سرویس دینواندیشه خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) الهام عبادتی: کتاب «تابآوری» (Résilience) نوشته روانپزشک و عصبروانشناس فرانسوی بوریس سیرولنیک یکی از آثار بنیادین در شکلگیری مفهوم مدرن تابآوری در علوم انسانی و روانپزشکی است. سیرولنیک در این کتاب تلاش میکند توضیح دهد که انسانها چگونه میتوانند پس از تجربه آسیبهای شدید—از جنگ و خشونت گرفته تا فقدان و بحرانهای روانی—نهتنها دوام بیاورند، بلکه دوباره معنای زندگی را بازسازی کنند.
تابآوری بهعنوان «فرآیند بازسازی زندگی»
سیرولنیک تابآوری را یک ویژگی ثابت یا ذاتی نمیداند. در نگاه او، تابآوری یک فرآیند پویا و زمانمند است که در تعامل میان فرد، روابط اجتماعی و روایتهای زندگی شکل میگیرد. او تأکید میکند که آسیب روانی پایان مسیر نیست بلکه آغاز یک فرآیند بازسازی معناست. در این نگاه، انسان نه «قربانی نهایی»، بلکه موجودی است که میتواند روایت خود را از نو بسازد.
نقش رابطه و «دیگری» در تابآوری
یکی از مهمترین ایدههای سیرولنیک این است که هیچکس بهتنهایی تابآور نمیشود. او نشان میدهد که حضور یک فرد حمایتگر، یک رابطه امن یا حتی یک پیوند عاطفی کوچک میتواند مسیر زندگی فرد آسیبدیده را تغییر دهد. در این چارچوب، تابآوری یک پدیده کاملاً رابطهای (relational) است، نه فردی.
روایت و معنا؛ بازسازی ذهن پس از بحران
سیرولنیک تأکید میکند که انسان برای عبور از آسیب، نیاز دارد تجربه خود را «روایت» کند. یعنی اتفاق را در قالب داستان درک کند، به آن معنا بدهدو آن را در زندگی خود ادغام کند. بدون این فرآیند روایی، تجربه آسیبزا میتواند بهصورت خام و حلنشده باقی بماند. بنابراین، روایتسازی یکی از ابزارهای اصلی تابآوری است.
تابآوری و نقد نگاه قربانیمحور
یکی از نوآوریهای مهم سیرولنیک نقد نگاه سادهانگارانه به «قربانی بودن» است. او نمیگوید آسیب وجود ندارد، بلکه میگوید انسان فقط با آسیب تعریف نمیشود و مسیر زندگی پس از آسیب همچنان باز است. این نگاه باعث میشود تابآوری نه انکار رنج، بلکه امکان عبور از آن باشد.
تابآوری در زمینه اجتماعی و فرهنگی
اگرچه کتاب در سطح روانپزشکی فردی آغاز میشود، اما سیرولنیک بهتدریج نشان میدهد که فرهنگ، جامعه و ساختارهای حمایتی نقش تعیینکنندهای در امکان تابآوری دارند. در نتیجه، تابآوری فقط یک فرآیند درونی نیست، بلکه به محیط اجتماعی وابسته است. بنابراین در این کتاب بحران تجربه انسانی و روانی است. یعنی تمرکز از ساختارهای کلان به «زیست درونی انسان در بحران» منتقل میشود.
تابآوری و امکان رشد پس از آسیب
سیرولنیک یکی از نخستین کسانی است که ایده «رشد پس از آسیب» را مطرح میکند. او نشان میدهد که برخی افراد پس از تجربه بحرانهای شدید: معنای جدیدی در زندگی پیدا میکنند، روابط عمیقتری شکل میدهند و نگاه متفاوتی به جهان پیدا میکنند اما تأکید میکند که این فرآیند خودکار نیست و به حمایت اجتماعی وابسته است. کتاب بوریس سیرولنیک نشان میدهد که تابآوری یک فرآیند انسانی، رابطهای و روایی است که در دل تجربه آسیب شکل میگیرد. در این نگاه، انسان نه موجودی منفعل در برابر بحران، بلکه موجودی است که میتواند با کمک روابط اجتماعی و بازسازی روایت شخصی، معنای جدیدی از زندگی بسازد.
منابع
• Cyrulnik, B. (2001/2009). Resilience: How Your Inner Strength Can Set You Free
• Cyrulnik, B. (2005). The Whispering of Ghosts
• Vanistendael, S. & Lecomte, J. – Studies on resilience
• Bowlby, J. – Attachment Theory
نظر شما