خبرگزاري كتاب ايران(ايبنا)ـ هسته اصلي كتابخانه و مركز اسناد پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي همزمان با تأسيس آزمايشگاه تحقيقات مركزي با 280 جلد كتاب در سال 1368 پايه گذاري و پذيراي بسياري از باستان‌شناسان، مرمت‌گران و علاقه‌مندان شده است. 

اين كتابخانه، 3000 جلد كتاب تخصصي در زمينه‌هاي مختلف حفاظت، نگهداري و مرمت آثار تاريخي - فرهنگي، شيمي، فيزيك، منابع مرجع از جمله راهنماها، استانداردها، كتاب‌شناسي‌ها، دستنامه‌ها، پايان‌نامه‌ها، نشريات ادواري، اسلايد، عكس و... در گنجينه خود دارد كه عمده آنها به زبان فارسي و انگليسي اند. 

اهداف و كاركرد
از جمله اهداف اين كتابخانه، گردآوري منابع علمي و معتبر در زمينه‌هاي حفاظت مرمت و نگهداري از آثار و منابع فرهنگي مربوط است. موضوعات ديگري چون مواد و مصالح ساختماني، علوم آزمايشگاهي، تاريخ هنر باستان‌شناسي و... نيز از جمله منابع مورد استفاده پژوهشگران در اين كتابخانه تخصصي به‌شمار مي‌روند. 

اين مركز فرهنگي، ارتباطي نزديك با ديگر كتابخانه‌ها و بانك‌هاي اطلاعاتي معتبر دنيا برقرار كرده تا بتواند پاسخگوي نيازهاي جامعه مرمت‌گر در سطح كشور باشد. فراهم آوردن خدمات متناسب با نيازهاي جامعه مرمت‌گر، حافظان ميراث فرهنگي و ارايه خدمات اطلاع‌رساني از طريق ارتباط بانك‌هاي اطلاعاتي از جمله اهداف ديگر اين كتابخانه اند.

همچنين، بخشي از كتابخانه به گزارش‌‌هاي اسناد و مدارك متنوع پژوهشي در مراكز مختلف اختصاص دارد كه اين اسناد در بخش تحقيقاتي پژوهشكده تهيه مي‌شود و در دسترس پژوهشگران قرار مي‌گيرد. بر اين اساس، كتابخانه مركز اسناد پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي به يكي از جامع‌ترين كتابخانه‌هاي تخصصي در زمينه علوم حفاظتي تبديل شده است.

كتابخانه تخصصي پژوهشكده، به نرم‌افزار پارس آذرخش و بانك اطلاعاتي نمايه تجهيز شده كه به صورت شبكه داخلي (اينترانت) قابل دسترسي است. تا كنون بسياري از مقالات و كتاب‌ها به صورت تمام متن روي شبكه داخلي قرار گرفته و به‌زودي در پايگاه اينترنتي پژوهشكده نيز قابل مشاهده خواهد بود.

منابع موجود در كتابخانه 
1670 كتاب فارسي، 1300 كتاب لاتين، 200 نشريه ادواري فارسي، 130 نشريه ادواري لاتين، 50 پايان‌نامه‌، 900گزارش، 67نقشه‌، 103فيلم، 584 اسلايد، 400 عكس، 1000 مقاله لاتين ديجيتال (در شبكه اينترانت)، 4000 مقاله لاتين ديجيتال (در شبكه اينترنت)، 12 كتاب لاتين و 7 كتاب فارسي (به صورت تمام متن روي شبكه داخلي) از جمله منابع تخصصي در زمينه حفاظت و مرمت آثار تاريخي در اين كتابخانه اند. 

مجموعه مقالات ايكوم در حوزه حفاظت بين‌المللي، خوردگي فلز و تحقيقاتي درباره جلدهاي چرمي، كتاب و صحافي، صحافي اسلامي، اصول حفاظت شيميايي از پارچه، حفاظت از دست ساخت‌هاي فلزي، هنرهاي فارسي، حفاظت و نگهداري چوب، تاريخچه پارچه در كل جهان و... از جمله كتاب‌هايي اند كه در اين كتابخانه تخصصي مورد استفاده بيشتر پژوهشگران و محققان قرار مي‌گيرند.

