به گزارش خبرنگار خبرگزاری کتاب ایران (ایبنا) در یزد، نشست فرهنگی انجمن شاهنامه فردوسی یزد و خردسرای فردوسی این استان با حضور علاقهمندان به این حوزه در محل دانشگاه امام جواد (ع) یزد برگزار شد.
در این نشست به تحلیل و بررسی شاهنامه در انگاره تاریخی «زال و روداوه» پرداخته شد که مسئول خردسرای فردوسی یزد به تاویل خود در این خصوص پرداخت.
سیروس حامی، مسئول خردسرای فردوسی یزد، در تحلیلی نو و منحصر به فرد، ریشه داستانی کهن از شاهنامه را با واقعیتهای تاریخی و جغرافیایی پیوند داد. وی با تاکید بر اینکه این انگاره، نتیجه سالها کندوکاو و بررسی دقیق در متون شاهنامه، تاریخ باستان و پژوهشهای نوین زمینشناسان دانشگاه سیستان است، گفت: تحقیقات من نشان میدهد که داستان رودابه و زال، ریشه در یک مسئله حیاتی و مهم در دوران باستان دارد: انتقال آب رود هیرمند.
حامی با رد گزارشهای رایج در مورد ضحاکتباری و بتپرستی خاندان مهراب و اختلافات قومی، افزود: به نظر من، داستان شاهنامه در واقع بازتابی از تلاش مردم زابلستان (منطقهای که امروزه بقایای شهر سوخته در آن قرار دارد) برای تامین آب مورد نیاز خود بوده است. این منطقه در زمان باستان، از دانش و خرد بالایی برخوردار بوده و به نظر میرسد مردم آن، با درک عمیق از مسائل زیستمحیطی، به دنبال راهی برای مقابله با خشکی و کمبود آب بودهاند.
وی توضیح داد: در آن دوران، دریاچههای اطراف زابلستان به تدریج خشک شده و مردم برای تامین آب، تصمیم به تغییر مسیر رود هیرمند گرفتند. این رود که از کابل سرچشمه میگیرد و به گودزره (مرز پاکستان و افغانستان امروز) میریخت، بر بنیاد پژوهشهای زمینشناسان تغییر مسیر داده و به سوی دشتی که بقایای شهر سوخته در آن یافته شده جاری میشود و نیازهای آبی منطقه را برطرف میکند.
حامی ادامه داد: منوچهر شاه در ابتدا با این پروژه مخالفت میکند، زیرا انتقال آب همواره با چالشهای سیاسی، اجتماعی و جمعیتی همراه بوده است. اما پس از مشورت با زال و موبدان (دانایان)، و بررسی دقیق پیامدهای این طرح، با آن موافقت میکند.
مسئول خردسرای فردوسی یزد، با تفسیر نمادین داستان، گفت: رودابه در این تاویل، نمادی از آب رود هیرمند است و مهراب به معنای نگهبان پیمان آب یا میراب امروزی است. میدانیم که نزد مهرآیینان واژه مهر برابر پیمان به کار میرفت. کوههای هندوکش و سرزمین کابل نیز سرچشمه بسیاری از رودها، از جمله هیرمند و سند، هستند.
وی با اشاره به قرارداد هویدا شفیق و عدم اجرای آن توسط افغانستان، افزود: متاسفانه امروز نیز با وجود خشکسالیهای شدید، آب هیرمند به طور کامل به ایران نمیرسد. اما در گذشته، مردم زابلستان با درایت و دانش خود، توانستند این مشکل را حل کنند.
حامی در پایان، تاکید کرد: به نظر من، داستان رودابه و زال، نه تنها یک داستان عاشقانه زیبا، بلکه بازتابی از یک پیشامد تاریخی مهم در اثر تغییرات زمینشناسی و اقلیمی است. این داستان نشان میدهد که مردم باستان، با چالشهای بزرگی روبرو بودند و با تلاش و خلاقیت، توانستند بر آنها غلبه کنند.
نظام مالیاتی ساسانی، شاهدی بر تمدن و برنامهریزی دقیق ایرانیان
مدرسی، مسئول انجمن شاهنامه یزد نیز در این نشست با اشاره به یافتههای جدید در زمینه نظام مالیاتی و اقتصادی دوران ساسانی، بر اهمیت این موضوع در شناخت تمدن و فرهنگ ایرانی تاکید کرد.
مدرسی با بیان اینکه بررسی اسناد مالی و تاریخی نشاندهنده وجود یک نظام مالیاتی بسیار پیشرفته و سازمانیافته در دوران ساسانی است، گفت: استانهای غربی امپراتوری، به ویژه همدان، نهاوند و بهار، بیشترین خراج را به خزانه ساسانی میپرداختند. این نشان میدهد که ایرانیان باستان، در برنامهریزی اقتصادی و جمعآوری مالیات، بسیار دقیق و کارآمد بودهاند.
وی افزود: نظام مالیاتی ساسانی تنها به مالیات سالانه محدود نمیشد، بلکه هدایایی نیز به صورت کالا از بهترین محصولات هر استان به شاه تقدیم میشد. این نشاندهنده ارتباط قوی بین دولت و مردم و همچنین اهمیت تولید و تجارت در آن دوران است.
مدرسی با اشاره به دیوان خسروی به عنوان یک منبع ارزشمند تاریخی، گفت: این دیوان اطلاعات دقیقی از میزان مالیات هر شهر و روستا، اسامی مالیاتدهندگان و هدایایی که به شاه تقدیم میشده، ارائه میدهد. بررسی این سند نشان میدهد که مالیات بر اساس میزان ثروت و درآمد افراد تعیین میشده و دولت تلاش میکرده است تا ثروت و منابع کشور را به طور عادلانه توزیع کند.
مسئول انجمن شاهنامه یزد، با تاکید بر اهمیت این یافتهها در شناخت تاریخ و فرهنگ ایران، گفت: وجود کارنامههای مخصوص برای تجاری سازمان مردم و سیستم سرمایهای برای اخذ مالیات، نشاندهنده وجود زیرساختهای مالیاتی پیشرفته در این دوران است. سرشماری نفوس نیز احتمالاً برای کنترل و جمعآوری مالیات مورد استفاده قرار میگرفته است.
مدرسی در پایان، با اشاره به اشعار سعدی در مورد اهمیت برنامهریزی دخل و خرج، گفت: این اشعار نشان میدهد که اهمیت مدیریت مالی و اقتصادی، همواره در فرهنگ ایرانی مورد توجه بوده است. نظام مالیاتی ساسانی، شاهدی بر تمدن و برنامهریزی دقیق ایرانیان در دوران باستان است.
نظر شما