیم.
زبان فارسی امروز با آسیبهای فراوانی روبهروست؛ انبوه رسانههای رسمی و غیررسمی، در کنار فضای مجازی، بر دغدغههای دلسوزان افزوده و نگرانیها را جدیتر کرده است. فضای مجازی میدان فراخی فراهم کرده و به همه امکان نوشتن داده است. این میدان به آسیبها دامن زده و نگرانیها را بیشتر کرده است. خطر جدی آنجاست که سبک نوشتن در فضای مجازی به رسانهها و قالبهای رسمی سوق یافته است.
بد نیست همینجا یادآوری کنم که بنده در نامهای از یک مقام رسمی کشور دیدم که «راجعبه» را «راجب» نوشته بود و این همان خطری است که احساس میشود. بیتردید آسیب غلطنویسی و نیز تغییر نحو و ساختار جملهبندی زبان فارسی، میتواند از فضای مجازی به رسمینویسی بغلتد که باید راهی برای جلوگیری از آن پیدا کرد. با توجه به آشفتگیهایی که زبان فارسی را به خطر انداخته است، چه در کاربرد بیملاحظۀ واژگان بیگانه و چه در نوشتار غیرمعیار در نثر و نحو فارسی، بهویژه در رسانهها و فضای مجازی و مکاتبات اداری، ضرورت پاسداری و توجه بیشتر به زبان فارسی که رکن هویتی ماست، کاملا احساس میشود.
میدان دیگری که برای زبان فارسی خطرساز شده، رسانههاست. رسانهها بهدلیل سرعت و انبوه مطالب، در نوشتن و درست و نادرست واژهها و ساختار جمله و جملهبندی، گاه دقت لازم را ندارند و تشتت و پراکندگی در سبک نگارش رسانهها به فراوانی دیده میشود. با توجه به اینکه رسانهها مرجع و معیار تلقی میشوند، در صورت بیدقتی، بهنوعی فرهنگسازی غلط در سبک و شیوۀ نگارش تبدیل خواهد شد. البته صداوسیما بیش از دیگران در این مسیر سهم دارد، که متأسفانه بیدقتیهای گفتاری و نوشتاری در ادبیات این رسانه کم نیست! و با وجود تأکیدهای فراوان بهویژه از طرف رهبر شهید این سازمان همچنان در این راه جدیت و توجه لازم را ندارد.
سبک نامهنگاری اداری هم، یکی دیگر از جاهایی است که به زبان فارسی آسیب زده است و متأسفانه کلیشهنویسیهایی که میراث شوم چند قرن است، سبک شلخته و ناموزون و بدی را در نامهنگاری اداری ایجاد کرده است.
بنابراین، روز زبان فارسی این فرصت را فراهم میآورد تا تلنگری باشد برای همه که برای زبان فارسی کوشش و دقت بیشتری را در نظر داشته باشیم. سنگبنای شاهنامه بر زبان فارسی استوار است و انصاف نیست کوشش سیسالۀ آن مرد نادیده گرفته شود و شاهد زبانی پریشان و ازهمگسیخته باشیم.
نظر شما