كتابخانه و مركز اسناد پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي - فرهنگي با همكاري موسسه حفاظت آمريكا بيش از 400 عنوان مقاله در حوزه‌هاي مختلف حفاظت و مرمت را گردآوري كرده است. در راستاي اطلاع‌رساني و تهيه منابع اطلاعاتي، مقالاتي در حوزه حفاظت و مرمت براي استفاده پژوهشگران و محققان جمع‌آوري شده كه در دسترس علاقه‌مندان قرار دارد. اين مقالات در حوزه حفاظت و مرمت آثار كاغذي، چوبي، پارچه، فلز و... تهيه شده كه پس از تبديل به قالب‌‌هاي گرافيكي مناسب و ثبت در برنامه كتابخانه به صورت اينترانت در اختيار محققان و پژوهشگران مركز قرار مي‌گيرد. 

پژوهشكده، در راستاي اطلاع‌رساني به محققان و پژوهشگران سراسر كشور، سعي دارد مطالب را از طريق برنامه كتابخانه به صورت اينترنتي و شبكه جهاني نيز بدون محدوديت زماني و مكاني در اختيار آنان قرار دهد؛ اما تا رسيدن به اين امكانات، اين افراد مي‌توانند مقالات مورد نياز خود را با مكاتبه و درخواست، از طريق پست الكترونيكي كتابخانه و مركز اسناد پژوهشكده به نشاني http://library@rcccr.org يا http://a.naseri@rcccr.org تهيه كنند.

پايگاه‌هاي اطلاعاتي كتابخانه 
بانك‌هاي اطلاعاتي كتابخانه و مركز اسناد به‌صورت لوح فشرده در دسترس پژوهشگران و محققان است. بانك اطلاعاتي كتاب‌شناسي ملي، بانك اطلاعاتي كتاب‌شناسي كيميا، بانك اطلاعاتي مستند مشاهير، بانك اطلاعاتي كتاب‌شناسي بريتانيا(BNB)، بانك اطلاعاتي كتاب‌شناسي كنگره (CD MARC)، بانك اطلاعاتي گنجينه و بانك اطلاعاتي مقالات نشريات(نمايه) از اين جمله‌اند. 

چشم‌انداز
كتابخانه و مركز اسناد پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي فعاليت‌هايي را در دست اقدام دارد. از جمله اين برنامه‌ها مي‌توان به جمع‌آوري پايان‌نامه‌ها در زمينه حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي، گردآوري گزارش‌هايي با موضوع حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي، نمايه‌سازي و چكيده‌نويسي مقالات آثار تاريخي و فرهنگي، جمع‌آوري و گردآوري استانداردهاي مواد از جمله پارچه شيشه سفال و...، ايجاد بانك اطلاعاتي مرمت‌گران آثار تاريخي و فرهنگي، ورود اطلاعات كتاب‌شناختي مواد كتابخانه در سايت پژوهشكده، جست‌وجو از طريق اينترنت و تهيه كتاب‌شناسي منابع حفاظت و مرمت آثار تاريخي اشاره كرد. 

تهيه كتاب‌شناسي منابع حفاظت و مرمت آثار توسط كتابخانه و مركز اسناد اين پژوهشكده از ديگر طرح‌هاي در دست اجراست كه از پژوهشگران، مرمت‌گران، دانشجويان و فارغ‌التحصيلان رشته حفاظت و مرمت دعوت مي‌كند اطلاعات فعاليت‌هاي علمي خودرا از جمله مقالات، پايان‌نامه‌ها، گزارش‌ها و...به نشاني اين مركز يا پست الكترونيكي به نشاني http://librdry@rcccr.org ارسال كنند تا در كتاب‌شناسي منابع حفاظت و مرمت آثار تاريخي درج شود.

اين كتابخانه، تنها كتابخانه تخصصي در حوزه مرمت است. با توجه به گرايش روزافزون رشته مرمت در دانشگاه‌ها، اطلاعات بسياري در اين زمينه بايد در دسترس پژوهشگران قرار گيرد. پژوهشگران سراسر كشور و دانشجويان مرمت دانشگاه‌هاي دولتي و آزاد مي‌توانند از اطلاعات موجود در آن استفاده كنند.

