سرویس استانهای خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) - سمیه نوری: کتابخانهها یکی از اصلیترین نهادهای فرهنگی در گسترش و نهادینهسازی فرهنگ کتابخوانیاند. آنها تنها محل نگهداری کتاب نیستند بلکه فضای زندهای برای کشف، یادگیری و تبادل اندیشه به شمار میآیند؛ کتابخانهها با فراهمکردن دسترسی آسان و برابر به منابع متنوع، زمینهی رشد فکری و ارتقای سواد اطلاعاتی را برای اقشار مختلف جامعه فراهم میکنند.
کتابخانههای سیار پاسخی عملی به نیاز جوامعی هستند که بهدلایل جغرافیایی، اقتصادی یا کمبود زیرساختها از دسترسی منظم به منابع مطالعاتی محروماند؛ این کتابخانهها با حرکت در مسیرهای مشخص و توقف در روستاها، محلههای کمبرخوردار یا مناطق دورافتاده امکان دسترسی برابر به کتاب و خدمات فرهنگی را فراهم میکنند. حضور آنها نهفقط عرضه کتاب بلکه ایجاد یک تجربه فرهنگی زنده است که ارتباط مستقیم میان کتابداران و مردم را شکل میدهد.
این خدمات معمولاً شامل امانت کتاب، اجرای برنامههای قصهگویی، نشستهای کوچک کتابخوانی، آموزش جستوجوی اطلاعات و معرفی مهارتهای پایهای سواد اطلاعاتی هستند. کتابخانه سیار با انعطافپذیری خود میتواند برنامهها را متناسب با نیاز هر منطقه طراحی کند مثلاً برای کودکان فعالیتهای خلاقانه برگزار کند یا برای بزرگسالان منابع مهارتی و آموزشی ارائه دهد. همین سازگاری سبب میشود کتابخانه سیار نقش مؤثری در ارتقای کیفیت یادگیری غیررسمی داشته باشد.
در بسیاری از مناطق حضور دورهای خودروهای کتابخانهای به ایجاد حس تعلق فرهنگی کمک میکند و تداوم این حضور اعتماد محلی را تقویت میکند و انگیزه مطالعه را بالا میبرد. علاوهبر این کتابخانههای سیار راهی برای ثبت نیازهای واقعی هر جامعه هستند؛ کتابداران با مشاهده و گفتوگو میتوانند سلیقه و ضعفهای مطالعاتی هر منطقه را تشخیص دهند و کتابها و برنامهها را براساس آن تنظیم کنند. در مجموع این طرحها پلی میان مردم و منابع دانشیاند و به توزیع عادلانهتر فرصتهای فرهنگی کمک میکنند.
نقش کتابداران در کتابخانههای سیار تنها امانتدادن کتاب نیست؛ آنها قلب تپنده این خدمات فرهنگیاند. کتابدار سیار باید در مدت زمانی کوتاه، ارتباطی صمیمی و مؤثر با مخاطب برقرار کند و نیازهای مطالعاتی گروههای متفاوت را تشخیص دهد. حضور فعال و تعاملمحور او باعث میشود مراجعهکنندگان بهویژه کودکانی که تجربهی حضور در کتابخانه ثابت را ندارند احساس استقبال، امنیت و انگیزه کنند.
اهمیت کار آنها زمانی بیشتر نمایان میشود که کتابخانه سیار در مناطق محروم یا دورافتاده فعالیت میکند. در چنین محیطهایی کتابدار نقش تسهیلگر فرهنگی دارد؛ فردی که نخستین جرقهی علاقه به کتاب و یادگیری را در ذهن کودکان و بزرگسالان روشن میکند. توانایی ارتباط انسانی، انعطافپذیری در شرایط متغیر، مدیریت زمان و برنامهریزی متناسب با شرایط محلی همه بخشی از مهارتهای ضروری آنان است.
کتابداری در کتابخانه سیار عشق میخواهد
شهاب محمدی در گفتگو با خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران(ایبنا) در کرمانشاه با بیان اینکه شهرستان جوانرود دارای سه کتابخانه است، اظهار کرد: این شهرستان دارای کتابخانههای ثابت امام خمینی(ره)، محمد رسول الله(ص) و یک کتابخانه سیار است که حدود ۱۲ روستا را پوشش میدهد.
