به گزارش خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)، كتاب حاضر، دربر گيرنده تعدادي از فرمانها و رقمهاي شاهان و شاهزادگان دوره صفويه، افشاريه و قاجاريه درباره املاك وقفي آستان قدس است كه اغلب مسائل مربوط به اجاره و تخفيف مالياتي و نحوه اداره اين املاك را دربر ميگيرد.
با توجه به اعتبار و جايگاه خاص اسناد و مدارك مكتوب در امور پژوهشي و بررسيهاي تاريخي به عنوان مهمترين و معتبرترين منابع دست اول، اين مجموعه كه متشكل از فرمانها و رقمهاي شاهان و شاهزادگان ايران در ادوار گذشته(از صفويه تا قاجار) است، از اهميتي خاص برخوردار بوده و ميتواند پاسخي روشن براي بسياري از پرسشها و نقاط مبهم در زمينه تاريخ سياسي – اقتصادي ايران باشد.
بر اساس مطالب كتاب، آنچه در ضمن مطالعه اين مجموعه از اسناد ميتوان مشاهده كرد، گذشته از عزل و نصبها و حكمرانيها و تصويب قوانين و تحديد اختيارات و ...؛ شامل چگونگي و گستردگي فعاليت آستان قدس رضوي در طول دورههاي مختلف تاريخي از شاه عباس صفوي تا احمد شاه قاجار و نحوه متوليان و صاحبان مناصبي همچون وزير موقوفات، ناظر بيوتات و منصب وكالت فيض آثار است.
همجنين در اين مجموعه به بحث موقوفات و مسائل وقف در ادوار تاريخي مذكور، به شكل بسيار گستردهاي پرداخته شده، به طوري كه زواياي پنهاني و نقاط مبهمي از اين موضوع نمايان گشته و توانسته است به عنوان يكي از منابع محدود و مفيد در بررسيهاي پيرامون وقف قرار بگيرد. از جمله اين اطلاعات؛ نحوه اجاره دادن املاك موقوفه، تغيير متوليان و ناظران موقوفات، بخشها و تخفيفهاي مالياتي اين اراضي و املاك، حدود اختيارات آستان قدس رضوي و متوليان آن و شاهان و شاهزادگان و حكام در موقوفات و معضلاتي همچون نپرداختن حقالارض و اجارهبها و تصرف به عنف املاك وقفياند كه از متن اين اسناد استنباط ميشوند.
در خواندن سجع مهرهاي اين فرمانها و رقمها نيز نكات تازهاي به آنچه تاكنون در اين باره نوشته شده، مشاهده ميشود كه آن دو مهر از شاه سليمان صفوي و احمد شاه قاجار است كه تاكنون در مجموعه مقالات و كتابهايي كه درباره اسناد تاريخي و مهرها و سجع مهرها منتشر گشته، لحاظ نشده و نيز از شاهرخ شاه افشار كه قرائت صحيح آن در ادامه كتاب آمده است.
در توضيح روش طبقهبندي اسناد اين مجموعه و فهرستها و شيوه استفاده از اسناد بايد گفت كه فهرست توضيحي از اسناد(عناوين اسناد) علاوه بر فهرست ابتدايي مطالب كتاب براي سادهتر شدن استفاده از اسناد همراه با ذكر سال صدور سند به ترتيب تاريخ و با رعايت اولويت زماني هر كدام آمده است.
در متن فرمانها و رقمها، به علت فرسودگي تعدادي از اسناد و پخششدن جوهر در اثر رطوبت و پارگي سند و منسوخ شدن برخي كلمات با توجه به سپري شدن قرنها از تاريخ صدور اين فرامين، گاه خواندن كلماتي از متن مشكل و حتي ممكن ميشد. اگرچه در رفع اين مشكل از استادان فن كمك گرفته شد، اما برخي كلمات كه خواندن آنها ميسر نشده، به صورت [-] در متن آمده است.
قرائت مهرها و بهويژه مهرهاي پشت اسناد نيز با توجه به دقت فراوان و مراجعه مكرر به اصل سند در موارد معدودي به سبب پارچهاي بودن سند و پخششدن بر آن، چسب خوردن بر مهر هنگام مرمت سند و يا كمرنگ شدن تدريجي مهرها و ... كمابيش با مشكل مواجه بود. در اين مورد نيز مهرهايي كه با همه تلاش در شناسايي آن موفقيتي حاصل نشده، با علامت [-] نشان داده شدهاند.
در مورد رسمالخط كتاب حاضر بايد گفت چون در برخي موارد شكل املايي لغات، امروزه مرسوم و معمول نيست؛ با حفظ امانت متون در برخي موارد رسمالخط و شيوه نگارش تغييراتي پيدا كرده است.
در انتهاي اين اثر، نمايهاي از اشخاص، اصطلاحات و اماكن نيز درج شده است.
چاپ اول كتاب «گزيده اسناد، فرمانها و رقمهاي آستان قدس رضوي از دوره صفويه تا قاجاريه» در شمارگان 1000 نسخه، 186 صفحه و بهاي 24000 ريال راهي بازار نشر شد.
جمعه ۱۵ آبان ۱۳۸۸ - ۱۸:۳۰
نظر شما