 سهم كتابخانه از تكنولوژي روز دنيا 
از سال 85 بخشي از منابع كتابخانه، از آنالوگ به ديجيتال تبديل شده است  و پژوهشگران و محققان رشته مرمت مي‌توانند از اين منابع استفاده كنند.

در بخش جست‌وجوي پيشرفته فارسي در تارنماي كتابخانه نيز مي‌توان نام پديدآورنده، سازمان پديدآورنده، عنوان، موضوع كليد واژه، جست‌وجوي آزاد، مدارك، كتاب‌هاي فارسي، لاتين، سال انتشار و نام ناشر را وارد كرد و به موارد مورد نياز دست يافت. پژوهشگران مي‌توانند از اين روش، منابع مورد نياز خود را بيابند.

در بانك اطلاعات مرمتگران ايران، اطلاعات تمام مرمت‌گران كشور جمع‌آوري شده است؛ اطلاعاتي چون موضوع مقالات پژوهشگران و... همچنين مجموعه‌هاي ديگري شامل پايان‌نامه‌ها، گزارش‌ها، نشريات ادواري، اسلايد، عكس و ديگر مواد كتابخانه‌اي از جمله مواردي اند كه در اين كتابخانه وجود دارند. عمده اين اسناد نيز به زبان فارسي و انگليسي در دسترس مخاطبان و مراجعان قرار دارند. 


پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي در يك نگاه
انديشه احداث بناي جديد پژوهشكده در زميني به مساحت تقريبي 5000 متر مربع در خيابان امام‌خميني(ره)، با هدف ايجاد يك مركز تحقيقاتي و پژوهشي از سال 1353 پايه‌ريزي شد. انجام پژوهش‌هاي بنيادي و كاربردي در امر شناخت علمي آثار تاريخي، فرهنگي و شيوه‌هاي حفاظت و مرمت، پژوهش‌هاي نظري و ميداني مرتبط، پژوهش‌هاي گاه‌نگاري، پشتيباني موزه‌ها، واحدهاي اجرايي و تبديل اين مركز به مركز منطقه‌اي و بين‌المللي از جمله اهدافي بود كه از همان ابتدا پي‌گيري مي‌شد.

نماي بنا، به واسطه قرار گرفتن در بافت تاريخي و همجواري با ساختما‌ن‌هاي قديمي، چون موزه ملي ايران(نبش در خيابان سي‌تير، وزارت امور خارجه و موزه پست، شكل و نمايي همخوان با آن مجموعه و هماهنگ است. در نگاه اول، دو طبقه از اين ساختمان مشاهده مي‌شود. دو طبقه ديگر آن نيز حول يك حياط مركزي ساخته شده است. اسكلت ساختمان با قاب خمشي بتني  در 5 بلوك طراحي شده و ساختمان در برابر زلزله مقاوم است. ديوارهاي حايل بتني به ارتفاع 5/8 متر در اطراف ساختمان آن را در برابر فشار خاك محافظت مي‌كند. در نماي ساختمان با توجه به نما و روكار ساختمان‌هاي مجاور تركيبي از آجر و سنگ به كار رفته كه به رغم هماهنگي با معماري نوين، زمينه‌هاي معماري قديمي‌تر نيز در طراحي آن مد نظر قرار گرفته است.

ساختمان پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي به فضاهاي اداري، آموزشي، پژوهشي، كارگاهي و آزمايشگاهي و همچنين تالار كتابخانه، تالار كنفرانس و تالار نمايشگاه مجهز شده است.

گروه‌هاي تخصصي حفاظت و مرمت
پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي و فرهنگي از شش گروه متخصص بهره مي‌گيرد. (گروه‌هاي حفاظت و مرمت در زمينه‌هاي تزئينات وابسته به معماري و محوطه‌هاي باستان‌شناسي، حفاظت و مرمت سفال و شيشه، حفاظت و مرمت نسخه‌هاي خطي و كاغذ، حفاظت و مرمت بافته‌ها، حفاظت و مرمت آثار فلزي و حفاظت و مرمت نقاشي) كه اين گروه‌ها بر اساس مسووليت‌هاي تعريف شده و وظايف محوله پژوهشكده و ماهيت فناوري حفاظت و مرمت، با همكاري ساير مراكز تحقيقاتي و دانشگاهي ذيربط در داخل كشور و همچنين هماهنگي با ساير واحدهاي آزمايشگاهي و كارگاهي در سازمان ميراث فرهنگي، صنايع‌دستي و گردشگري وظايف خود را برنامه‌ريزي و اجرا مي‌كنند.

