نیکو دهقاننژادی در گفتوگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا)، درباره کیفیت منابع رشته علم اطلاعات و دانششناسی، بیان کرد: کتابهای دانشگاهی این حوزه، نسبت به ۱۰ سال گذشته بهروزتر شده، اما همچنان ظرفیت درخورتوجهی برای بهروزرسانی دارند؛ بهعبارت دیگر باید متناسب با تحولات علمی و فناوری، بازنگریهای مستمر داشته باشند.
وی با اشاره به اینکه علم اطلاعات و دانششناسی میانرشتهای است، افزود: این رشته از حوزههای مختلفی همچون روانشناسی و علوم تربیتی بهره گرفته و سالهای اخیر نیز بهشدت از پیشرفتهای هوش مصنوعی و علوم کامپیوتر تأثیر گرفته است. همین ویژگی، پویایی خاصی به آن بخشیده و موجب شده ارتباط گستردهای با سایر علوم برقرار کند.
دهقاننژادی، با اشاره به تغییرات برنامه درسی علم اطلاعات و دانششناسی در مقطع کارشناسی، گفت: در دوره کارشناسی، مهارتهای دیجیتال، فناوریهای وب و کار با ابزارهای هوش مصنوعی در سرفصلها گنجانده شده است. حتی در ترم نخست دوره دکتری، درسی با عنوان «مهارتهای عمومی پژوهش» ارائه میشود که برخلاف آنچه از نامش برمیآید، صرفاً به روشهای آماری و سنتی پژوهش محدود نیست، بلکه پژوهش با بهرهگیری از ابزارهای هوش مصنوعی را آموزش میدهد و از کارآمدی زیادی برخوردار است.
این پژوهشگر علم اطلاعات و دانششناسی، افزود: این تغییرات با هدف بهروزرسانی رشته و همگامسازی آن با نیازهای جامعه و به پیشنهاد وزارت علوم، تحقیقات و فناوری انجام شده است. با این حال، با توجه به سرعت فزاینده تحولات در حوزه هوش مصنوعی و فناوریهای نوین، همچنان ضرورت دارد این رشته، مستمر بازنگری و بهروزرسانی شود.
دهقاننژادی یکی از چالشهای مهم این رشته را ناشناخته بودن آن دانست و ادامه داد: بسیاری از افراد هنوز «علم اطلاعات و دانششناسی» را با عنوان «کتابداری» میشناسند. هنگامی که نام این رشته مطرح میشود، ناچاریم درباره ماهیت و کارکردهای آن توضیح دهیم؛ بنابراین لازم است معرفی دقیقتر و گستردهتری از این رشته انجام بگیرد تا جایگاه واقعی آن در نظام علمی کشور تبیین شود.
وی با تأکید بر اینکه همه رشتهها به علم اطلاعات و دانششناسی نیاز دارند، بیان کرد: همانگونه که از نام این رشته پیداست، با اطلاعات، سروکار دارد و در شرایطی که با انفجار اطلاعات مواجه هستیم، میتواند به سایر حوزهها در مدیریت، سازماندهی و بازیابی اطلاعات کمک کند. این تعامل دو سویه است؛ هم سایر رشتهها از این حوزه بهره میبرند و هم این رشته از پیشرفتهای آنها استفاده میکند.
دهقاننژادی، با اشاره به وضعیت دسترسی دانشجویان به منابع علمی، گفت: خوشبختانه بیشتر دانشگاهها اشتراک پایگاههای اطلاعاتی را تهیه کردهاند و دانشجویان رشتههای مختلف میتوانند، رایگان به منابع علمی، مقالات روز و اطلاعات کنفرانسها دسترسی داشته باشند. این امکان موجب شده آگاهی از تازههای علمی آسانتر شود و شرایط نسبتاً مطلوبی برای پژوهش فراهم آید. همچنین با فعال شدن ابزارهای هوش مصنوعی در دانشگاهها، دسترسی به منابع، بسیار سادهتر و سریعتر شده است.
وی تدریس کتابهای زبان اصلی در این حوزه را ضروری دانست و بیان کرد: دانشجویی که قصد ورود به تحصیلات تکمیلی را دارد، باید پژوهش انجام دهد و پژوهش مستلزم دسترسی به مقالات و منابع روز دنیاست. در نتیجه تقویت آموزش زبان انگلیسی اهمیت بسیاری دارد، زیرا بدون تسلط نسبی بر زبان، بهرهگیری از منابع اصلی امکانپذیر نخواهد بود.
دهقاننژادی، با اشاره به تجربه شخصی خود، افزود: زمانی که برای شرکت در کنکور کارشناسی ارشد به دنبال منابع مطالعاتی بودم، برخلاف بسیاری از رشتهها، تنها به منابع دانشگاهی دسترسی داشتم و کتابهای کمکآموزشی مناسبی در دسترس نبود. پس از جستوجوی فراوان در فضای مجازی ، کتابی مرتبط با این رشته پیدا کردم، اما حتی تأثیر اندکی نیز در آمادگی من نداشت.
وی کمبود منابع کمکآموزشی تستی و تشریحی را از دیگر مشکلات این رشته برشمرد و گفت: با توجه به تقاضای اندک برای رشته علم اطلاعات و دانششناسی، انگیزه و صرفه اقتصادی لازم برای تألیف کتابهای کمکدرسی، کمتر وجود دارد. طبیعی است که رشتههای پُرطرفدار سهم بیشتری از بازار کتابهای آموزشی را به خود اختصاص میدهند.
دهقاننژادی، ادامه داد: کتابهای روز دنیا که در دانشگاههای معتبر آمریکا و انگلستان تدریس میشوند، باید ترجمه و در اختیار دانشجویان قرار بگیرند. حتی میتوان ترجمه این آثار را بهعنوان یک تکلیف علمی به دانشجویان واگذار کرد تا هم با محتوای کتابها آشنا شوند و هم با سرفصلها و رویکردهای دانشگاههای خارجی ارتباط برقرار کنند.
وی با اشاره به قدیمی بودن بخشی از منابع موجود، بیان کرد: پژوهشگران این حوزه باید به سمت تألیف کتابهای بهروز حرکت کنند. پیشرفتهای اخیر در هوش مصنوعی نشان میدهد که این فناوری به سمت پاسخدهی مبتنی بر نیاز و ویژگیهای کاربران حرکت کرده و پاسخها را یکسان ارائه نمیدهد، بلکه براساس سلیقه و پیشزمینه کاربر تنظیم میکند. این مسئله نشاندهنده اهمیت بنیادین علم اطلاعات و دانششناسی است؛ چراکه مباحثی مانند «بازیابی اطلاعات» و «شناخت نیاز اطلاعاتی کاربران» از موضوعات محوری این رشتهاند و میتوانند نقش مؤثری در ارتقای عملکرد هوش مصنوعی و تسهیل دسترسی افراد به پاسخهای دقیق و متناسب با نیازشان ایفا کنند.
نظر شما