وی با بیان اینکه طی یکسال گذشته در کتابخانه سیار جوانرود حضور دارد، افزود: کتابداران در این حوزه وظیفه دارند مجموعهای محدود را به بهترین شکل مدیریت و بهروز کنند زیرا فضای فیزیکی کتابخانه سیار اجازه حمل منابع حجیم را نمیدهد.
کتابخانه سیار استفاده از حداکثر ظرفیت است
مسئول کتابخانه سیار جوانرود تصریح کرد: این انتخاب دقیق کتابها بر اساس شناخت از نیازهای هر منطقه صورت میگیرد و در کنار آن کتابدار سیار باید توانایی برگزاری فعالیتهای مکمل مانند قصهگویی، آموزش مهارتهای مطالعه و اجرای برنامههای کوتاه فرهنگی را داشته باشد تا تجربهای فراتر از تحویل و دریافت کتاب را شکل دهد.
محمدی با بیان اینکه کتابداری به ویژه کتابداری در کتابخانه سیار عشق میخواهد، گفت: در مناطق مرزی و روستایی جامعه مخاطب شما ثابت است اما این ثابت بودن باعث روزمرگی نمیشود بلکه این شور و اشتیاق مخاطبان به مطالعه آثار جدید چه در کودکان و چه در بزرگسالان عشق و علاقه به کار را افزایش میدهد.
کتابخانه محدود به یک ساختمان و یا فضای محدود نیست
وی تاکید کرد: در مجموع کتابداران سیار عامل اصلی پایداری و اثرگذاری هستند و بدون حضور حرفهای و الهامبخش آنها کتابخانه سیار تنها یک وسیله نقلیه پر از کتاب خواهد بود اما با تلاششان به یک فضای فرهنگی سیار، انگیزهبخش و تحولآفرین تبدیل میشود.
مسئول کتابخانه سیار جوانرود گفت: بیشتر مخاطبان ما در کتابخانه سیار جوانرود کودکان هستند و هر هفته به بچهها کتاب امانت میدهم و هفته بعد خلاصه کتاب را از آنها تحویل میگیرم که بهصورت خلاصه برای من توضیح دهند و خودم نیز برای بچهها قصهگویی، شعرخوانی، ورزش و مسابقات نقاشی کاردستی برگزار میکنم.
کتابداری که برای کودکان نویسنده شد/ انتشار کتاب کتابخانه سیار
محمدی افزود: بهدلیل آن که بیشتر مخاطبهای کتابخانه سیار را کودکان و نوجوان تشکیل میدهند و بنا به درخواست آنها وعلاقه خودم کتابی به نام کتابخانه سیار برای بچهها از زمان شروع جنگ ۱۲ روزه شروع به نوشتن کردم و قبل از جنگ رمضان کتاب را با هزینه شخصی خودم به چاپ رساندم که ۲ مورد از شعرهای کتاب مربوط به ایام جنگ هستند که یکی در مورد وطن و دیگری در مورد پرچم است و لازم دانستم در این مقطع زمانی برای بچهها بنویسم تا در روحیه بچهها اثر کند و به میهن و پرچم خود علاقه بیشتری پیدا کنند.
وی تاکید کرد: بچهها سرمایههای ارزشمند این سرزمین هستند ک از مسئولین انتظار دارم که با توجه به اینکه این اثر به زبان فارسی سروده شده از من همکاری و حمایت کنند تا بتوانم کتابهای دیگری را برای بچههای عزیز بنویسم.
مسئول کتابخانه سیار جوانرود گفت: فعالیت در دوران جنگ رمضان متوقف نشده و کودکان و حتی بزرگسالان هر روز برای درخواست کتابهای جدید تماس میگیرند و همچنین معرفی کتاب، قصهگویی، شعرخوانی و سایر فعالیتها همچنان ادامه دارد زیرا زندگی ادامه دارد.
نظر شما