سرویس مدیریت کتاب خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، زینب زینالدینی، کارشناسارشد مدیریت فرهنگی و پژوهشگر حوزه فرهنگ و صنایع فرهنگی: در میانۀ تیرگیهای یک جنگ ناجوانمردانه، آنگاه که سایههای سنگین درگیری بر سرزمین ما گسترده شده، وقتی صدای جنگندهها و انفجارها جای ملودیهای آرام زندگی روزمره را گرفته و کسبوکارها یکی پس از دیگری در مقابل واقعیت تلخ شرایط زانو میزنند، یک پناهگاه همچنان با قدرت و استوار در دسترس همگان باقی مانده است: کتاب؛ این همراه صمیمی و دیرین بشر، نهتنها در سختترین لحظات تاریخ دلداری و تسکین ارائه میدهد، بلکه نقشی بسیار فراتر از یک وسیله سرگرمی ایفا میکند و تبدیل به عاملی کلیدی برای حفظ یکپارچگی ملی و اجتماعی میشود.
ایران سرزمینی است با رنگارنگی از اقوام، زبانها و فرهنگهای محلی که هرکدام طعم خاص خود را به این مجموعه غنی میافزایند. کُرد و فارس، ترک و بلوچ، عرب و لُر، شهری و روستایی، همگی در این سرزمین پهناور زندگی میکنند و هر یک میراث فرهنگی خاص خود را با خود حمل میکنند؛ اما آنچه میتواند این تنوع ظاهری را از یک چالش بالقوه به یک ثروت واقعی تبدیل کند، در فرهنگ مشترک نهفته است؛ همان فرهنگی که قرنها در صفحات کتابها محفوظ مانده و نسلهای متوالی را تغذیه کرده است.
در لحظاتی که جامعه در معرض تنشهای شدید و اضطرابهای عمیق قرار دارد، کتاب بهمثابه نگهدارنده و حافظ حافظه جمعی ظاهر میشود. این حافظه، مجموعهای جامع از تمامی تجربیات تاریخی، فرهنگی، اجتماعی و معنوی یک ملت است که در طول قرون و اعصار در صفحات کتابها نهفته و حفظ شدهاند.
وقتی مردم در شرایط بحرانی دست به کتاب میبرند، در حقیقت وارد گفتوگویی عمیق و معنادار با اجداد و پیشینیان خود میشوند و از تجربه ارزشمند آنها در مواجهه با دشواریها و مصائب تاریخی بهرهمند میگردند. نگاهی گذرا به آثار جاودانه کلاسیک ادب فارسی به خوبی نشان میدهد که چگونه نسلهای پیشین با بحرانها و چالشهای عصر خود رویارو شده و از پس آنها برآمدهاند. داستانهای شاهنامه فردوسی، غزلیات عاشقانه و عارفانه حافظ، حکایات آموزنده گلستان و بوستان سعدی یا مثنوی معنوی مولوی، همگی حاوی نسخهها و راهکارهای عملی برای مقابله با سختیها و حفظ وقار انسانی در دوران دشواریها هستند. این آثار نه تنها روایتگر وقایع تاریخیاند، بلکه راهنماییهای ملموس و قابل اجرا برای زیستن با کرامت و شأن انسانی ارائه میدهند.
در شرایط جنگی و بحرانی، آسیبهای روانی و اضطرابهای اجتماعی یکی از جدیترین تهدیدات برای بقا و سلامت جامعه محسوب میشوند. کتاب در این میان نقش درمانگر و معالج ماهری را ایفا میکند؛ نه صرفاً به عنوان وسیلهای برای فراموشی موقت مشکلات و فرار از واقعیت، بلکه به مثابه ابزاری قدرتمند برای شناخت عمیقتر و مواجهه سازنده با واقعیتهای تلخ زندگی. مطالعات متعدد روانشناسی به وضوح نشان دادهاند که خواندن منظم کتاب میتواند سطح استرس و اضطراب را به میزان قابل توجهی کاهش دهد و به تنظیم عواطف و احساسات کمک شایانی برساند.
در این دوران، وقتی مردم احساس کنترل و اختیار خود بر اوضاع و احوال اطراف را به تدریج از دست میدهند، کتاب به آنها کمک میکند تا حداقل بر جهان درونی و فضای ذهنی خود مسلط باشند و آن را مدیریت کنند. خواندن شعری عمیق یا مطالعه داستانی تأثیرگذار، میتواند فضایی از آرامش روحی در میان طوفانهای بیرونی ایجاد کند و به انسان نیروی تازهای برای ادامه مسیر زندگی ببخشد.
یکی از مهمترین و حیاتیترین کارکردهای کتاب در دوران بحران، پرورش تابآوری و استقامت روحی است. داستانها و حکایاتی که از شخصیتهایی روایت میکنند که در شرایط بسیار سخت و دشوار استقامت و مقاومت کردهاند، الگوها و نمونههای رفتاری ارزشمندی ارائه میدهند که میتوان از آنها در زندگی واقعی و عملی بهره گرفت. شخصیتهایی که در برابر ظلم و فساد تن به سازش نداد یا شخصیتهای مقاوم در ادبیات معاصر، نمونههایی ملموس و الهامبخش از مقاومت و ایستادگی در برابر ناملایمات و سختیهای زندگی هستند.
در دورانی که فاصلهگذاری اجتماعی و تعطیلی اماکن عمومی، فرهنگی و تفریحی، روابط انسانی را به شدت تحت تأثیر قرار داده و مردم را از یکدیگر دور کرده است، کتاب فضای مشترک و معناداری خلق میکند که در آن افراد میتوانند علیرغم فاصلههای فیزیکی، احساس تعلق، همراهی و همدلی عمیقی تجربه کنند.
برای نسل جوانی که ممکن است تحت تأثیر جریانهای جهانی از ریشههای خود فاصله گرفته باشد، این روزها فرصتی ارزشمند برای بازخوانی و پیوندی تازه و معنادار با فرهنگ اصیل ایرانی است. همانطور که اجداد ما در طول تاریخ در سختترین لحظات به شعر و ادبیات پناه بردند، امروز نیز در هر خانهای که مادری برای فرزندانش شعر حافظ میخواند و پدری در سایه بمباران از شاهنامه میگوید، این سرزمین یکبار دیگر جان میگیرد. کتاب در این شرایط نه تنها دلداریبخش روحهاست، بلکه اعلام بقای هویت ملیای است که هزاران سال استوار مانده و تا ابد خواهد ماند.»
نظر شما