زمينه‌هاي فعاليت گروه تخصصي حفاظت و مرمت 
تمامي فعاليت‌هاي شش گروه تخصصي حفاظت و مرمت پژوهشكده بر سه محور كلي برنامه‌ريزي شده است؛ بررسي و اولويت‌بندي زمينه فعاليت‌هاي اجرايي و پژوهشي در سطح كشور در حوزه‌هاي تخصصي حفاظت و مرمت (كاغذ، نسخه‌هاي خطي، سفال، شيشه، نقاشي، بافته‌ها، سنگ، تزئينات وابسته به معماري و محوطه‌هاي باستان‌شناسي) و تدوين، پيشنهاد و اجراي طرح‌هاي پژوهشي از جمله فعاليت‌هاي گروه تخصصي است. 

مطالعه فن‌شناسي، تاريخ و سير تكامل و تحول فناوري‌هاي بومي در حوزه‌هاي مختلف تخصصي، مطالعه آسيب‌شناسي، عوامل تخريب و روند فرسايش آثار متناسب با حوزه تخصصي، پژوهش در زمينه علوم نوين حفاظت و مرمت در هر يك از حوزه‌هاي تخصصي از جمله ديگر فعاليت‌هاي اين گروه به‌شمار مي‌روند.

گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي
اين گروه، علاوه بر انجام پژوهش‌هاي بنيادين خاص و اجراي طرح‌هاي كاربردي در زمينه آثار كاغذي، به تمام امور ستادي و آموزشي در اين حوزه تخصصي در سطح كشور، رسيدگي مي‌كند. همكاري مشترك با ساير موسسات، نهادها و كارشناسان متخصص در اين زمينه در سطوح ملي و بين‌المللي همواره در دستور كار اين گروه بوده است. 

گروه حفاظت و مرمت آثار كاغذي
با توجه به گستردگي نسخه‌هاي ‌خطي و آثار كاغذي و تنوع شرايط اقليمي در ايران، آثار كاغذي كهن آسيب‌پذيري بيشتري داشته و بايد از اين آثار حفاظت شود. كاغذ به‌ دليل ماهيت ساختاري‌اش قابليت آسيب‌پذيري بالايي دارد و آثار كاغذي به‌جا مانده از گذشتگان، از جمله اسناد و مدارك با ارزشي  به شمار مي‌آيند كه حفظ و صيانت از آنها از وظايف و اهداف سازمان ميراث فرهنگي است. از طرف ديگر، به دليل نبود كارگاه‌هاي مرمتي در استان‌هاي كشور و با توجه به وظايف ستادي پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي _ فرهنگي، تشكيل گروه تخصصي حفاظت و مرمت آثار كاغذي مي‌تواند در اين زمينه به كمك‌ بيايد. از اين رو گروه حفاظت و مرمت آثار کاغذی همزمان با تشکيل ساير گروه‌های تخصصي مرمتي در سال 1379 در پژوهشکده، شکل گرفت.

 اين گروه با امكانات موجود، فعاليت‌های پژوهشی و اجرايی خود را در زمينه حفاظت و مرمت كتاب‌ها و نسخه‌هاي خطي آغاز كرد و با تكميل دستگاه‌ها و تجهيزات تخصصي، فعاليت‌هاي حفاظتي مرمتي استاني و كشوري را گسترش بخشيد. اين گروه با ارائه طرح‌هاي پژوهشي، اجرايي، پشتيباني و نظارت براي بهبود شرايط حفاظت و مرمت در كشور قدم بر‌مي‌دارد و با در نظر داشتن اهداف خاصي به فعاليت‌هاي خود سمت و سو داده است.

از جمله وظايف اين گروه مي‌توان به موارد زير اشاره كرد:
ـ ارائه و اجراي پروژه‌هاي پژوهشي و اجرايي مرمت مرتبط با واحدهاي مختلف سازمان ميراث فرهنگي و گردشگري
ـ گسترش تجهيزات تخصصي گروه براي پيشبرد فعاليت‌هاي كشوري
ـ ارائه دستورالعمل‌هاي حفاظتي و مرمتي براي بهينه‌سازي شرايط و روش‌هاي نگهداري و مرمت آثار كاغذي
ـ برقراري ارتباط و تبادل اطلاعات با مراکز داخلی و خارجی معتبر فعال در زمينه‌های مرتبط، آموزش روش‌های حفاظت و مرمت آثار کاغذی
ـ برگزاري جلسات سخنراني و كلاس‌هاي آموزشي به نيروهايي که در واحدهای مختلف سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری و ساير سازمان‌ها به کار مشغولند.

ـ نظارت بر امر تجهيز و راه‌اندازی کارگاه‌هاي مرمتي و مرمت كتاب‌ و نسخه خطي موجود در واحدهای مختلف سازمان ميراث فرهنگی و گردشگری و ساير سازمان‌ها
ـ فعال كردن بخش‌هاي مختلف مرتبط با امر مرمت آثار كاغذي و راه‌اندازي و تجهيز بخش صحافي در گروه 
ـ طراحي و ساخت ابزار و ادوات مرمتي مربوط به بخش حفاظت و مرمت آثار كاغذي
ـ ارائه خدمات براي حفظ، مرمت و ارائه راهكارهاي لازم در نگهداري هرچه بهتر نسخه‌هاي خطي مجموعه‌های خصوصي
ـ استفاده از آخرين دستاوردها و روش‌هاي اجرايي در دنيا
ـ مستندنگاري پروژه‌هاي پژوهشي و اجرايي مرتبط و تهيه جزوات و فيلم‌هاي آموزشي
ـ چاره‌انديشي براي رفع نواقص و كمبودهاي موجود و همكاري با دانشجويان دانشگاه‌هاي مرتبط 

فصلنامه مرمت پژوهشكده آثار تاريخي و فرهنگي
نشريه تخصصي مرمت، مطالب متنوعي در معرفي گروه‌ها و بخش‌هاي مختلف پژوهشكده، معرفي كارگاه‌هاي حفاظت و مرمت در سطح كشور، معرفي طرح‌هاي در دست اجرا  يا اجرا شده در حوزه حفاظت و مرمت در سطح كشور، دستورالعمل‌هاي تخصصي حفاظت و مرمت، رويدادهاي ملي و فراملي در حوزه حفاظت و مرمت، معرفي پايان‌نامه‌هاي دانشجويي در سطح كارشناسي ارشد، معرفي كتاب‌هاي نوين خارجي در حوزه هاي مرتبط، معرفي برنامه‌هاي آموزشي پژوهشكده، معرفي نهادها و سازمان‌هاي مرتبط جهاني و نحوه برقراري ارتباط با آنها و... دارد. 

انتشارات آثار تاريخي و فرهنگي 
انتشارات پژوهشكده آثار تاريخي، به ارائه طرح‌هاي پيشنهادي، جمع‌آوري كتاب‌ها و طرح‌هاي مصوب و قابل چاپ مي‌پردازد. اين بخش، چاپ فعاليت‌هاي پژوهشكده، از جمله همايش‌هاي دوسالانه حفاظت و مرمت اشياء تاريخي و فرهنگي، تزئينات وابسته به معماري و... را بر عهده دارد.

شرايط استفاده از كتابخانه
همه محققان، مؤلفان، دانشجويان و ‌اعضاء هيأت علمي دانشگاه‌ها و مراكز آموزش عالي با ارائه مداركي از جمله معرفي از مركز آموزش يا فعاليت، فتوكپي كارت شناسايي، تكميل برگ عضويت مي‌توانند از منابع كتابخانه استفاده كنند.

كتابخانه از شنبه تا چهارشنبه از ساعت 8 تا 16 پذيراي مخاطبان و علاقه‌مندان است. 

نشاني كتابخانه پژوهشكده حفاظت و مرمت آثار تاريخي ـ فرهنگي: خيابان امام‌خميني(ره) ، نبش خيابان سي تير، پلاك 17 و 19

تلفن: 10-66737001 
نمابر: 66736460 
نشاني الكترونيكي: www.rcccr.org